ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଓ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଯୋଗମାୟା। ଦ୍ୱାରକାର ରାଜମହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା—ମହଳଟି କୋରାଲ ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ନିର୍ମିତ, ତଳ ଲାପିସ୍ ଲାଜୁଲି ର ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାଥରରେ ତିଆରି, ଦିଵାଲ ନୀଳାମଣି ରେ ଗଢ଼ା, ଏବଂ ଭୂମି ଅପୂର୍ବ ଚମକରେ ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ୍। ତାଳ ପରି, ମହଳର ଛାଦ ତ୍ୱଷ୍ଟା ନିର୍ମିତ ମୁକ୍ତାମାଳା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ, ଆସନ ଓ ବିଶ୍ରାମଶୈୟା ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ଦାତୁରା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଚାରିପାଖରେ ଚାରିଦିଗର ସେବାକାରିଣୀମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଳାରେ ମାଳା ନଥିଲା; ପୁରୁଷମାନେ ମଧୁର ବସ୍ତ୍ର, କମରବନ୍ଧ, ପାଗା ଓ ମଣିମୁକୁତା ର କଣ୍ଠା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ମହଳର ଅନ୍ତଃପୁର ଅନେକ ବାଲକନୀରେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଅଗ୍ରଭାନ୍ତି ଓ ହବିର ଗନ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ଏଉଁଠି ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ ବିଦାୟ ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହଜାର ହଜାର ସେବାକାରିଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ଗୁଣ, ଯୌବନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମହାର୍ଷି ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ସାତ୍ୱତ ପତିଙ୍କୁ ବିଳୋଳନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧାରକ ଭଗବାନ୍ ତୁରନ୍ତ ସେଇ ବିଶ୍ରାମଶୟାରୁ ଉଠି, ତାଙ୍କ ମୁକୁଟ୍ଧାରିତ ମୁଣ୍ଡ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇଲେ। ସ୍ୱୟଂ ସଂସାର ଗୁରୁ ଓ ଧର୍ମର ଶିରୋମଣି ହେବା ସତ୍ୱେ, ତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ପବିତ୍ର ଜଳ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରିଲେ, କାରଣ ସେହି ପଦପଦ୍ମ 'ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ' ଭାବରେ ପରମ ତୀର୍ଥ ଭାବିତ। ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପୁରାତନ ମୁନି ନାରାୟଣ, ଯିଏ ନରଙ୍କ ସଂଗୀ, ମଧୁର ଏବଂ ମାପିତ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"ଭଗବନ୍, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ କରିପାରିବୁ?" ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ, "ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ସାଧାରଣ ମୌଳିକ ଦୃଷ୍ଟି ଚମତ୍କାର କିଛି ନୁହେଁ। ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା, ଏହି ଲୋକକଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଆପଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱୟ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଚରଣକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏହା ସଂସାର ଗର୍ଭରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ଏହି ଚରଣ ଧ୍ୟାନ କରି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଏ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୋର ସ୍ମୃତି ଦୃଢ଼ ହେଉ।" ତାପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ନାରଦ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଜନନୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯୋଗମାୟାର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ବୁଝିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେଠାରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସ୍ନେହମୟୀ ଭାର୍ୟା ଓ ଉଦ୍ଧବ ସହିତ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ତାସ ଖେଳୁଥିଲେ। ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମ୍ମାନରେ ଉଠି, ଆସନ ଦେଇ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ପରେ, ଅନଜାଣା ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ମହାନ୍, କେବେ ଆସିଲେ? ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ କରିପାରିବୁ?" ତଥାପି, "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କିଛି କହନ୍ତୁ," ବୋଲି କହିଲେ। ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଉଠି, ଚୁପଚାପ ଅନ୍ୟ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶିଶୁପୁତ୍ରମାନେ ସହ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଗୃହରେ ସେ ନିଜ ଦୈନିକ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଉଛନ୍ତି, ପଞ୍ଚ ବିଧିରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ନିଜେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ସଂଧ୍ୟା ସମୟରେ ବେଦ ପାଠ କରୁଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟଠି ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ନେଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ପଥରେ ଚାଲିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ। କେଉଁଠି ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ନେଇ ବଳରାମ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଠି ସିଂହାସନରେ ବସି ବାର୍ଦ୍ଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଉଦ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ପରାମର୍ଶ, କେଉଁଠି ଅନ୍ତଃପୁର ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଳାମାନେ ସହ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା। କେଉଁଠି ସେ ଅଲଙ୍କୃତ ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କରୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଠି ପୁଣ୍ୟ କଥା, ପୁରାଣ ଶୁଣୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହ ଗୃହେ ହସି ମଜାକ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଧର୍ମ, ଅନ୍ୟଠି ଅର୍ଥ, କାମ ଉପରେ ବ୍ୟସ୍ତ। କେଉଁଠି ସେ ଏକାକି ବସି ପ୍ରକୃତି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଠି ଗୁରୁମାନେକୁ ସେବା, ଉପହାର ଦେଉଛନ୍ତି। କେଉଁଠି କେଶବ କିଛି ସହ ସନ୍ଧି, କିଛି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି; ବଳରାମ ସହ ଧର୍ମିକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଛନ୍ତି। ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପୁଅନୀ, ଝିଅ ଝିଅନୀଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଇ, ଉପଯୁକ୍ତ ଧନସମ୍ପତ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କ ବିଦାୟ, ଉପନୟନ ଆଦି ମହାଉତ୍ସବ କରିଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟଠି ତୀର୍ଥ, ବାଟିକା, ମଠ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଶିକାର କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ହତ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି। ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ, ସେ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ଅନ୍ୟଠି ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଯୋଗେଶ୍ୱର। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୀଳା ଦେଖି, ନାରଦ ହସି ହସି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗମାୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ମାୟାବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଧରିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଦସେବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖିପାରିବା।" "ଭଗବନ୍, ଏବେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶୂର କୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରଭାହିତ ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି, ଏହି ଶୁଦ୍ଧିକର ଲୀଳାଗୀତ ଗାଇବି।