ଯୁଦ୍ଧରେ କୌରବମାନେ ସଂଘଟିତ ଭାବରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ତାଙ୍କର ରଥ ହରାଇଦେଲେ। ଚାରିଜଣ ଚାରିଟି ଘୋଡାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏକଜଣ ରଥୀକୁ ହତ୍ୟା କଲା, ଅନ୍ୟଜଣ ଧନୁକୁ କାଟିଦେଲା। ଏହିପରି ଅନେକ କଠିନତାରେ ଏହି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ବାନ୍ଧି ଏବଂ ରଥହୀନ କରି, ବିଜୟୀ କୌରବମାନେ ତାଙ୍କର ରାଜପୁତ୍ର ଏବଂ ନିଜ ଝିଅ ସହିତ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ କୌରବମାନେ ସହିତ ସଂଘର୍ଷ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ବଳରାମ, ବୃଷ୍ଣିମାନେର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ନାୟକମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରି, କୌରବ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ବଳରାମ ଅସମ୍ମତି ଦୂର କରିବାରେ ସଦା ଉଦ୍ୟତ। ବଳରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବଂଶଜମାନେ ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭାରେ ତାରାମାନେ ଭଳି, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଯାଇଲେ। ଗଜହ୍ୱୟ ଉପକୂଳରେ ପହଞ୍ଚି, ବଳରାମ ଅଞ୍ଚଳ ଉଦ୍ୟାନରେ ବସିଲେ ଏବଂ ଉଦ୍ଧବକୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଖବର ନେବାକୁ ପଠାଇଲେ। ଉଦ୍ଧବ, ଆମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା କଲେ। ବଳରାମ ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟମିତ୍ର ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଖବର ଶୁଣି ତାଙ୍କମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ଉପହାର ନେଇ ବଳରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଭ ପାଣି ଓ ଗାଁ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ; ତାଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ଜାଣି, ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଖବର ନେଇ, ବଳରାମ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ— “ଉଗ୍ରସେନ, ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଯାହା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣି ଏବଂ ବିଳମ୍ବ ନ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ତୁମେ ବହୁଜଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମିକ ଜନକୁ ଅଧର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ଜିତିଛ; ଆମେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମତି ରଖିବା ପାଇଁ ଏହା ସହିଛି।” କୌରବମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଭରିତ କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଏପରି ଥିଲା— “ବିଚିତ୍ର! ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳ ଚଳାଚଳରେ, ଯେଉଁଠି ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ରହିଛି, ତାହା ଉପରେ ଚପଲ ଖୋସା ପିନ୍ଧାଯାଏ। ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଯୁବାମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଶୟନ, ଆସନ, ଭୋଜନ କରି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ରାଜସିଠି ଦେଇଛୁ। ଫନ, ଚାମର, ଶଂଖ, ଧଳା ଛତା, ମୁକୁଟ, ସିଂହାସନ, ଶୟନ—ସବୁ ଆମ neglect ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଯାଦବମାନେ ରାଜସମ୍ମାନର ଚିହ୍ନ ପାଇଛନ୍ତି, ଦାତାଙ୍କ ଦାନ ମାନେ ନିମ୍ନତା ଅମୃତ ଭଳି; ଆଜି ତାଙ୍କମାନେ ଆମେ ଉପରେ ଆଜ୍ଞା କରୁଛନ୍ତି, ଲଜ୍ଜାହୀନ ଭାବରେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୌରବମାନେ ସହିତ ଅନଧିକୃତ ଜିନିଷ ନେଇପାରିବେ କି? ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଶିକାର ଭଳି।” ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ଆତ୍ମୀୟତା ଓ ଧନର ଅଭିମାନରେ ଏହି କୌରବମାନେ ଅତି ଅଭିମାନୀ ହେଇ, ବଳରାମଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହି ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ ସହରକୁ ଯାଇଲେ। କୌରବମାନେର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ଓ ତାଙ୍କ ଅପମାନକର କଥା ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ (କୃଷ୍ଣ) କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଦୁର୍ଦ୍ରୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ହସି ହସି କଥା କହିଲେ— “ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅଭିମାନରେ ଭରିତ, ସମ୍ମତି ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦମନ ଦଣ୍ଡ ଭଳି, ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଲଠି ଭଳି। ଆମେ ଏଠାକୁ ଶାନ୍ତି ଚାହି ଆସିଛି, ଯାଦବ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଛି। ଏହି ଅବୁଝ, ଝଗଡାଲୁ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆମକୁ ଅନେକ ଥର ଅବହେଳା କରି, ଅଭିମାନରେ ଅସମ୍ମାନ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଉଗ୍ରସେନ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଥ ନୁହେଁ? ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରନ୍ତି। ସୁଧର୍ମା ସଭାକୁ ଯେଉଁଠି ଯାଇଛନ୍ତି, ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷକୁ ଅମରମାନେର ଲୋକରୁ ଆଣି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସିଂହାସନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ କି? ଯାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ସେବା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ନାଥ, ସେ କି ରାଜସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ? ଯାଙ୍କ ଅର୍ବନା ଚରଣ ଧୂଳି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଭରଣ କରାଯାଏ, ପୂଜା ହୋଇଥାଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଆମେ ତାଙ୍କ ଅଂଶର ଅଂଶ; ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି—ସେଉଁଠି ରାଜସିଠି କେଉଁଠି? ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୌରବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଆମେ ଚପଲ ଖୋସା, କୌରବମାନେ ମୁକୁଟ ଭଳି। ଧନର ମଦରେ ମତାଳ ଲୋକମାନେ, ଯାଙ୍କ କଥା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ କଠୋର, ସେମାନେ ବୋଲିଲେ କି କେଉଁଠି ନିୟମ ରଖିବେ? କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ବଳରାମ କହିଲେ, “ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନେରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି!” ତାଙ୍କ ହଳ ଧରି, ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ହଳର ତୀରରେ ହସ୍ତିନାପୁର ସହରକୁ ଫାଟି ଦେଇ, ରାଗରେ ଗଙ୍ଗାରେ ଟାଣି ନେଲେ। ସହର ଗଙ୍ଗାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିକୁ ନୌକା ଭଳି ଘୂରାଇବାରେ, କୌରବମାନେ ଦେଖି ଭୟ ଧରିଲେ। ଜୀବନର ଆଶାରେ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହୀ ପରିବାର ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସାମ୍ବକୁ ପ୍ରମୁଖ କରି, ବଳରାମଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ— “ହେ ବଳରାମ, ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଆମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହିଁ। ଦୟାକରି ଆମ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର; ଆମେ ଅବୁଝ ଓ ବିମୁଢ଼। ତୁମେ ନିଜେ, କୌଣସି ଉପାଧିରେ ନିର୍ଭର କରିନାହିଁ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ଲୟର କାରଣ। ବିଶ୍ୱମାନେ ତୁମର କ୍ରୀଡ଼ା; ତୁମେ ତାହା ସହିତ ଖେଳ କରୁଛ। ତୁମେ, ଅନନ୍ତ, ନିଜର ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ ଭୂମିକୁ ଧରି, ମୁକୁଟ ଉପରେ ଖେଳ କରୁଛ; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ଲୟ କରିବାବେଳେ, ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅପରାଜିତ ଅଛ। ତୁମର କ୍ରୋଧ ବିଶ୍ୱ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନୁହେଁ; ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱର ଉପାଧାନ କରି, ସଦା ଜଗତର ରକ୍ଷାରେ ଉଦ୍ୟତ। ହେ ବଳରାମ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଅବିନାଶୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆମେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ ଓ ଶରଣ ନେଇଛୁ।