ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌରବମାନେ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମିଶିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇନଥିବା ଜିନିଷକୁ ସେମାନେ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇପାରିବେ କି, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସିଂହ ଦୟାହୀନ ଭାବରେ ଶିକାରକୁ ଉଠାଇନେଇଥାଏ? ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣ କହିଲେ—କୌରବମାନେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ବଂଶ, ଏବଂ ଧନର ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନେ ମୂଢ଼ ଓ ଅଭଦ୍ର ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ଶବ୍ଦ କହି, ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। କୌରବମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅପମାନଜନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ (କୃଷ୍ଣ) କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଭୟ ଲାଗୁଥିଲା, ହସି-ହସି ସେ ପୁନିପୁନି କଥା କହୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ—ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଏକାଧିକ ପ୍ରକାର ଗର୍ବରେ ମତାଳ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ନିୟମ ଦେଇବା ଦଣ୍ଡ ସମାନ, ଯେପରି ଜନ୍ତୁମାନେ ପାଇଁ ଲାଠି। ମୁଁ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ ଆସିଛି, ଯାଦୁମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲି। ଏହି ମୂଢ଼, ଝଗଡାଲୁ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପୁନିପୁନି ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ଅସମ୍ମାନଜନକ କଥା କହିଥିଲେ, ଗର୍ବରେ ମତାଳ ହୋଇ। ଉଗ୍ରସେନ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ନୁହେଁ? ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଶାସକ, ଯାଁକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ ମାନନ୍ତି? ସେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଧର୍ମା ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅମରଲୋକରୁ ପାରିଜାତ ଗଛକୁ ଆଣି ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ ରାଜାସନ ଅଯୋଗ୍ୟ କିପରି? ଯାଁଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାସକ, ସେ ରାଜାସନ ଓ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ। ଯାଁଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଧୂଳି ଲୋକପାଳମାନେ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟରେ ଧରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଭାବରେ ପୂଜିତ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଂଶର ଅଂଶ; ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦେଖି ସେବା କରନ୍ତି—ସେପାଇଁ ରାଜାସନ କେଉଁଠି? ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୌରବମାନେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମିରେ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ଚେପା ଭଳି, ଓ କୌରବମାନେ ମୁକୁଟ। ଧନରେ ମତାଳ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ କଠୋର କଥା, ମତାଳ ଲୋକର ଭଳି, କିଏ ସହିପାରିବ? ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ବଳରାମ କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନେରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି!” ତାଙ୍କର ହଳ ଉଠାଇ, ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବା ପ୍ରୟାସରେ ଉଠିଲେ। ହଳର ଟିପ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରି, ହସ୍ତିନାପୁର ସହରକୁ ଫାଟିଦେଇ, ଗଙ୍ଗାରେ ଟାଣିଲେ, ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ। ସହର ଗଙ୍ଗାରେ ଟାଣାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଚକ୍ରବାତରେ ନାଉର ଭଳି ଘୁରୁଥିଲା; କୌରବମାନେ ଦେଖି, ଭୟରେ ଅନ୍ୟଭଳି ହୋଇଗଲେ। ଜୀବନ ଚାହିଁ, କୌରବମାନେ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସାମ୍ବକୁ ଆଗରେ ରଖି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହିଁ। ଦୟାକରି ଆମର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର, ଆମେ ମୂଢ଼ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତିମାନେ।” “ତୁମେ ଏକା, ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପାଳନ ଓ ଲୟର କାରଣ; ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ଜଗତ ତୁମର ଖେଳ, ତୁମେ ଏହା ସହିତ ଖେଳ କରୁଛ। “ତୁମେ ଏକା, ଅନନ୍ତ, ଜଗତକୁ ତୁମର ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କର, ମୁକୁଟରେ ଶୈଳୀ ଭାବେ ଧାରଣ କର; ଶେଷରେ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତୁମରେ ଲୟ ହେଲେ, ତୁମେ ଏକା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅପୃତିମ ରହିଯାଉଛ। “ତୁମର କ୍ରୋଧ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ନୁହେଁ; ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରି, ସଦା ଜଗତର ସୁରକ୍ଷାରେ ଲଗି ରହିଛ। “ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରଣକାରୀ, ଅବିନାଶୀ; ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛ, ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭୟଭୀତ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇ ଶରଣ ନେଇଥିବା କୌରବମାନେ, ବଳରାମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଲେ, “ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।” ଦୁର୍ୟୋଧନ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦାଣ୍ଡ ଭାବେ ଷାଠି ବର୍ଷର ହାତୀ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ଘୋଡା ଦେଲେ। ସେ ଛଅ ହଜାର ସୁନାର ରଥ, ସୂର୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଗଣ୍ଡ ନାଥିବା ଦାସୀ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଜନନୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ, ସାତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ବହୁ ନିଅଁ, ମିତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଯାତ୍ରା କଲେ। ତାପରେ ହଳାୟୁଧ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ନିଜ ପରିବାର ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ ଭରି, ଯାଦୁମାନେର ସଭାରେ, କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କୃତ୍ୟ ବନ୍ତିଲେ। ଏପରି, ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିବା ସହର, ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଭାଗର ଦଶମ ଖଣ୍ଡର ଅଠସଠି ଅଧ୍ୟାୟ, “ହସ୍ତିନାପୁର ଟାଣିବା ରୂପରେ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଜୟ” ଅନ୍ତ କଲା। ଏବେ ଆସିଲା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗୃହସ୍ଥ ଆଚରଣର କଥା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ମୁନି ନାରଦ ଦିଆଁ ଦେଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ନାରକ ନିବୃତ୍ତ ହେବା ଓ ଅନେକ ଜନନୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଏକା ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦିବ୍ୟ ମୁନି ନାରଦ ଦ୍ୱାରକା ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏକ ଦେହରେ, ଏକା ସମୟରେ, ଅଠ ହଜାର ଦୁଇ ଶତ ଜନନୀଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ବିବାହ କରିବା, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଦ୍ୱାରକା ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ନାରଦ, ଉପବନ ଓ ସୁନ୍ଦର ପାର୍କରେ ଫୁଲ ଫୁଲିଥିଲା, ପକ୍ଷୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେର ଧ୍ୱନିରେ ମୁକୁଳିତ। ଏଠାରେ ହ୍ରଦମାନେ ନୀଳ ପଦ୍ମ, ଶତଦଳ, ଦିନ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ, କୁମୁଦରେ ଶୋଭିତ; ଲମ୍ବା ଶାଳି ଓ ହଂସ, କୁଳିଙ୍ଗ ର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସହର ନବଶତ ହଜାର କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ଚାନ୍ଦିର ମହଳରେ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା, ପ୍ରମୁଖ ଏମେରାଲ୍ଡ ଭଳି, ସୁନା ଓ ମଣିର ଗଠନରେ ଶୋଭିତ। ସହରର ରାସ୍ତା, ଚକ, ବଜାର ଭିନ୍ନ; ରଙ୍ଗିନ ମଣ୍ଡପ, ସଭାଗୃହ, ଦେବାଳୟ; ପଥ, ଆଙ୍ଗଣ, ଗଲି, ଦ୍ୱାର ଜଳରେ ଭିଜି, ଝଣ୍ଡା-ପତାକା ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା। ଘର ଭିତରେ ସୁନ୍ଦର ଅନ୍ତଃପୁର ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସମ୍ମାନିତ; ଏଠାରେ ହରିଙ୍କର ନିଜ କଳା ଅପୂର୍ବ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଟ୍ୱଷ୍ଟ୍ର୍ ତିଆରି କରିଥିବା ଭଳି।