ହସ୍ତିନାପୁର ନଗରୀକୁ ବଳରାମ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଟାଣି ନେଉଥିବାବେଳେ, ସେହି ନଗରୀ ଏକ ନୌକା ପରି ଚକ୍ରବାତରେ ଘୂରୁଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କୌରବମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେମାନେ ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ବଳରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶରଣ ନେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସାମ୍ବକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି, ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ସହ କ୍ଷମା ମାଗିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର! ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହୁଁ। ଆମେ ମୂଢ଼ ଓ ମୋହିତ, ଦୟାକରି ଆମ ପାପକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।” ସେମାନେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଭାବେ ବଳରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, “ଆପଣ ଏକାକି ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ। ଆପଣଙ୍କ ବାହାରେ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କର ଖେଳନା, ଆପଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖେଳନ୍ତି।” “ହେ ଅନନ୍ତ, ଆପଣ ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ମୁକୁଟରେ ଖେଳ କରି ଏହାକୁ ଧରି ରଖନ୍ତି। ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଯବ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଆପଣ ଏକାକି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରହନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଘୃଣା ବା ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ନୁହେଁ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ। ଆପଣ ସତ୍ତ୍ୱର ଉପାସକ, ସଦା ଜଗତର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ହେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଅକ୍ଷୟ, ଏଇ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏହିପରି ଭୟଭୀତ ଓ ଆତଙ୍କିତ ଲୋକମାନେ ଶରଣ ନେଲାପରେ, ବଳରାମ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ସେମାନେ ଭୟ ନ ରଖିବାକୁ କହି, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ। ଦୁର୍ୟୋଧନ ବଳରାମଙ୍କୁ ଉପହାର ଭାବରେ ସାଠି ବର୍ଷ ବୟସର ହାତୀ, ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦେଲେ। ସେହିପରି, ଛଅ ହଜାର ସୁନା ରଥ ଓ ଏକ ହଜାର ଗହଣା ନଥିବା ଦାସୀ ଦେଲେ, କାରଣ ସେ ଝିଅ ମାନେକୁ ବହୁତ ଭଲପାଉଥିଲେ। ବଳରାମ ସମସ୍ତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି, ପୁଅ ଓ ବୋହୁ ସହ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ହଲାୟୁଧ ନିଜ ପରିବାର ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଭରା ହୃଦୟ ନେଇ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯଦୁମଣ୍ଡଳର ସଭାରେ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ କୃତ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ। ଆଜିଯାଏଁ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରଭାବର ଚିହ୍ନ ଧାରିଥିବା ସେହି ନଗରୀ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହିପରି, ଭାଗବତ ପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର “ହସ୍ତିନାପୁର ଟାଣି ନେଇ ବଳରାମଙ୍କ ବିଜୟ” ନାମକ ଅଠଷଠିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ— ନାରଦମୁନି ଶୁଣିଲେ ଯେ, କୃଷ୍ଣ ନରକାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରି ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ନାରଦଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ହେଲା। କିମ୍ବା ଏକ ଦେହ ନେଇ ସେ ଏକାସାଠି ହଜାର ଦୁଇ ଶତି ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୃହରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ— ଏହା କି ଅଦ୍ଭୁତ! ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ନାରଦ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ। ଦ୍ୱାରକାର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବାଗିଚା ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, ପକ୍ଷୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେର ସ୍ୱର ଚାରିପାଖ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ତାଳ ଓ କାନ୍ତାରେ ଭରିଥିବା ହ୍ରଦମାନେ ନୀଳ କମଳ, କୁମୁଦ, ଦୟାଳୁତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ହଂସ ଓ ସାରସର ଧ୍ୱନି ମଧୁର ଲାଗୁଥିଲା। ସହରରେ ନବଶେ ହଜାର ରତ୍ନ ଓ ରୂପାର ମହଲ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ମାଣିକ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସୁନା ଓ ରତ୍ନ ଶୋଭାରେ ଭରିଥିଲେ। ରାସ୍ତା, ଚକ, ବଜାର, ମଣ୍ଡପ ସୁନିୟୋଜିତ ଥିଲା; ଦେବମନ୍ଦିର, ସଭାମଣ୍ଡପ, ଟେରେସ, ଅଳି ଓ ବାହାର ଦ୍ୱାର ପାଣି ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ପତାକା ଓ ଚାଦର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଟକାଉଥିଲା। ଭିତରେ ଅପୂର୍ବ ଗୃହମଣ୍ଡପ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ନିଜ କୌଶଳ ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମାନେ ତିଆରି କରିଥିବାପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନାରଦ ଏହି ଏକ ଶୋଭାମୟ ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ରାନୀଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ଗୃହ ଥିଲା। ସେଠାରେ ପଦ୍ମର ମଣିର ଖମ୍ଭା, ନୀଳ ମଣିର ଭୂମି, ନୀଳମ ଦେଵାଳ, ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା ଭୂମି ଥିଲା। ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ତିଆରି କରା ମୁକୁଟ ଓ ପୁଷ୍ପମାଳା, ରତ୍ନ ଓ ଦାନ୍ତର ଆସନ-ଶଯ୍ୟା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଦାସୀମାନେ ଅଲଙ୍କାର ନଥିବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ମୂଳ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର, ଦୁପଟ୍ଟା, ମୁଣ୍ଡାସା ଓ ରତ୍ନ ଝୁମକା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ରତ୍ନ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ବାଲ୍କନୀରେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଧୂପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗାଇ ନାର୍ଗତି ଦେଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ହଜାର ଦାସୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରାନୀ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ହାତଲା ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ସାତ୍ୱତମୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଂଖା ଝାଲୁଥିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁରନ୍ତ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ହାତ ଜୋଡି ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ସେହି ପାଦଜଳ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଧର୍ମର ନାୟକ। ଏହି ପବିତ୍ର ପାଦଜଳ 'ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ' ଭାବେ ପୂଜିତ। ଭଗବାନ ନାରାୟଣ, ନରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ଦେବ ଋଷିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ସମ୍ମାନିତ କରି, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ଚାଲିତା ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଭଗବନ, ଆମେ କଣ କରିପାରିବା? କୃପାକରି ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ! ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା ଦେଖାନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦମନ କରନ୍ତି, ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ଇଛାରେ ଅବତାର ନେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କର ଚରଣ ଦ୍ୱୟ ଦେଖିଲି, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏହା ପ୍ରପତିତମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ତାହା ଚିନ୍ତା କରି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛି—ଦୟାକରି ମୋତେ ସ୍ମୃତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ପରେ, ଦିନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୃହରେ ନାରଦ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୋଗମାୟା ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ।