ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ବଧ ପରେ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ମହାମୁନିମାନେ ଆକାଶରେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଜୟଧ୍ୱନି, 'ଜୟ ହେଉ!', 'ନମସ୍କାର!', 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ ଏବଂ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିବିଦ ଜଗତକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରେ, ଦ୍ୱିବିଦ ବଧ ନାମକ ସଠିଷ୍ଠ ସପ୍ତତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରେ, ସାମ୍ବଙ୍କ ବିବାହ ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଟାଣିବା ଘଟଣା ଆସିଲା। କୌରବମାନେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏହି ଛୁଆ ଅଶିଷ୍ଟ, ସେ ଆମକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଆମ ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ୱେ ଆମ ଝିଅକୁ ବଳଜୋରେ ନେଇଯାଇଛି। ଚଳ, ଏହି ଅଭିମାନୀକୁ ବାନ୍ଧିଦେବା; ବୃଷ୍ଣିମାନେ କଣ କରିପାରିବେ? ସେମାନେ ତ ଆମ ଦୟାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଣିବେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବନ୍ଧାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହେବ ଏବଂ ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବେ।" ଏଭଳି କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ ଏବଂ ସୁଯୋଧନ, କୁରୁବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସାମ୍ବକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଛୁଟିଲେ, ସେବେ ସାମ୍ବ ଶୂରବୀର ରଥୀ ହୋଇ, ନିଜ ଦୀପ୍ତିମାନ ବଣ୍ଡୁକୁ ଧରି, ସିଂହ ପରି ଏକାକୀ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଁଡାଇଲେ। କୃଧ୍ଧ କୌରବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, 'ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଧନୁଷ ନେଇ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ଯଦିଓ ସେ ବହୁ ବାଣ ଲାଗିଲେ, ସିଂହ ପରି ସେ କୌରବମାନେ ଉପରେ କ୍ଷମା କଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନୁଷ ଧରି, ସେ ଏକେ ସମୟରେ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଛଅ ରଥୀ, କର୍ଣ୍ଣ ଆଦିକୁ ବାଣ ମାଡ଼ିଲେ। ଚାରିଟିଏ ବାଣରେ ସେ ଚାରି ଘୋଡ଼ାକୁ, ଏକେକ ବାଣରେ ଚାରି ରଥଚାଳକ, ଏବଂ ରଥରେ ଥିବା ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଶୂରତା ପାଇଁ ସେମାନେ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହିପରେ କୌରବମାନେ ତାଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ—ଚାରି ବାଣରେ ଘୋଡ଼ାକୁ, ଏକ ବାଣରେ ସାରଥିକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବାଣରେ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ସାମ୍ବକୁ ବନ୍ଧି, ରଥହୀନ କରି, ବିଜୟୀ କୌରବମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ସହ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ବୃଷ୍ଣିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ କୌରବମାନଙ୍କ ସହ ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ବଳରାମ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶାନ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ବିରୋଧ ନାଶକ। ବଳରାମ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୃଦ୍ଧ ବନ୍ଧୁମାନେ ଘେରି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ଗଜାହ୍ୱୟ ଉପକୂଳରେ ପହଞ୍ଚି, ବଳରାମ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନରେ ରହିଲେ ଏବଂ ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିକଟେ ଖବର ପଠାଇଲେ। ଉଦ୍ଧବ, ଆମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଅନୁସାରେ ନମସ୍କାର କରି, ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା ଦେଲେ। ବଳରାମ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଆସିଛନ୍ତି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶୁଭ ଉପହାର ସହ ବଳରାମଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ। ଠିକ୍ ଭାବରେ ସାକ୍ଷାତ କରି, ଗାଈ ଓ ଜଳ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ; ଯେମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ଶୁଣି ଏବଂ ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ବଳରାମ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହିଲେ—"ଭୂମିପତି ଉଗ୍ରସେନ ଯେଉଁ ଆଜ୍ଞା ଦେବେ, ତାହା ଅବିଚଳିତ ମନେ ଶୁଣି, ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି କର। ତୁମେ ବହୁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମାତ୍ମା ସାମ୍ବକୁ ଅଧର୍ମରେ ବନ୍ଧିଲ; ଯଦିଓ ତୁମେ ସେଉଁଠି ଜିତିଛ, ଏହି ଦୁର୍ବୃତ୍ତିକୁ ମୁଁ ସାମ୍ବନ୍ଧିକ ଏକତା ପାଇଁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି।" ବଳରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଓ ଶୂରତା ଭରିଥିବା ଉକ୍ତି କୌରବମାନେ ଶୁଣି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ହଃ, କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳ ଚଳନାରେ, ଯିଏ ଶିର ଉପରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଛି, ସେ ପାଉଁ ଚପ୍ପଲ ପିନ୍ଧି ଚାଲିବାକୁ ଚାହେ। ଏହି ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ଯୁବକ ସହ ମିଶି, ଏକଠି ଶୋଇ, ବସି, ଭୋଜନ କରି, ଆମ ସମାନ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମେ ତ ସେମାନେକୁ ରାଜସିଂହାସନ ଦେଇଛୁ। ସେମାନେ ଚାମର, ଚାମୁରୀ, ଶଂଖ, ଧଳା ଛତ୍ର, ମୁକୁଟ, ସିଂହାସନ, ଶଯ୍ୟା ଆଦି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ସବୁ ଆମ ଅବହେଳାରେ। ବସ୍, ଆଜି ଏହି ଯାଦବମାନେ ଆମର ଦାନରେ ମିଳିଥିବା ରାଜସମ୍ମାନରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବରେ ଆମକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ, କୁରୁମାନେ—ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅର୍ଜୁନ ଆଦି ସହିତ—ଯାହା ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହା ଅପହରଣ କରିପାରିବେ କି? ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ପରି ଶିକାର ଛିଣିନେବା ପରି।" ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣ କହିଲେ—ଜନ୍ମ, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଧନର ଅଭିମାନରେ ଏହି କୌରବମାନେ ଅହଂକାରୀ ହୋଇ, ବଳରାମଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହି, ଅସଭ୍ୟ ଭାବରେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୌରବମାନେର ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ଅପମାନଜନକ କଥା ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହସିହସି କହିଲେ—"ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଭିମାନରେ ତୁଳି ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି; ସେମାନେ ପାଇଁ ନିୟମ ହେଉଛି ଦଣ୍ଡ, ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଲାଠି ପରି। ମୁଁ ଏଠାକୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଆସିଛି, ଯଦିଓ ଯାଦବ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରିଛି। ଏହି ମୂଢ଼, ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପୁନଃପୁନି ମୋତେ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଅଭିମାନରେ ଅସମ୍ମାନ କଥା କହିଲେ।" "ଉଗ୍ରସେନ କି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ନୁହଁନ୍ତି? ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି, ଆନ୍ଧକମାନଙ୍କ ଶାସକ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଜ୍ଞା ମାନନ୍ତି। ଯିଏ ସୁଧର୍ମା ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଅମରଲୋକରୁ ପାରିଜାତ ଗଛ ଆଣି ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ କି ରାଜସିଂହାସନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ? ଯାହାଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଶ୍ରୀ ନିଜେ ସେବା କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କି ରାଜସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ?