କୁରୁବଂଶୀ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଓ ତାଙ୍କର ରଥ ଛିନ୍ନ କରି, ଜୟ ପାଇ ବନ୍ଧୁ ଓ ନିଜ କନ୍ୟା ସହିତ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ରାଜା, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ସେମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ବଳରାମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିରୋଧ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେ ସେଇ ସସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବୃଷ୍ଣିବୀରମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, କୁରୁ-ବୃଷ୍ଣି ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉ ନ କହିଲେ। ବଳରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଂଶୀୟ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ସେ ଗଜାଭୟ ଉପକନ୍ୟାରେ ରୁହି, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଖବର ନେବାକୁ ପଠାଇଲେ। ଉଦ୍ଧବ, ଆମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା ଦେଲେ। ବଳରାମ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳ ଉପହାର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେଙ୍କୁ ମିଳିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗଉ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରାଗଲା, ତାଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ବଳରାମ ନିଜ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ବିଶେଷ ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଖବର ନେଇ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହିଲେ— "ଉଗ୍ରସେନ, ଭୂମିପତି, ଯାହା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାକୁ ଅବିଚଳ ମନେ ଶୁଣି, ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ବହୁଏ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଅଧର୍ମରେ ବାନ୍ଧିଛ, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ସହିଛି କିନ୍ତୁ ବଂଧୁତ୍ୱ ରଖିବା ପାଇଁ।" ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କଥା ଶୁଣି, କୁରୁମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ— "ଅଦ୍ଭୁତ! ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳର ଚଳନରେ, ଯିଏ ଶିର ଉପରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛି, ସେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଚପ୍ପଲ ପିନ୍ଧିଛି। ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଆମ ସହିତ ଯୁବାବସ୍ଥା, ଶୟନ, ଆସନ, ଭୋଜନ ଭାଗ କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜାସନ ଦେଇଛୁ। ସେମାନେ ଚାମର, ଚାମରୀ, ଶଂଖ, ଧଳା ଛତ୍ର, ମୁକୁଟ, ସିଂହାସନ, ଶୟନ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଆମର ଅବହେଳାର ଫଳ।" "ଏହି ଯାଦବମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ଉନ୍ନତି ଲାଭ କରି, ଆଜି ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବରେ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଅନୁମତି ବିନା କିଛି ନେଇପାରିବେ କି? ଦୟାଳୁ ମାନ୍ୟ ଦେଇଥିବା ରାଜସମ୍ମାନ ଯାଦବମାନେ ପାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଟି ବିଷ ମଧ୍ୟ ନେକ୍ତର ଭଳି ଲାଗେ।" ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ— "ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ଧନର ଅହଂକାରରେ ମଦମସ୍ତ କୁରୁମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି କଠୋର କଥା କହି, ଅନ୍ତର୍ଗତ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।" କୁରୁମାନେର ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ହସି ହସି କହିଲେ— "ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଦରେ ମଦମସ୍ତ ଅତଏବ ଶାନ୍ତି ଚାହୁନାହାନ୍ତି। ଯେପରି ଦଣ୍ଡ ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସେପରି ଏମାନେ ପାଇଁ ଅନୁଶାସନ ଦଣ୍ଡ ସମାନ।" "ମୁଁ ଏଠାକୁ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ ଆସିଛି, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯାଦବ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇଛି। ଏଠିରେ ଏମାନେ ମୂଢ଼, କ୍ଲେଶକାରୀ, ଦୁଷ୍ଟ ମତରେ ଆମକୁ ଅବହେଳା କରି, ଅଭିମାନରେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା କଥା କହିଛନ୍ତି।" "ଉଗ୍ରସେନ, ଯିଏ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେଙ୍କ ଶାସକ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ମାନିଛନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ରାଜାସନ ଅର୍ହ ନୁହଁନ୍ତି କି? ସେଠି ଯିଏ ସୁଧର୍ମା ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅମରଲୋକରୁ ପାରିଜାତ ଗଛ ଆଣିଛନ୍ତି, ସେ ମୁଁ ରାଜାସନ ପାଇଁ ଅନର୍ହ କି? ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ନିଜେ ପାଦସେବା କରନ୍ତି, ସେଠି ରାଜସମ୍ମାନ କ'ଉଁଠି?" "ଯାହାଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳି ଦିଗ୍ପାଳମାନଙ୍କ ମୁକୁଟ ଧରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଂଶର ଅଂଶ, ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଦେଉଥିବା, ସେଠି ରାଜାସନ କ'ଉଁଠି?" "ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୁରୁମାନେ ଦିଆ ଭୂମିର ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ଚପ୍ପଲ ଭଳି, କୁରୁମାନେ ମୁକୁଟ ଭଳି। ଧନର ମଦରେ ମତ ଲୋକ ଅଶିଷ୍ଟ, କଠୋର ଓ ଅସ୍ଥିର କଥା କହି, ସେମାନେ ନ ଶୁଣନ୍ତି, ଏମାନେ କୁହିଲେ କି ହେବ?" ଏହା ଦେଖି, ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ— "ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମୁକ୍ତ କରିଦେବି!" ତାଙ୍କ ହଳ ଉଠାଇ, ତିନି ଲୋକ ଦାହ କରିବା ପରି ଉଠିଲେ। ତାଙ୍କ ହଳର ଟିପ୍ପାରେ ହସ୍ତିନାପୁର ସହରକୁ ଫାଟି ଗଙ୍ଗା ଦିଗରେ ଟାଣିଦେଲେ। ସହର ଗଙ୍ଗାରେ ଛିଣ୍ଡା ହେବାରେ, ତାହା ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, କୌରବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ବଳରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ— "ହେ ବଳରାମ, ସମସ୍ତ ଭୂତର ଆଧାର, ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହୁଁ। ଅପରାଧ କ୍ଷମା କର, ଆମେ ମୂଢ଼ ଓ ଭ୍ରାନ୍ତ।" "ତୁମେ ଏକାକି, ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର କାରଣ। ବୁଦ୍ଧିମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ତୁମର ଖେଳନା, ତୁମେ ଏଠାରେ ଖେଳ କରୁଛ।" "ହେ ଅନନ୍ତ, ତୁମେ ଏହି ଭୂମିକୁ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରି ଖେଳ କର, ଶେଷେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ନିଜେ ଲୟ କର, ତୁମେ ଏକାକି ଅଦ୍ୱିତୀୟ।" "ତୁମର କ୍ରୋଧ ବିଶ୍ୱକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ, ଦ୍ୱେଷ ନୁହେଁ; ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱର ଧାରକ, ସଦା ସତ୍ତ୍ୱର ରକ୍ଷାରେ ଲାଗିଥିବା।" "ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଅବିନାଶୀ, ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମେ ତୁମେକୁ ନମସ୍କାର କରି ଶରଣ ନେଲୁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ— "ଏଭଳି ଭୟଭୀତ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଶରଣାଗତମାନଙ୍କୁ ବଳରାମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, 'ଭୟ କରନାହାଁ' ବୋଲି ଭୟମୁକ୍ତ କଲେ।" ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବରେ ସାଠି ବର୍ଷ ବୟସର ହାତୀ ଓ ବାର ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦେଲେ। ସେହିପରି, ଛଅ ହଜାର ସୁନା ରଥ ଓ ଏକ ହଜାର ଗହନା ନଥିବା କନ୍ୟାଦାସୀ ଦେଲେ, କାରଣ ସେ ଝିଅମାନେ ପ୍ରତି ଅତି ଆସକ୍ତ।