ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଆଉ ଏକଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ରାମ, ଅପରିମିତ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁ, ଆଉ କଣ କରିଥିଲେ?” ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏକ ବନରାଜ ଥିଲେ, ନାମ ଦ୍ୱିବିଦ; ସେ ନରକର ମିତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟା ଏବଂ ମୈନ୍ଦଙ୍କ ଶୂର ବନ୍ଧୁ। ସେ ବନରାଜ, ନରକର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ଦେଶକୁ ଉଜାଡି ଦେଲେ—ସହର, ଗ୍ରାମ, ବସତି, ଗୋପାଳ ଗାଁ ଆଗ୍ନି ଲଗାଇ ଦେଲେ। କେବେ କେବେ ପାହାଡ ଉପଡି, ତାହାରେ ଅଞ୍ଚଳ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ—ବିଶେଷ କରି ଅନର୍ତ୍ତରେ, ଯେଉଁଠାରେ ହରି, ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ହନ୍ତା, ବସିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ଦୁଇହାତରେ ଜଳ ଉଠାଇ, ତୀର ଉପକୂଳକୁ ବୁଡାଇ ଦେଇଥିଲେ—ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ। ସେ ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଧ୍ୱଂସ କରି, ତାଙ୍କର ବୃକ୍ଷ ଭଙ୍ଗ କରି, ଅପବିତ୍ର କାମ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ମଳ ଓ ମୂତ୍ରରେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। ଅହଂକାରରେ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେକୁ ଧରି, ପାହାଡ ଗୁହା ଓ ଖାତିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଇ, ପ୍ରକାର୍ଶ କରି ପାଥରରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଦ୍ୱିବିଦ ଦେଶକୁ ଉଜାଡି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେକୁ ଅପମାନ କରି, ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ରୈବତକ ପାହାଡକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦ୍ୱିବିଦ ଦେଖିଲେ—ଯଦୁମାନ୍ୟ ରାମ, ପଦ୍ମମାଳା ଧାରଣ କରି, ସୁନ୍ଦର ଦେହରେ, ଜନନୀମାନେର ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ରାମ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ବାରୁଣୀ ପାନରୁ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର, ଦେହ ମଦୋନ୍ମଦ ହାତୀ ସମାନ ଚମକୁଛି। ଦ୍ୱିବିଦ ଦ୍ୱିଷ୍ଟ ବନରାଜ ଏକ ବୃକ୍ଷରେ ଚଢ଼ି, ଶାଖା ହଲାଇ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ନିଜ ଦ୍ୱଷ୍ଟତା ଦେଖାଇଲେ। ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି, ବାଲରାମଙ୍କ ସଙ୍ଗୀନୀ ଯୁବତୀମାନେ, ହସନ୍ତୁ ଓ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ବନରାଜ ତାଙ୍କୁ ମଜା କରି, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଫେଙ୍ଗି, ପୃଷ୍ଠ ଦେଖାଇ, ରାମ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ। ତାପରେ ବାଲରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପାଥର ଫେଙ୍ଗିଲେ; କିନ୍ତୁ ବନରାଜ ଚତୁର୍ୟରେ ପାଥର ଟାଲି, ମଦର ଘଡ଼ି ଧରିଲେ। ଘଡ଼ି ଧରି, ବନରାଜ ମଜା କରି, ହସି ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ; ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଘଡ଼ି ଭାଙ୍ଗି, ବାଲରାମଙ୍କ ଜାମା ବିକ୍ଷିପ୍ତ କଲେ। ଅହଂକାର ମଦରେ ବାଲରାମଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଦ୍ୱିବିଦ ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ବାଲରାମ ଦେଖି, ଦେଶ ଉପଦ୍ରବ ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାପରେ ବାଲରାମ ଦଣ୍ଡ ଓ ହଳ ଧରି, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ; ଦ୍ୱିବିଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଉପଡ଼ି ହାତରେ ଧରିଲେ। ସେ ବାଲରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବୃକ୍ଷ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସଂକର୍ଷଣା ଅଚଳ, ପାହାଡ ଉପରୁ ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା ସମାନ। ବାଲରାମ ବୃକ୍ଷ ଧରି, ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ପାହାଡ ରଙ୍ଗ ଗେରୁଆ ହେବା ପରି, ଦ୍ୱିବିଦ ଆଘାତକୁ ଅନଦିଆ; ଆଉ ଏକ ବୃକ୍ଷ ଧରି, ଶାଖା ଖସାଇ ଶକ୍ତିରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ବୃକ୍ଷ ଦେଇ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ, ବାଲରାମ ତାହାକୁ ଶତଗୁଣ ଭାଗ କରିଦେଲେ; ପୁନି ଆଉ ଏକ ବୃକ୍ଷ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଲୋକପତି ସହ ବିବାଦ କରି, ବନରାଜ ଏକ ପରେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ଉପଡ଼ି, ଆସପାସର ଅଟୁଟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ବାଲରାମଙ୍କୁ ରାଗରେ, ପାଥର ବର୍ଷା ଫେଙ୍ଗିଲେ; କିନ୍ତୁ ବାଲରାମ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସବୁ ପାଥର ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ବନରାଜ ତାଙ୍କର ହାତକୁ ତାଳ ଗଛର ତଣ୍ଡ ସମାନ କରି, ମୁଠି ବନାଇ, ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ ବାଲରାମଙ୍କ ଛାତିରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଆଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯଦୁମୁଖ୍ୟ ବାଲରାମ, ଦଣ୍ଡ ଓ ହଳ ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଗଳାରେ ଚାପିଲେ; ଦ୍ୱିବିଦ ରକ୍ତ ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଗଲା। ତାଙ୍କର ପତନରେ, ପୃଥିବୀ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲା, ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ; କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ ହାଲୁକା ବାତାସରେ ହେବା ପରି, କିମ୍ବା ଜଳରେ ନାଉ। ଆକାଶରେ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ମହାଋଷିମାନେ 'ଜୟ', 'ନମସ୍କାର', 'ବହୁତ ଭଲ!' କହି ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏଭଳି, ଦ୍ୱିବିଦକୁ ବଧ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଗତ ଉପଦ୍ରବ ହେଉଥିଲା, ପ୍ରଭୁ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ନେଇ, ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିବିଦ ବଧ ଅଧ୍ୟାୟ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଶିଷ୍ଟିଅନ୍ତ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ସାମ୍ଭଙ୍କ ବିବାହ ଏବଂ ବାଲରାମଙ୍କ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଟାଣିବା ଘଟଣା ଆସିଛି। କୌରବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏହି ଛୋଟ ଛୋକା ବେହାଲ; ସେ ଆମକୁ ଅନଦିଆ, ଆମ ଅଅନୁମତି ଦେଇ ଆମ ଝିଅକୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଛି।” “ଏହି ଅହଂକାରୀକୁ ବାନ୍ଧିବା ଦରକାର; ବୃଷ୍ଣିମାନେ କଣ କରିବେ? ସେମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ଦିଆ ଭୂମିରେ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।” “ଯଦି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଣନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛି, ସେମାନେ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ହେବେ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶ୍ୱାସ ପରି।” ଏଭଳି କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ, ସୁୟୋଧନ, କୁରୁ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସାମ୍ଭକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଡ଼ି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସାମ୍ଭ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ, ନିଜ ମହାବିର ଧନୁଷ ଧରି, ସିଂହ ପରି ଏକା ଦଣ୍ଡାଇଲେ। କୌରବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହି, 'ଠିଅ! ଠିଅ!' କହି, ଧନୁଷ ଧରି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ଯଦିଓ ସାମ୍ଭ କୁରୁମାନେର ବାଣରେ ଆଘାତ ହେଲେ, ସେ ତାହା ଅସହି, ସିଂହ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଅନଦିଆ ପରି। ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଚାପି, ସାମ୍ଭ ସମସ୍ତ ଛଅ ରଥୀ, କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ, ଏକାଏକି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଣ ଆଘାତ କଲେ। ଚାରି ଅସ୍ତ୍ରରେ ଚାରି ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଏକରେ ରଥୀ, ଏବଂ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏହିପାଇଁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସାମ୍ଭଙ୍କୁ ରଥବିହୀନ କଲେ: ଚାରି ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ, ଏକରେ ରଥୀ ମୃତ, ଆଉ ଏକରେ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ।