ଦ୍ୱିବିଦା ନାମକ ବନର ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ବାନର, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁଙ୍କର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ନଗର, ଗ୍ରାମ, ଅବସ୍ଥାନ ଓ ଗୋପାଳକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଇ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। କେବେ କେବେ ସେ ପାହାଡ଼କୁ ଉପ୍ରୁଟି ନେଇ, ଏହାଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ, ବିଶେଷତଃ ଅନର୍ତ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହନନକାରୀ ହରି ବସୁଥିଲେ। କେବେ କେବେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳକୁ ଉଠାଇ, ସମୁଦ୍ର ତଟବର୍ତ୍ତୀ ଭୂମିକୁ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ। ସେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଧ୍ୱଂସ କରି, ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ ଓ ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ମଳମୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ। ଅହଂକାରରେ ଅନେକ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କୁ ଧରି, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଉପତ୍ୟକାରେ ଛାଡ଼ି, ପଛରୁ ପାଥର ଦେଇ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ କୁଶଳ କାରିଗର କୀଟକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରେ। ଏଭଳି ଭାବେ ଦ୍ୱିବିଦା ଦେଶକୁ ଉପଦ୍ରବ କରି, ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ଅପରାଧ କରୁଥିଲେ, ଏକ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣି, ସେ ରୈବତକ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ବଲରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଲରାମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଉଥିଲେ, କମଳମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ। ବଲରାମ ସେଠାରେ ବାରୁଣୀ ପିଇ ଅଳ୍ପ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ, ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ଥିଲା, ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ବନର ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶାଖା ହଲାଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି, ସବୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲେ। ବନରର ଏହି ଅଦଭୁତ ଅଭଦ୍ରତା ଦେଖି, ବଲରାମଙ୍କ ସାଥି ଯୁବତୀମାନେ ହସିପଡ଼ିଲେ। ବନର ସେମାନଙ୍କୁ ମଜାକ କରି, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏସବୁ ବଲରାମ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାପରେ, ବଲରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏକ ପାଥର ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିବିଦା ଚତୁରତାରେ ଏହାକୁ ଟାଳି, ବାରୁଣୀ ମଦର ଘଡ଼ାକୁ ଧରିଲେ। ଏହାକୁ ଧରି, ସେ ବଲରାମଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ, ହସି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗି, ବଲରାମଙ୍କ ପୋଷାକ ଛିଟିଯାଇଲା। ଅହଂକାରରେ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ, ସେ ବଲରାମଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଅସମ୍ମାନ ଓ ଦେଶର ଉପଦ୍ରବ ଦେଖି, ବଲରାମ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତେଣୁ ବଲରାମ ତାଙ୍କ ଗଦା ଓ ହଳ ଉଠାଇ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିବିଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉପ୍ରୁଟି ନେଲେ। ଦ୍ୱିବିଦା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସି, ବଲରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଗଛ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବଲରାମ ଅଡ଼ିଗଲେନି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବଜ୍ର ପଡ଼ିଲେ ଯେପରି। ବଲରାମ ସେଇ ଗଛକୁ ଧରି, ତାଙ୍କର ଗଦା ଦେଇ ଦ୍ୱିବିଦାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରକ୍ତ ବହିଗଲା। ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଲାଲ ଗେରୁ ଲାଗିଥିବା ପରି, ଦ୍ୱିବିଦା ଏହି ଆଘାତକୁ ଗଣନା କଲେନି; ପୁଣି ଏକ ଅନ୍ୟ ଗଛ ଧରି, ଶାଖା ଛିଣି ଶକ୍ତି ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। ବଲରାମ ଏହାକୁ ଶତଗୁଣ ଭାଗରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଗଛ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଭାଗରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବଲରାମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସେ ଚାରିପାଖର ଗଛ ଉପ୍ରୁଟି ନେଇ, ସମସ୍ତ ଅଟବିକୁ ନିର୍ଗଛ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ବଲରାମ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦ୍ୱିବିଦା ପାଥର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ବଲରାମ ତାଙ୍କର ଗଦା ଦେଇ ସହଜରେ ସବୁ ପାଥର ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ବନର, ତାଙ୍କର ହାତକୁ ତାଳ ଗଛ ତଣ୍ଡ ଭଳି କରି, ମୁଷ୍ଟି ବନେଇ, ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବଲରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଦୁଇ ହାତରେ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ବଲରାମ, ତାଙ୍କ ଗଦା ଓ ହଳ ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧେ ଦ୍ୱିବିଦାକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, କଣ୍ଠାସ୍ଥିରେ ଚାପ ଦେଲେ; ଦ୍ୱିବିଦା ରକ୍ତ ଝାରି ପଡ଼ିଗଲେ। ଦ୍ୱିବିଦା ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଭୂମି ଓ ଗଛମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ପବନରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ କିମ୍ବା ନୌକା ଜଳରେ ହଲୁଚିଯାଏ। ଆକାଶରେ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ 'ଜୟ', 'ନମସ୍କାର', 'ଶାଭାଶ', 'ଶାଭାଶ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କଲେ, ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଦୁନିଆକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଦ୍ୱିବିଦାକୁ ବଧ କରି, ପ୍ରଶଂସିତ ବଲରାମ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ 'ଦ୍ୱିବିଦା ବଧ' ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ ଆସେ ସାମ୍ବଙ୍କ ବିବାହ ଓ ବଲରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଟାଣିବାର କଥା। କୌରବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏହି ଛୁଆ ଅସଭ୍ୟ; ସେ ଆମକୁ ଅବହେଳା କରି, ଆମର ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆମ ଝିଅକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଇଛି। ଚଲ, ଏହି ଅଭିମାନୀକୁ ବାନ୍ଧିଦେବା; ବୃଷ୍ଣିମାନେ କ'ଣ କରିପାରିବେ? ସେମାନେ ଯେଉଁ ଭୂମି ଆମ ଦୟାରେ ପାଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଣନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ସେମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରାଣବାୟୁ ପରି ଶାନ୍ତ ହେଇଯିବେ।" ଏଭଳି କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ ଓ ସୁୟୋଧନ, କୌରବ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସମର୍ଥିତ ହୋଇ, ସାମ୍ବକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସାମ୍ବ, ମହାରଥୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଅତିଶୟ ଧନୁଷ ଧରି, ସିଂହ ପରି ଏକାକି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ ଓ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ। ଯଦିଓ ସେ ବହୁତ ପ୍ରହାର ଖାଇଥିଲେ, ସିଂହ ପରି ଛୋଟ ଜନ୍ତୁକୁ ଗଣନା କରେନି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ କଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ସେ ଏକ ସମୟରେ ବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ରଥୀଙ୍କୁ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ। ଚାରି ତୀରରେ ଚାରି ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଏକ ତୀରରେ ସାରଥୀ, ଏବଂ ମହାଧନୁର୍ଧରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚରିଅଟ୍ରେ ଆଘାତ ଖାଇଲେ, ଏହା ପାଇଁ ସେମାନେ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।