ଏହି ଉତ୍କଳନାରୀତି ଗଥାରେ, କୁରୁମଣ୍ଡଳରେ ଯଦୁବଂଶୀ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ଦେବା ଖବର ଆସିଲା ଯଦି ବୃଶ୍ନିମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିବେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେବ ଏବଂ ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହେବେ, ଯେପରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରାଣାୟାମ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ ଓ ସୁୟୋଧନ, କୁରୁବୃଦ୍ଧମାନେ ସମର୍ଥନା କରି, ସାମ୍ବଙ୍କୁ ବନ୍ଧିବା ପ୍ରୟାସ କରିଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଲାଗିବାକୁ ଦେଖି, ସାମ୍ବ, ଏହି ମହାରଥୀ, ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ଏକା ହେଇ ସିଂହ ପରି ଦଢ଼ି ହେଲେ। କୁରୁମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଧରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ—"ରୁକ, ରୁକ!"—ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ ସାମ୍ବ ଉପରେ ଅଗ୍ର ଅଗ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହି କୁରୁମାନେ ସାମ୍ବକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାମ୍ବ ଏହାକୁ ସହିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ଛୋଟ ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେବାକୁ ସହି ପାରେନି। ସାମ୍ବ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଗଢ଼ି, ଏକା ସମୟରେ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ରଥୀମାନେ ଉପରେ ବାଣ ମାରି ଘାୟଲ କରିଲେ। ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଏକ ବାଣରେ ରଥଚାଳକ, ଏବଂ ରଥରେ ବସିଥିବା ବିରାଟ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଉପରେ ଚୋଟ କଲେ; ଏହି କୌଶଳ ଦେଖି ସେମାନେ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ତଥାପି, ସେମାନେ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ: ଚାରିଟି ବାଣରେ ଘୋଡ଼ା ଘାୟଲ, ଏକ ବାଣରେ ରଥଚାଳକ ମୃତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ବାଣରେ ସାମ୍ବଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ସାମ୍ବକୁ ବନ୍ଧି ଏବଂ ରଥହୀନ କରି, ବିଜୟୀ କୁରୁମାନେ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀକୁ, ସାମ୍ବ ଓ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ସହିତ, ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନାରଦଙ୍କୁ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ବୃଶ୍ନିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସେମାନେ କୁରୁମାନେ ସହିତ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ବଳରାମ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବୃଶ୍ନିମାନେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ କରି, ଦୁଇ ଜାତିରେ ବିରୋଧ ନ ହେଉ ଚାହିଲେ; ସେ ମିଳନ ଲାଗି ଏସିଥିଲେ। ବଳରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୃଶ୍ନିବୃଦ୍ଧମାନେ ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ଗଜହ୍ୱୟ ପହଞ୍ଚି, ବଳରାମ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନରେ ବସି, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କଠାରେ ଖବର ପଠାଇଲେ। ଉଦ୍ଧବ, ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଅନୁସାରେ ନମସ୍କାର କରି, ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କଲେ। ବଳରାମ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ; ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶୁଭ ଉପହାର ସହିତ ତାଙ୍କଠାରେ ଆସିଲେ। ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ମିଳି, ବଳରାମଙ୍କୁ ଗାଁ ଓ ଜଳ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଆପଣଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କୁ ଜାଣି, ତାପରେ ବଳରାମ ନିଶ୍ଚିତ ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ— "ଉଗ୍ରସେନ, ଭୂମିର ନାଥ, ଯାହା ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଅଶାନ୍ତ ମନରେ ଶୁଣିବା ଏବଂ ବିଳମ୍ବ ନକରି କାମ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ବହୁ ଜଣ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଧର୍ମିକ ସାମ୍ବକୁ ଅଧର୍ମରେ ବନ୍ଧିଲେ; ଏହି ଅନ୍ୟାୟକୁ ଆତ୍ମୀୟତା ଲାଗି ସହିଛି।" କୁରୁମାନେ, ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ବଳରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବୀରତା, ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମାନ। "ବିଚିତ୍ର! ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳର ଚଳାଚଳରେ, ଉପରେ ମୁକୁଟ ଥିଲେ ମଣିଷ ପାଦରେ ଚପଲ ରଖି ଉପରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଚାହେ।" "ଏହି ବୃଶ୍ନିମାନେ, ଯୁବାମାନେ ସହିତ, ଶୟନ, ଆସନ, ଭୋଜନ ଉପରେ ସାଥି ହୋଇ, ଆମ ସମାନ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ରାଜସି ଆସନ ଦେଇଛୁ।" "ସେମାନେ ଚାମର, ମୁଞ୍ଚ, ଶଂଖ, ଧଳା ଛତା, ମୁକୁଟ, ସିଂହାସନ, ଶୟନ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଆମ ଅବହେଳାର ଫଳ।" "ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ଲାଭ ହୋଇ ଆଜି ଆମକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦାନକାରୀ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ନେକ୍ତର ସର୍ପମାନେ ପାଇଲେ।" "ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ, କୁରୁମାନେ—ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ—ଅନ୍ୟାୟରେ ଦେଇନଥିବା ଜିନିଷ ନେଇପାରିବେନି, ଯେପରି ସିଂହ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର ଉଠାଇ ନେଇଥାଏ।" ବାଦରାୟଣ କହିଲେ: ଜନ୍ମ, କୁଳ, ଧନର ଗର୍ବରେ ହେଇ, ସେମାନେ ଅହଂକାରି ହେଲେ; ବଳରାମଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହି, ସେମାନେ ଅସଂସ୍କୃତ ହୋଇ ନଗରକୁ ଗଲେ। କୁରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅପମାନଜନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହସି ହସି ପୁନି ପୁନି କଥା କହିଲେ। "ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଏନେକ ଗର୍ବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶାନ୍ତି ଚାହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଲାଗି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦଣ୍ଡ, ଯେପରି ପଶୁମାନେ ଲାଗି କଠି।" "ମୁଁ ଏଠାକୁ ଶାନ୍ତି ଚାହି ଆସିଛି, କ୍ରୋଧିତ କୃଷ୍ଣ ଓ ଯଦୁମାନେ ସହିତ ମୃଦୁତାରେ ଶାନ୍ତ କରି।" "ଏହି ଅବିଜ୍ଞ, ରୋଷାଳ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପୁନି ପୁନି ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ଅସମ୍ମାନ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଗର୍ବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।" "ଉଗ୍ରସେନ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂଜ, ବୃଶ୍ନି, ଅନ୍ଧକମାନେର ନାଥ ନୁହଁନ୍ତି କି, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣନ୍ତି?" "ଯେଉଁଠାରେ ସୁଧର୍ମା ସଭା ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ ଅମରଲୋକରୁ ଆଣି ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଛି, ସେ କି ରାଜସି ଆସନର ଅଯୋଗ୍ୟ?" "ଯାହାର ପଦପଦ୍ମରେ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ସେବା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଶିରୋପରେ ଚୂଡ଼ା ରଖି, ତାହା ପୂଜ୍ୟ ତୀର୍ଥ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଂଶର ଅଂଶ, ଶ୍ରୀ ନିଜେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସେବା କରନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ରାଜସି ଆସନ କେଉଁଠି?" "ବୃଶ୍ନିମାନେ କୁରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଭୂମି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ଚପଲ୍, କୁରୁମାନେ ମୁକୁଟ ସମାନ।" "ଏହି ଧନରେ ମଦମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ କଠୋର, ମଦରେ ମସ୍ତ ଅନ୍ୟମାନେ ପରି, ସେମାନେ ଉପଦେଶ ନ ଶୁଣନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କି ସହିଯାଇପାରିବ?" କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବଳରାମ କହିଲେ, "ଆଜି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ କୌରବମୁକ୍ତ କରିଦେବି!" ତାଙ୍କର ହଳ ଧରି, ତିନି ଜଗତକୁ ଦହିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।