କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଯଦୁବଂଶର ଏହି ଯୁବକ, କୁରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହାକୁ ସହିପାରିଲେନି; ଏକ ସିଂହ ଅପରିପକ୍ୱ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦୂର୍ବଳତା ଦେଖି ସହିପାରିନଥିବା ପରି। ସେ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷକୁ ଗଠି, କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଛଅ ଗୃଥିକ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆହତ କଲେ। ଚାରିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ଘୋଡାକୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାରିଅଟିଅରକୁ ଏକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଚାରିଅଟ ଉପରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ; ଏହା ପାଇଁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। କିନ୍ତୁ କୁରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଅଟ ବିହୀନ କରିଦେଲେ; ଚାରି ଯୋଦ୍ଧା ଚାରି ଘୋଡାକୁ ଆହତ କଲେ, ଏକ ଚାରିଅଟିଅରକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନୁଷକୁ କାଟିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ବଳତାରେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ଚାରିଅଟ ବିହୀନ କରି, ବିଜୟୀ କୁରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜନପଦ ଏବଂ ନିଜ କନ୍ୟା ସହିତ ନଗରକୁ ନେଇ ଗଲେ। ନାରଦଙ୍କୁ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ରାଜା, ଭୃଷ୍ଣିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ସେମାନେ କୁରୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ବଳରାମ, ଭୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ନେତାମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, କୁରୁ ଏବଂ ଭୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଚାହିଲେନି; ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତିପାଳନର ଭାବରେ। ତାପରେ ବଳରାମ ଏକ ଦ୍ୱୀପ୍ରଭା ରଥରେ, ନିଜ ବଂଶର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପରି, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ଗଜହ୍ୱୟ ପହଁଚି ବଳରାମ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନରେ ରହି, ଉଦ୍ଧବକୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ନିମିତ୍ତେ ପଠାଇଲେ। ଉଦ୍ଧବ, ଆମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଏବଂ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ରୀତିଅନୁସାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କଲେ। ବଳରାମ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସନ୍ଧି, ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶୁଭ ଉପହାର ନେଇ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ସମ୍ମିଳିତ ଭାବରେ ମିଳି, ସେମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଗୋ ଓ ଜଳ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ; ତାଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ନିଜ ସ୍ବଜନମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ କୁଶଳ ଜାଣି, ବଳରାମ ସଂକୋଚ ନ କରି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହିଲେ— "ଉଗ୍ରସେନ, ଭୂମିର ନାଥ, ଯେଉଁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହି ନିର୍ଦେଶକୁ ଅଚଳ ମନେ ଶୁଣିବା ଓ ଦିର୍ଘିତି ନ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଅନେକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମିକ ଯୁବକଙ୍କୁ ଅଧର୍ମ ଉପାୟରେ ବାନ୍ଧି ହରାଇଛ; ଆମେ ସ୍ବଜନ ଏକତା ପାଇଁ ଏହାକୁ ସହିଛି।" କୁରୁମାନେ, ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି, ବୀରତା ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ବିଚିତ୍ର! ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳର ଚଳନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଏବଂ ପାଉଁରେ ଜୁତା ପିନ୍ଧି ଉପରେ ଉଠିବାକୁ ଚାହେ।" "ଏହି ଭୃଷ୍ଣିମାନେ, ଯୁବା ସହିତ, ଏକାସାଥି ଶୟନ, ଆସନ, ଭୋଜନ କରି, ଆମେ ସେମାନେକୁ ରାଜାସନ ଦେଇଛୁ। ସେମାନେ ପଙ୍ଖା, ଚାମର, ଶଙ୍ଖ, ଧଳା ଛତା, ମୁକୁଟ, ରାଜାସନ, ଶୟନ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଆମେ ଅଞ୍ଜାଳି ଦେଇ ଦେଇଛୁ।" "ଯଦୁମାନେ ରାଜାସନର ଚିହ୍ନ ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖୁଛନ୍ତି, ଦାତା ଦେଇଥିବା ଅମୃତ ପରି; ଏହି ଯଦୁମାନେ ଆମେ ଦେଇଥିବା ଦୟାରେ ଉନ୍ନତି କରି, ଆଜି ଆମେକୁ ଦେଶାନ୍ତର କରିବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି।" "ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ, କୁରୁମାନେ—ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ—ଦେଇନଥିବା ଜିନିଷକୁ କେଉଁପରି ନେଇପାରିବ, ଏକ ସିଂହ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର ନେଇଥିବା ପରି?" ବାଦରାୟଣ କହିଲେ: "ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ଧନର ଅହଂକାରରେ ଆତିରିକ୍ତ ଗର୍ବ ଆସି, ସେମାନେ ଅଭିମାନୀ ହେଲେ; ବଳରାମଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହି, ସେମାନେ ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।" କୁରୁମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅପମାନଜନକ କଥା ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଚେହେରା ଭୟଙ୍କର ହେଇଗଲା, ସେ ବାରମ୍ବାର ହସି ହସି କଥା କହିଲେ। "ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବର ଗର୍ବରେ ଭରି, ଶାନ୍ତି ଚାହିନଥିବା; ସେମାନେ ପାଇଁ ନିଗ୍ରହ ଏକ ଶିକ୍ଷା, ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଦେଇ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିବା ପରି।" "ମୁଁ ଏଠାକୁ ଶାନ୍ତି ଚାହି ଆସିଛି, କ୍ରୋଧିତ କୃଷ୍ଣ ଓ ଯଦୁମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରିଛି।" "ଏହି ମୂଢ଼, ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମୁଁ ମାନିବାକୁ ଚାହିଲିନି; ସେମାନେ ପୁନଃପୁନ ଅପମାନଜନକ କଥା କହି, ଗର୍ବିତ ଅଛନ୍ତି।" "ଉଗ୍ରସେନ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଥ, ଭୋଜ, ଭୃଷ୍ଣି, ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଶାସକ ନୁହେଁ? ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି।" "ଯେଉଁଠି ସୁଧର୍ମା ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅମରମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରୁ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ଆଣି ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ ରାଜାସନର ଅଯୋଗ୍ୟ କି?" "ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ସେବା କରି, ତିନିଜଗତର ଶାସକ, ସେ କି ରାଜାସନର ଅଯୋଗ୍ୟ?" "ଯେଉଁଠି ତିନିଜଗତର ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦର ଧୂଳିକୁ ମୁକୁଟରେ ଧରନ୍ତି, ସଂସ୍କୃତ ତୀର୍ଥର ପୂଜା କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅଂଶର ଅଂଶ, ଶ୍ରୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି—ସେ ରାଜାସନକୁ କି ଅଯୋଗ୍ୟ?" "ଭୃଷ୍ଣିମାନେ କୁରୁମାନେ ଦେଇଥିବା ଭୂମି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଆମେ ଜୁତା ପରି ଅଛୁ, କୁରୁମାନେ ମୁକୁଟ ପରି।" "ଧନର ମଦରେ ମତାଳ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅପମାନଜନକ ଭାବରେ କଥା କୁହୁଥିବା, ଏହାକୁ କେଉଁ ମାନେ ସହିପାରିବ କି ବୋଲି ଉପଦେଶ ଦେଇପାରିବ?" କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ବଳରାମ କହିଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମାନଙ୍କୁ ଶୁନ୍ୟ କରିଦେବି!" ନିଜ ହଳକୁ ଧରି, ତିନିଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ହଳର ତୀର ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତିନାପୁର ନଗରକୁ ଭାଗି, କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ଟାଣିଦେଲେ, ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ନଗର ଗଙ୍ଗାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିକୁ ନାଉ ପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା, କୌରବମାନେ ଏହାକୁ ଟାଣିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।