ବଳରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଅହଂକାରରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଦ୍ୱିବିଦା ଅସଭ୍ୟ ଆଚରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଅସମ୍ମାନ ଓ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାତ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ନିଜ ଗଦା ଓ ହଳ ଧରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱିବିଦା ଏକ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଉଠାଇ ନେଲେ। ସେ ତାହାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଣି ବଳରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସଙ୍କର୍ଷଣ ପାହାଡ଼ର ମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅଚଳ ରହିଲେ। ତାପରେ ବଳରାମ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଧରି ନେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିବିଦାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ଏହି ଘାତରେ ଦ୍ୱିବିଦାଙ୍କ ମଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରକ୍ତ ଝରିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦ୍ୱିବିଦା ପାହାଡ଼ରେ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତଥାପି ଘାତକୁ ଅବହେଳା କଲେ; ପୁଣି ଅନ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଧରି, ଶକ୍ତିରେ ତାହାର ଶାଖାପତ୍ର ଛେଡ଼ିଦେଲେ। ସେହି ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ତିବ୍ର ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ତାହାକୁ ଶତଗୁଣ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ। ପୁଣି ଏକ ଅନ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ନେଇ ରାଗରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏହି ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ବଳରାମ ଶତଗୁଣ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏଭଳି ଲୋକେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରତିଟି ବୃକ୍ଷ ଧ୍ଵଂସ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦ୍ୱିବିଦା ଚାରିପାଖର ଥିବା ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଉପଡ଼ିଦେଲେ ଓ ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ବୃକ୍ଷହୀନ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ରାଗରେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଉପରେ ପାଷାଣ ବର୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ନିଜ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାଷାଣକୁ ସହଜରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ମକଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିବିଦା ତାଙ୍କ ହାତକୁ ତାଳ ଗଛର ତଣ୍ଡ ପରି କରି, ଦୁଇ ମୁଷ୍ଟି ତିଆରି କଲେ; ରୋହିଣୀନନ୍ଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯାଦବମୁଖ୍ୟ ବଳରାମ ଗଦା ଓ ହଳ ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱିବିଦାଙ୍କୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ରାଗରେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠାସ୍ଥିରେ ଦବାଇଦେଲେ; ଦ୍ୱିବିଦା ରକ୍ତ ବମି କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଭୂମି ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଏହା ପାହାଡ଼କୁ ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ହେବା ଦୃଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଜଳରେ ତରଣୀ ଦୋଳିବା ପରି ଲାଗିଲା। ଆକାଶରେ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ 'ଜୟ!', 'ନମସ୍କାର!', 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାମ!' ଭାବରେ ଉଲ୍ଲାସ ଆବାଜ ଦେଲେ ଓ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ଦ୍ୱିବିଦାଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁ ବଳରାମ ନିଜ ସ୍ୱନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର 'ଦ୍ୱିବିଦା ବଧ' ନାମକ ସତ୍ଷପ୍ତତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହାପରେ ସାମ୍ଭଙ୍କ ବିବାହ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଟାଣି ନେବା ଘଟଣା ଆସିଲା। କୌରବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏହି ଝିଅଟିକୁ ଅମାନ୍ୟ କରି, ଏହି ଅଶିଷ୍ଟ ଛୁଆଁ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି। ଚଳ, ଏହି ଅଭିମାନୀକୁ ବାନ୍ଧିଦେବା। ବୃଷ୍ଣିମାନେ କ'ଣ କରିବେ? ସେମାନେ ଆମେ ଦେଇଥିବା ଭୂମିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ଆମ ଦୟାରେ ସମ୍ପଦ ସଞ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି।" "ଯଦି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଣନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ସେମାନେ ଆସିଲେ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହେବ ଓ ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବେ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରାଣାୟାମ ପରି।" ଏପରି କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ ଓ ସୁୟୋଧନ, କୌରବବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସାମ୍ଭକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସାମ୍ଭ, ଶୂରବୀର ରଥୀ, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ସିଂହ ପରି ଏକାକି ଦଢ଼ି ରହିଲେ। କ୍ରୋଧିତ କୌରବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, "ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ। ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁରୁ, ଯାଦବପୁତ୍ର ସାମ୍ଭ, କୌରବମାନେ ତୀର ମାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାକୁ ସହିଲେ ନାହିଁ, ସିଂହ ଛୋଟ ପଶୁମାନେ ଉପରେ ମନ୍ଦ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଏ ପରି। ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଚଢ଼ାଇ, ସାମ୍ଭ ଏକାସାଥି ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କର୍ଣ୍ଣ ସହ ଛଅ ରଥୀକୁ ତୀର ଘାତ କଲେ। ଚାରି ତୀରରେ ଚାରି ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଏକ ତୀରରେ ସାରଥି ଓ ରଥାରୁଢ଼ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଆହତ ହେଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେମାନେ ସାମ୍ଭଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସାମ୍ଭଙ୍କ ରଥ ଭଞ୍ଜିଦେଲେ: ଚାରି ଘୋଡ଼ାକୁ ଘାତ କଲେ, ସାରଥିକୁ ମାରିଦେଲେ, ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଛିନ୍ଦିଦେଲେ। ଏପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ସାମ୍ଭକୁ ବାନ୍ଧି, ରଥହୀନ କରି, ବିଜୟୀ କୌରବମାନେ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଓ ସାମ୍ଭ ସହ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ବୃଷ୍ଣିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଦେଶରେ କୌରବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ବଳରାମ, ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ନେତାମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କରି, କୌରବ-ବୃଷ୍ଣି ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦ୍ୱେଷ ନାଶକ। ବଳରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଂଶୀୟ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଘେରି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ଗଜାହ୍ୱୟ ଉପହରଣେ ପହଞ୍ଚି, ବାହ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ବସି, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସହ ଦେଖା କରିବାକୁ ପଠାଇଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଶିଷ୍ଟାନୁସାରେ ଆମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା ଦେଲେ। ବଳରାମ, ସେମାନଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସମ୍ମାନ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଉପହାର ସହ ସମସ୍ତେ ଆସିଲେ। ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସେମାନେ ଗୋମାତା ଓ ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଅପଚାର କଲେ; ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ପରିବାରର ସୁସ୍ଥତା ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସମ୍ପର୍କର ଖବର ନେଇ, ବଳରାମ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କହିଲେ, "ଉଗ୍ରସେନ, ଏହି ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଯେଉଁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଅବିଚଳ ମନେ ଶୁଣି, ବିଳମ୍ବ ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଆପଣମାନେ ଅଧିକ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସାମ୍ଭକୁ ଅଧର୍ମରେ ବାନ୍ଧିଛନ୍ତି; ଏହି ଅନ୍ୟାୟକୁ ମୁଁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପାଇଁ ସହିଲି।