ଦ୍ୱାରକାପୁରୀର ରାସ୍ତା, ଗଳି, ବଜାର ଏବଂ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲେ। ମନୋହର ସଭାଗୃହ ଓ ଦେବାଳୟଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ରାସ୍ତା, ଅଙ୍ଗନା, ଗଲି ଓ ଦ୍ୱାରପାଳିକା ଜଳ ଛିଟାଯାଇ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ଧ୍ୱଜାପତାକା ରୂଦ୍ରତାପୁରୁଷଙ୍କୁ ରୋଦ୍ର ରଶ୍ମିରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା। ଭିତରକୁ ଯିବା ପରେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଅନେକ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିବା ଚମତ୍କାର ଅନ୍ତଃପୁର ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କର କୌଶଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ଟ୍ୱଷ୍ଟା ନିଜେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଷୋଳ ହଜାର ସୁନ୍ଦର ଭବନ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଶୋଭାମୟ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପତ୍ନୀଙ୍କର ଥିଲା। ଏହି ମହାଲ ମୁଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରରେ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ରୂପେ ଥିଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀଳମଣିର ତଳ, ନୀଳା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଦେବାଲୟ ଦେବାଳୟର ଦିବ୍ୟ ଚମକ ଦେଉଥିଲା। ଟ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମୁକ୍ତା ମାଳା ଲଟକୁଥିବା ଛାତା, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଆସନ ଓ ବିଶ୍ରାମ ଶଯ୍ୟା ଥିଲା। ଏଠାରେ ଚମତ୍କାର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା କିନ୍ତୁ ଗଳାରେ ମାଳା ନଥିବା ଦାସୀମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ, ତାଙ୍କର ପଟିକା, ପାଗା, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ କଣରେ ମୁକୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଦୀପର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଯାଉଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ବାଲକୋନୀରେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏଠାରେ ଧୂପ ଓ ହୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖାଯାଉଥିଲା, ଗଭୀର ଧିର୍ଘ ଧୀମାନ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାର ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଇ ଉଠୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ସୁନ୍ଦର, ଯୁବତୀ, ଶୀଳ ଓ ପୋଷାକରେ ସମାନ ଦାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁନି ଦେଖିଲେ ରାନୀ ନିଜ ହସ୍ତରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡା ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ସାତ୍ୱତଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପଂକା କରୁଛନ୍ତି। ଏମିତି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଉତାରି ମୁନିଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଓ ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇଲେ। ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ସେଇ ପବିତ୍ର ଜଳ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସଂସାରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ। ତାଙ୍କର ପାଦ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ। ଏପରେ, ଦେବମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନରଙ୍କ ମିତ୍ର ଏହି ରୃଷିଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନମ୍ର ସ୍ୱରରେ ପଚାରିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବୁ?” ତାପରେ ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆପଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତାର ନେଇ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହା ଆମେ ଜାଣିଛୁ। ଆପଣଙ୍କର ମୋକ୍ଷଦାୟକ ପାଦ ଦେଖିଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏହି ସଂସାର ଗର୍ଭରେ ପଡିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଘୁରୁଛି—ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ମୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।” ଏପରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ନାରଦ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଯୋଗମାୟା ବୁଝିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ସେଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଉଦ୍ଧବ ସହିତ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ନାରଦଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଠି, ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କେବେ ଆସିଲେ? ଆମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ କ’ଣ କରିପାରିବୁ?” ତଥାପି, “ଏହି ମନୋହର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କିଛି କହନ୍ତୁ” ବୋଲି ଅନୁରୋଧ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନିରବ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ମଜା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ଅନ୍ୟ ଗୃହରେ ସେ ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ହୋମ କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠି ନିଜେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ବସି ବେଦ ପାଠ କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥ ସହିତ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଠି ଶଯ୍ୟାରେ ବସି ଗାୟକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ଶୁଣୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଉଦ୍ଧବ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାଜନୀତି ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ମହଲର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଳାମାନେ ଘେରି ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶୋଭିତ ଗାଁ ବିତରଣ କରୁଥିଲେ; କେଉଁଠି ମଙ୍ଗଳମୟ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଶୁଣୁଥିଲେ। କେବେ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଗୃହେ ହସୁଥିଲେ, କେବେ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ, କେବେ ଅର୍ଥ ଓ କାମ କର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ। କେଉଁଠି ଏକାକି ବସି ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ ଥିବା ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ଉପଚାର ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। କେଉଁଠି କେଶବ କେତେକଙ୍କ ସହ ଚୁକ୍ତି କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠି ବଳରାମ ସହିତ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଉଚିତ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଝିଅଙ୍କ ବିବାହ ସମାନ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ନାତକ ସହ କରାଇ, ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ବିଦାୟ, ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାଉତ୍ସବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କ ଯୋଗମାୟା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି କୂଆ, ବଗିଚା, ମଠ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚାଳି ଶିକାର କରୁଥିଲେ, ଏଠାରେ ଯଦୁମାନେ ଘେରି ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ବଳି କରୁଥିଲେ।