ବଳରାମ ଏକଦିନ ବାରୁଣୀ ମଦ ପାନ କରି ମଦାଲସ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ୱଳ ଦେହରେ, ମାନେ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଗୀତ ଗାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ବନରୁ ମାକଡ଼ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶାଖା ହଲାଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷିତ କରିଲା। ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଥିବା ଯୁବତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଖେଳଧୃତି ଓ ହସିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ମାକଡ଼ର ଏହି ଅଉଦାସୀନ୍ୟ ଦେଖି ଜୋରେ ହସି ପଡ଼ିଲେ। ସେହି ମାକଡ଼ ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଛାଡ଼ିଲା, ଏବଂ ପଛ ଦିଅଁ ଦେଖାଇ ଅପମାନ କଲା, ଏହି ସବୁ ଦେଖି ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିହାରୁଥିଲେ। ଏଥିରେ ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ଏକ ପାଥର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚତୁର ମାକଡ଼ ଏହାକୁ ଦୌଳି ଦେଇ ମଦର ଘଡ଼ା ଧରିନେଲା। ଏହି ଘଡ଼ା ଧରି ମାକଡ଼ ବଳରାମଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି, ହସିଲା ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗି ବଳରାମଙ୍କ ପୋଶାକ ବିକିରଣ କଲା। ଅଭିମାନ ଓ ଅହଂକାରରେ ମାକଡ଼ ବଳରାମଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ଅପମାନ କରୁଥିଲା, ଏହା ଦେଖି ବଳରାମ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଅଶାନ୍ତ ହେଇଗଲା। ତେଣୁ ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଗଦା ଓ ହଳ ଉଠାଇ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ଦ୍ୱିବିଦ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାକଡ଼ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲା, କିନ୍ତୁ ସଂକର୍ଷଣ ବଳରାମ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ। ବଳରାମ ଗଛଟିକୁ ଧରି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତ ବହିଲା। ଦ୍ୱିବିଦ ଏହି ଘାତକୁ ଅବହେଳା କରି, ଆଉ ଏକ ଗଛ ଉଠାଇ ଶକ୍ତିରେ ଶାଖା ଛିଣ୍ଡିଲା ଏବଂ ତାହା ଦ୍ୱାରା ବଳରାମଙ୍କୁ ମାରିଲା। ବଳରାମ ଏହି ଗଛକୁ ଶତଗୁଣ ଭାଗରେ କଟିଦେଲେ। ଏଭଳି ଏକ ପରେ ଏକ ଗଛ ଉଠାଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ବଳରାମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଗଛ ଉପ୍ରାଣ୍ତ ଦ୍ୱିବିଦ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅରଣ୍ୟଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲା। ତାପରେ ଦ୍ୱିବିଦ ବଳରାମ ଉପରେ ପାଥର ବର୍ଷା କଲା, କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅସୁବିଧା ବିନା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ବନର ରାଜା ଦ୍ୱିବିଦ ତାଙ୍କ ହାତକୁ ତାଳ ଗଛର ତଣ୍ଡ ପରି କରି ମୁଠି ଗଠନ କଲା ଏବଂ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର ବଳରାମଙ୍କ ଛାତିରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଘାତ କଲା। ବଳରାମ ତାଙ୍କ ଗଦା ଓ ହଳ ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧରେ ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଦୁଇହାତରେ ଧରି, ଗଳାଅସ୍ଥିରେ ଚାପିଲେ; ଦ୍ୱିବିଦ ରକ୍ତ ବମି କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ତାଙ୍କ ପତନ ସହ ବୃକ୍ଷ ଓ ଭୂମି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା, ପାହାଡ଼କୁ ବାତାସ ଝୁଲାଇଦେବା କିମ୍ବା ନୌକା ଜଳରେ ହେଉଥିବା ପରି। ଆକାଶରେ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ମହାମୁନିମାନେ 'ଜୟ', 'ନମସ୍କାର', 'ଶାଭାଶ' ର ଧ୍ୱନି ଉପରେ ଉପରେ କରି ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲା, ସେହି ଦ୍ୱିବିଦକୁ ବଳରାମ ବଧ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଲାଗି ପ୍ରବେଶ କଲେ ନିଜ ସହରକୁ। ଏହିପରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର 'ଦ୍ୱିବିଦ ବଧ' ନାମକ ସତ୍ସଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ପୁନି, ସାମ୍ଭଙ୍କ ବିବାହ ଏବଂ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଟାଣିବା ଘଟଣା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। କୌରବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏହି ଛୁଆ ଅସଭ୍ୟ; ସେ ଆମକୁ ଅବହେଳା କରି, ଆମ ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆମ ପୁତ୍ରୀକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଛି। ଆସ, ଏହି ଅଭିମାନୀକୁ ବାନ୍ଧିଦେବା; ବୃଷ୍ଣିମାନେ କଣ କରିପାରିବେ? ସେମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୂମି ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।" "ଯଦି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଣିବେ ଯେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରକୁ ବନ୍ଧିଦିଆଯାଇଛି, ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ହେବ ଏବଂ ସେମାନେ ସଂଯମିତ ପ୍ରାଣବାୟୁ ପରି ଶାନ୍ତ ହେଉଥିବେ।" ଏଭଳି କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ ଏବଂ ସୁୟୋଧନ ବଡ଼ ବଡ଼ କୌରବ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହିତ ସାମ୍ଭକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି, ସାମ୍ଭ ଶୂରବୀର ରଥୀ ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ବଣ ବାଣ୍ଧି ଏକାକୀ ସିଂହ ପରି ଦଢ଼ ହେଲେ। କୌରବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ 'ଥମ୍ବା, ଥମ୍ବା' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ବିପୁଳ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ତଥାପି, ବୃଷ୍ଣିପୁତ୍ର ସେ ଶୂରବୀର କୌରବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଶାର୍ଦୂଳ ପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ପଶୁଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିବା ଭଳି ସହିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଚମତ୍କାର ବଣ ବାଣ୍ଧି ସାମ୍ଭ ସମସ୍ତ ଛଅ ରଥୀ, କର୍ଣ୍ଣ ଆଦିଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଓ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆହତ କଲେ। ସେ ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା, ଏକାଏକ ବାଣରେ ସାରଥି ଏବଂ ରଥୀମାନେ ଆହତ କଲେ; ଏହି ସୌର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସାମ୍ଭଙ୍କୁ ରଥଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ: ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା ଆହତ, ଏକ ବାଣରେ ସାରଥି ମୃତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବାଣରେ ବଣ କଟିଦେଲେ। ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ସେମାନେ ସାମ୍ଭକୁ ବନ୍ଧି ଏବଂ ରଥଶୂନ୍ୟ କରି ବିଜୟୀ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରୀକୁ ନେଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ବୃଷ୍ଣିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ବଳରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, କୌରବ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେଉନାହିଁ ବୋଲି ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ବିରୋଧ ନାଶକ। ବଳରାମ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୃଦ୍ଧ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଥିବା ପରି ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ଗଜାହ୍ୱୟ ଉପକୂଳରେ ପହଁଚି ବଳରାମ ବାହାର ଉଦ୍ୟାନରେ ରହି, ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କଠାରେ ସନ୍ଦେଶ ଦେବାକୁ ପଠାଇଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବଳରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା କଲେ। ବଳରାମ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ସମ୍ମାନ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବଳରାମଙ୍କୁ ଗାଁଁ ଓ ଜଳ ଦେଇ ପୂଜିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।