ଏହି ଉତ୍କଳଭାସାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପୁରାଣର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆମେ ପାଠିବା। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ଦେବତାଙ୍କର ମହିମା ଓ ଶ୍ରୀବଳରାମଙ୍କର କୌରବମାନେ ସହିତ ଘଟିଥିବା ଏକ ଦୃଢ଼ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଦେଖାଯାଉଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ପଦଧୂଳି, ଯାହାକୁ ଦିଗପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ମୁକୁଟରେ ଧରିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପ୍ରଧାନ ଭାବରେ ପୂଜିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଏବଂ ମୁଁ ମାତ୍ର ତାଙ୍କର ଅଂଶର ଅଂଶ। ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ଏପରି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ରାଜସିଂହାସନ ଯଥାର୍ଥ? ଏହି ସମୟରେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୁରୁମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମିର ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଆମେ ଚମ୍ମା ଭଳି, ଏବଂ କୁରୁମାନେ ମୁକୁଟ ଭଳି ଅଛନ୍ତି। ଧନର ମଦରେ ମତାଳ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ କଠୋର ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇପାରିବ? ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଘୋଷଣା କଲେ: “ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନେ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରିବି!” ତାଙ୍କର ହଳ ଦଳି ଧରି, ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବା ପ୍ରତିକାରେ ଉଠିଲେ। ହଳର ତିରେ ହସ୍ତିନାପୁର ସହରକୁ ଫାଟି ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ସହରକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଟାଣିଦେଲେ। ହସ୍ତିନାପୁର ଗଙ୍ଗାରେ ଚକ୍ରବାତରେ ନୌକା ଭଳି ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, କୌରବମାନେ ଦେଖି ବିଭୀଷିକା ଅନୁଭବ କରିଲେ। ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହ ବଳରାମଙ୍କ ଚରଣେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସାମ୍ବାକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ହାତ ଜୋଡି ବନ୍ଦନା କଲେ। ସମସ୍ତେ କହିଲେ: “ହେ ରାମ, ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହୁଁ। ଦୟାକରି ଆମର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର, ଆମେ ଅଜ୍ଞ ଓ ମୂଢ଼।” “ତୁମେ ଏକାକି ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ, ନିର୍ଭର ନୁହଁ। ଜଗତ ତୁମର ଲୀଳା ଭଳି, ତୁମେ ଏହା ସହିତ ଖେଳ କରୁଛ। ହେ ଅନନ୍ତ, ତୁମେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ ପୃଥିବୀକୁ ଅନନ୍ଦରେ ଧରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଉପସଂହାର ପରେ ତୁମେ ଏକାକି ଅବିକଳ ରହିଥାଉ। ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦୁଷ୍ଟତା ନୁହଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ; ସତ୍ତ୍ୱର ଉପରେ ଅବିକଳ, ସତ୍ତ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଦାଉଦ୍ୟତ। ହେ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଅବିନାଶୀ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମେ ତୁମକୁ ବନ୍ଦନା କରୁଛୁ, ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ।” ଏପରି ଭାବରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା, ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଓ କମ୍ପିତ କୌରବମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ। ବଳରାମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେମାନେକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ: “ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।” ଦୁର୍ଯୋଧନ ଭେଟ ଭାବରେ ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷର ହାତୀ ଓ ଦ୍ଵାଦଶ ହଜାର ଘୋଡା ଦେଲେ। ସେ ଛଉ ହଜାର ସୁନା ରଥ ଓ ଏକ ହଜାର ଗଳା ନଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ପ୍ରିୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ବଳରାମ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ସ୍ନୁସା ସହ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ହଳାୟୁଧ, ନିଜ ଜନପଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ହୃଦୟ ନିଏ, ଯଦୁମାନେଙ୍କ ସଭାରେ ନିଜ କୌରୁମାନେ ସହିତ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କାହାଣୀ ଏକା ଏକା କହିଲେ। ଏପରି ଶ୍ରୀବଳରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବର ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ଏହି ସହର ଏଯାଁ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣେ ଉଚ୍ଚ ଭୂମିରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଛି। ଏହିପରି ବଳରାମଙ୍କ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଟାଣିଥିବା ଶୂର ବିଜୟର ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତର ଭାଗର ଅଷ୍ଟଷଠି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଶୁଣିଲେ ନାରକାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଏବଂ ଅନେକ ନାରୀକୁ କୃଷ୍ଣ ଏକାକି ବିବାହ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଜାଣି, ନାରଦ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏକ ଦେହ ରହି ବି, କୃଷ୍ଣ ଏକାକି ଏକା ଏକା ଗୃହରେ ଏକା ଏକା ନାରୀ ସହ ଏଠାଇଁ ଆଠ ହଜାର ଦୁଇ ଶ ନାରୀ ସହ ବିବାହ କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଦ୍ୱାରକା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ନାରଦ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପାର୍କ ଫୁଲିଉଠିଥିଲା, ପକ୍ଷୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେର କଳରବ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଏଠାରେ ହ୍ରଦଗୁଡିକୁ ନୀଳ ମଣି, କମଳ, ଦିନକମଳ, କୁମୁଦ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, ଉଚ୍ଚ କଣ୍ଡ ଓ ହଂସ, ମାଦାର କଳରବ ରହିଥିଲା। ସହର ଏକ ନବ ଲକ୍ଷ ରତ୍ନ ଓ ଚାନ୍ଦିର ଦିଲ୍ଲୀ, ମହାପାନା ଭଳି ଦିସୁଥିଲା, ସୁନା ଓ ରତ୍ନର ଅଳଙ୍କାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ରାସ୍ତା, ଚଉକ, ବଜାର ଅଲଗା ଅଲଗା ଥିଲା; ଭବନ ଓ ସଭା ଦେବସ୍ଥାନ ପାଖରେ ଥିଲା; ରାସ୍ତା, ଦ୍ବାର, ଗଲି ଓ ଚଉଖା ଜଳ ଛିଟି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକା ରବିରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା। ଘର ମଧ୍ୟରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଅନ୍ତଃପୁର ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କର ନିଜ କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶିତ, ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବୃହତ୍ ରଚନା ଭଳି। ନାରଦ ଏଠାରେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଅଠ ହଜାର ଦୁଇ ଶ ମହଳ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମହଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଶୌରିଙ୍କର ଏକ ବାମ୍ହୀର ଥିଲା। ଏହି ମହଳ ମୁଙ୍ଗାର ତମ୍ଭ, ନୀଳ ଶ୍ମାଫାର ତଳ, ନୀଳ ନୀଳ ଦିଲ୍ଲୀ, ଚମକୁଥିବା ମାଟିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ତିଆରି କଲା ଛତା, ମୁକୁତ ମୁକୁତ ଝୁଲିଥିଲା, ଆସନ ଓ ଶୟନ ରତ୍ନ ଓ ଦାତୁରେ ଶୋଭିଥିଲା। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୋଭାମୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଳାରେ ମାଳା ନଥିଲା; ପୁରୁଷମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଲଂକାର, ତୁର୍ବାନ, ରତ୍ନ ଶୋଭା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ରତ୍ନ ଦୀପର ଚମକରେ ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହୋଇଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ବାଲକନୀରେ ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଧୂପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିଲା; ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଦ୍ୱାର ଦେଖି ଉଚ୍ଚ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ସେଠି ହଜାର ଦାସୀମାନେ, ଗୁଣ, ଶୋଭା, ଯୁବତ୍ୱ ଓ ଅଲଂକାରରେ ସମ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବର୍ଷି ରାଜା ଦେଖିଲେ, ଏକ ରାନୀ ସୁନା ହାତଲେ ଚାମରା ଦେଇ ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟର ଲୋର୍ଡକୁ ବିଶ୍ରାମ କରାଉଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମର ଉତ୍କର୍ଷ, ଦେବର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ଶୟନ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁକୁତମୁଣ୍ଡ ତଳେ ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।