ଏହି ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଟାଣି ନେଇଯିବାର ବିଜୟର କଥା ଅଛି, ଏଠି ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ରାମାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଓ ଦୟାର ଚିହ୍ନ ହିସାବରେ, ସେ ଅନେକ ଦାୟିତ୍ୱ ନିବାହ କରିଥିଲେ। ସେ ଛଅ ହଜାର ସୁନାର ରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଗହଣା ନଥିବା ଦାସୀମାନେ ଦେଇଥିଲେ, କାରଣ ସେ କନ୍ୟାମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କରୁଥିଲେ। ଏସବୁ ଦାନ ସ୍ୱୀକାର କରି, ସାତ୍ୱତମନ୍ଦଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ବୋହୁ ସହିତ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ତା’ପରେ ହଳାୟୁଧ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ସ୍ନେହ ଓ ଆତ୍ମୀୟତା ଥିଲା। ଯଦୁମାନେ ବସିଥିବା ସଭାରେ, ସେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଲେ। ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଏହି ନଗର ଏଯାଁ ଦକ୍ଷିଣ ଗଙ୍ଗା ପାଖରେ ଉନ୍ନତ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଓ ନାରଦ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ କଥା କହିବି। ଯେତେବେଳେ ନାରକାସୁର ବଧ ଓ ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଏକା ଏକା ଏବଂ ସମୟ ସହିତ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ, ନାରଦଙ୍କର ମନରେ ଏହା ଦେଖିବା ପ୍ରବଳ ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଲା। କି ଅଦ୍ଭୁତ ଯେ, ଏକ ଦେହରେ ଥିବା ସତ୍ୱେ ତିନି ହଜାର ଦୁଇ ଶ ମହିଳାଙ୍କୁ ସେ ସମୟ ସହିତ ତାଙ୍କ ଘରେ ଘରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ୱାରକା ନଗର ଦେଖିବାକୁ, ଦିବ୍ୟ ମୁନି ନାରଦ ଏଠିକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବାଗିଚା ଫୁଲିଉଠିଥିଲା, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକାର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶ୍ରୁତିଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଅନେକ ହ୍ରଦ ନୀଳ କମଳ, ଶତପଦ୍ମ, ଦିନମଲ୍ଲିକା ଓ କୁମୁଦ ଫୁଲରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ଶିପା ଓ ହଂସ, କୁଞ୍ଜ ମାନଙ୍କର ରବି ଘଞ୍ଜନା ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ନବ ଲକ୍ଷ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ଚାନ୍ଦିର ରାଜପ୍ରାସାଦ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ବଡ଼ ମାଣିକ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମୁକ୍ତାର ସଜାଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ରାସ୍ତା, ବଜାର, ଚକ, ମଣ୍ଡପ ଏବଂ ମହଲ୍ଲା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଶୌଭା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲା। ଶୋଭାମୟ ମଣ୍ଡପ, ସଭାମଣ୍ଡପ ଓ ଦେବମନ୍ଦିର ଚାରିପାଖରେ ଥିଲା, ରାସ୍ତା ଓ ଅଙ୍ଗନା ଜଳ ଛିଟି ଶିତଳ ହୋଇଥିଲା, ତାଳ ଓ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଅବରୋଧ କରାଯାଉଥିଲା। ଭିତରେ ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ଅନ୍ତଃପୁର ରହିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଘରସ୍ଥମାନେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ କୌଶଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଏହା ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ନାରଦ ଏହି ଏକ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଶୌରିଙ୍କ ଏକ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଗୃହ ଥିଲା। ଏହି ମହଲ୍ ମୋତିର ଥାମ୍ଭା, ନୀଳମାଣିର ତଳ, ନୀଳା ମଣିର ପାଟିଆ ଦେଓଲି, ତଳ ଅପୂର୍ବ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା। ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ତିଆରି କରିଥିବା ମୁକୁତ ଓ ମୁକ୍ତାର ମାଳା ଝୁଲୁଥିଲା, ଆସନ ଓ ଶଯ୍ୟା ମଣିମୁକ୍ତା ଓ ହାତୀଦାନ୍ତରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଦାସୀମାନେ ଶୋଭାମୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗହଣା ନଥିଲା, ପୁରୁଷମାନେ ମୋହନୀୟ ବସ୍ତ୍ର, କମରବନ୍ଧ, ପଗଡ଼ି ଓ ମୁକୁତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ମଣିମୟ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ବାଲକନିରେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଧୂପ ଓ ଅର୍ପଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା, ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିମାନେ ପ୍ରବେଶ ଓ ନିର୍ଗମ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଦାସୀ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୁଣ, ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସମାନ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ରାଣୀ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ହାତଲି ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ସାତ୍ୱତମୁନି ଶିରୋମଣି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଝାଳୁଥିଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାରକ ଭଗବାନ୍ ତୁରନ୍ତ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନାରଦଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶିର ଧରି, ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗେ ସ୍ୱାଗତ କରି ନିଜ ଆସନ ଦେଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧୋଇ, ସେଇ ପବିତ୍ର ଜଳ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଗୁରୁ ଏବଂ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ। ତାଙ୍କର ଚରଣ ଜଳ ‘ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏପରି ଭାବେ ଦେବମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି ନାରାୟଣ, ନରଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ମିତ୍ର କୃଷ୍ଣ ମୃଦୁ ଓ ମାପିତ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବି?” ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଆପଣ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଆମେ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣୁ। ଆପଣଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟ ପାଇଁ, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିମାନେ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଜଗତ ରୂପୀ କୂପରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ଏହି ଚରଣ ଧ୍ୟାନ କରି ଘୁରୁଛି, ଦୟା କରି ମୋର ମନରେ ଏହି ସ୍ମୃତି ଦିଅ।” ଏପରି ଦେଖିବା ପରେ, ଆଉ ଏକ ଦିନ, ନାରଦ ମୁନି ଦ୍ୱାରକାର ଅନ୍ୟ ଏକ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯୋଗମାୟା ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି। ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ଉଦ୍ଧବ ସହିତ ଚୋଖ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଠି, ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦର ଦେଉଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, କେବେ ଆସିଲେ? ଆମେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବୁ?” ଏପରି ଏକ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଚୂପଚାପ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଛୁଆମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଘରେ ସେ ନିଜର ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ।