ଏହିଭଳି ଏକ ଦିନ, ଦ୍ୱାରକାର ରାଜମହଳରେ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ମଣିମାଳା ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଦୂର ହେଉଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ବାଲକନୀରେ ମୟୂରମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧୂପ ଓ ପୂଜାସାମଗ୍ରୀ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଗଭୀର ଚିନ୍ତନାଳୁ ମନ୍ଦିରମାନେ ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଦେଖି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହଜାର ଜଣୀ ସେବିକାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୁଣ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଯୌବନ ଓ ପୋଶାକରେ ସମାନ, ସେଉଁଠାରେ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ମୁନିଜନ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାଜ୍ୟର ରାଣୀ ନିଜ ହସ୍ତରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା ଚାମରା ନେଇ ସାତ୍ୱତମଣ୍ଡଳର ନାଥଙ୍କୁ ପଖା ଝାଲୁଛନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାରକ, ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଗଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ନମାଇ ମୁନିଙ୍କ ପାଦକୁ ବନ୍ଦନା କଲେ, ଏବଂ ଦୋହାତି ଯୋଡି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନରେ ବସିବାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ମୁନିଙ୍କର ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ସେଇ ପବିତ୍ର ଜଳ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ। ଯଦ୍ୟପି ସେ ବିଶ୍ୱର ଅଚ୍ୟୁତ ଗୁରୁ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ତଥାପି ମହାମୁନିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ପବିତ୍ରତାକୁ 'ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ' ବୋଲି ମନେ କରି, ତାହାକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି ନାରାୟଣ, ଯିଏ ନରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ର, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଉଚିତ ଭାଷାରେ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବା?” ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ—“ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ମିତ୍ରତା ଦେଖେଇବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିୟମ ଦେଇ ଦମନ କରିବା—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଜଗତମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆପଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରି, ସେଇ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଏହା ଆମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଛୁ।” “ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇ ପାଦ ଜନମ ମୃତ୍ୟୁର ଖାଇଁଠୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ମୁଁ ଏହି ପାଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଆପଣଙ୍କ କୃପା ଅଭିଲାଷା କରୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ମୃତି ଉଦୟ ହେଉ।” ଏହିପରେ ଆଉ ଏକ ଦିନ, ନାରଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୋଗମାୟା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଣୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ସହ ଦ୍ୟୁତ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ତଥାପି, ନାରଦକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଠି, ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରାଗଲା। ତା'ପରେ, ଅଜ୍ଞାତ ଭାବେ ପଚାରାଗଲା—“ହେ ପ୍ରଭୁ, କେବେ ଆସିଲେ? ଆମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣମାନେ, ପୂର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବା?” ତଥାପି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି ଶୁଭ୍ର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କିଛି କହନ୍ତୁ। ଏହା ଶୁଣି, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଗୃହକୁ ଚୁପଚାପ ଚଲିଗଲେ। ସେଉଁଠାରେ ଦେଖିଲେ—ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଶିଶୁପୁତ୍ରମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୃହରେ ସେ ନିଜେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରୁଛନ୍ତି, ପଞ୍ଚ ବିଧିରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଖାଇ ରହିଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ବସି ବେଦ ପାଠ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ନେଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ପଥରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ନେଇ ବଳରାମ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ବିରାଟ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଗାୟକମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଉଦ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ସମ୍ମିଳନ କରୁଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ରାଜମହଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠାନୀ ନାରୀମାନେ ଘିରି ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଳଂକୃତ ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କରୁଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ଶୁଭ କଥା ଓ ପୁରାଣ ଶୁଣୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଗୃହେ ପ୍ରିୟା ସହ ହାସ୍ୟ କଥା ରେ ହସୁଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ଧର୍ମ, କେଉଁଠି ଅର୍ଥ, କେଉଁଠି କାମରେ ଲିନ। କେଉଁଠି ଏକାକୀ ବସି ପ୍ରକୃତିର ପାର ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ଗୁରୁମାନେ ସହ ସେବା ଓ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି କେଶବ କିଛି ସହ ସନ୍ଧି, କିଛି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ବଳରାମ ସହ ଧର୍ମଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଛନ୍ତି। ଯଥାସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଝିଅମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବର ଓ ଧନାଦି ଦେଇ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଦାୟ, ଉପନୟନ ଇତ୍ୟାଦି ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମାରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବଳିଦାନ ଦେଉଥିଲେ; କେଉଁଠି କୁଆଁ, ବାଗିଚା, ମଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଶିକାର କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ବଳି ଦେଉଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ଘିରି ରହିଥିଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ବାହାର ଗୃହମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରି, ଯୋଗେଶ୍ୱର ଭାବେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ନାରଦ ହସ୍ୟମୁଖେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗମାୟାକୁ ଆମେ ଜାଣୁଛୁ, ଯାହା ମାୟାବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଦସେବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।” “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏବେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଯଶରେ ପ୍ରବାହିତ ଜଗତରେ ମୁଁ ଘୁରିବି, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାଥା ଗାଇବି।” ପ୍ରଭୁ ହସି କହିଲେ—“ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର ଉପଦେଷ୍ଟା ଓ କର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି—ମୋ ପୁତ୍ର, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏଭଳି ଶୁଧ୍ଧ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ଗୃହରେ ବିରାଜମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ପୁନଃପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ଯୋଗମାୟା ଦେଖି, ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ କୁତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଧନ, କାମ, ଧର୍ମରେ ମନୋନିୟୋଗ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।