ଏହି ପୂଣ୍ୟ ଗାଥାକୁ ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପଢେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏ ଶୁକଦେବ, ଅପାର, ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କଣ ଘଟିଥିଲା? ମୋତେ ପୁନି ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏକ ଦିନ, ଦ୍ୱିବିଦ ନାମକ ଏକ ବନରା, ଯେଉଁଥି ବନରାକାର ମିତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମୈନ୍ଦଙ୍କର ଭାଇ, ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ପ୍ରତି ଶୋଧ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ଦେଶକୁ ଅନେକ କ୍ଷତି କରିଥିଲା। ସେ ସହର, ଗ୍ରାମ, ନିବାସ ଏବଂ ଗୋପାଳ ଗାଁଗୁଡିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଦେଲା। କେବେ କେବେ ପାହାଡ଼ ଉଖୁଡ଼ି, ତାହାକୁ ଅନର୍ତ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାପି ଦେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ଦ୍ୱିବିଦ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ଜଳକୁ ଉଠାଇ, ତଟବର୍ତ୍ତୀ ଭୂମିକୁ ବୁଡ଼ି ଦେଲା; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ସମାନ। ସେ ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଧ୍ୱଂସ କଲା, ଗଛ ଭଙ୍ଗାଇଲା, ଏବଂ ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ମଳମୂତ୍ରରେ ଅପମାନ କଲା। ଅତି ଅଭିମାନୀ ହୋଇ, ଲୋକମାନେ ଓ ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ଧରି ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଖାତରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା, ପଥର ଦେଇ ଚିଂହାରା ପରି ଚିଂହିଦେଲା। ଏପରି ଭାବେ ଦ୍ୱିବିଦ ଦେଶକୁ ଉପଦ୍ରବ କରି, ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ଉପହାସ କରୁଥିଲା, ସେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣି, ରୈବତକ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ଦ୍ୱିବିଦ ଦେଖିଲା, ଯଦୁମୁକୁଟିର ନାୟକ ରାମ, ପଦ୍ମମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ରୂପବତୀ, ମହିଳାମାନେଙ୍କ ସମୂହରେ ଅଛନ୍ତି। ରାମ, ବାରୁଣୀ ପାନ କରି, ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକାର ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବନରା ଗଛରେ ଚଢ଼ି, ଶାଖା ହଲାଇ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ସବୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷିଲା। ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଦେଖି, ବାଳରାମଙ୍କ ସାଙ୍ଗୀନୀ ଯୁବତୀମାନେ, ହସି ଉତ୍ସାହ କରି, ହସିଲେ। ବନରା ତାଙ୍କୁ ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଫିଙ୍ଗି, ପ୍ରତିକୃତି କଲା, ତାଙ୍କର ପୃଷ୍ଠ ଦେଖାଇ ଉପହାସ କଲା, ଯାହା ଦେଖି ବାଳରାମ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାପରେ, ବାଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପଥର ଫିଙ୍ଗିଲେ; କିନ୍ତୁ ବନରା ଚତୁର୍ୟ କରି, ମଦୁର ଘଡ଼ି ଧରିଲା। ଏହି ଘଡ଼ି ଧରି, ବନରା ଉପହାସ କଲା, ହସି ପ୍ରୋକ୍ସାହିତ କଲା; ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଘଡ଼ି ଭଙ୍ଗି, ବାଳରାମଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ବିକ୍ଷିପ୍ତ କଲା। ବାଳରାମଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଅଭିମାନରେ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ, ଅସଦାଚାର କଲା; ବାଳରାମ ତାଙ୍କର ଅସମ୍ମାନ ଓ ଦେଶର ଉପଦ୍ରବ ଦେଖି— କ୍ରୋଧରେ ବାଳରାମ ଦଣ୍ଡ ଓ ହଳ ଉଠାଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିବିଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏକ ବିଶାଳ ଗଛ ଉଠାଇଲା। ତେଜରେ ଦ୍ୱିବିଦ ଗଛ ଦେଇ ବାଳରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲା; କିନ୍ତୁ ସଂକର୍ଷଣ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ। ବାଳରାମ ଗଛକୁ ଧରି, ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତ ବହିଲା। ପର୍ବତରେ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ପରି, ଦ୍ୱିବିଦ ଘାତକୁ ଅନାଦର କଲା; ଆଉ ଏକ ଗଛ ଧରି, ଶାଖା ଶକ୍ତିରେ ଉଖୁଡ଼ିଲା। ତାହା ଦେଇ ଭୟଙ୍କର ଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବାଳରାମ ଏହାକୁ ଶତଗୁଣ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ପୁନି ଅନ୍ୟ ଗଛ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରଭୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିବା ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ ଗଛ ଉଖୁଡ଼ି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଛହୀନ କରିଦେଲା। ତାପରେ, ବାଳରାମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପଥରର ବର୍ଷା କଲା; ବାଳରାମ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସବୁ ପଥର କୁହୁଡ଼ିଦେଲେ। ବନରା ତାଙ୍କର ହାତକୁ ତାଳ ଗଛର ତଣ୍ଡ ପରି କରି, ମୁଷ୍ଟି ତିଆରି କଲା; ରୋହିଣୀନନ୍ଦନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଦୁଇ ହାତରେ ଚେଷ୍ଟରେ ଘାତ କଲା। କିନ୍ତୁ ଯଦୁମୁକୁଟିର ମୁଖ୍ୟ, ଦଣ୍ଡ ଓ ହଳ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଦ୍ୱିବିଦକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଗଳା ଦେଇ ଦବାଇଲେ; ଦ୍ୱିବିଦ ରକ୍ତ ଝାଡ଼ି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାଙ୍କର ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଭୂମି ଓ ଗଛ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲା; ଏ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପର୍ବତକୁ ପବନ ଦେଇ କମ୍ପି କରିବା, କିମ୍ବା ଜଳରେ ନୌକା ତଳିବା ପରି। ଆକାଶରେ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ମହାଋଷିମାନେ ‘ବିଜୟ’, ‘ନମସ୍କାର’, ‘ଶୁଭ’, ‘ଶୁଭ’ ଚିତ୍କାର କଲେ; ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, ଯେଉଁଥି ବିଶ୍ୱକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା, ପ୍ରଭୁ, ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ରେ, ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିଭଳି ଦ୍ୱିବିଦ ବଧର ଅଧ୍ୟାୟ, ଦଶମ ଷ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପରମହଂସମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଂଶ। ଏହା ପରେ, ସାମ୍ଭଙ୍କ ବିବାହ ଓ ବାଳରାମଙ୍କ ହସ୍ତିନାପୁର ଟାଣିବା ଘଟଣା ଆସିଲା। କୌରବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: “ଏହି ଶିଶୁ ଅସଦାଚାରୀ; ସେ ଆମକୁ ଅବହେଳା କରି, ଆମ ଅନିଚ୍ଛାରେ ଆମର ଜନୀୟାକୁ ଚାଟିନେଇଛି। ଚଳ, ଏହି ଅଭିମାନୀକୁ ବାନ୍ଧିଦେବା; ଭୃଷ୍ଣିମାନେ କଣ କରିବେ? ସେମାନେ ଆମ ଦୟାରେ ଦିଆ ଭୂମିରେ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି।" "ଯଦି ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ଆସନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗି ଶାନ୍ତ ହେବେ, ନିୟନ୍ତିତ ଶ୍ୱାସ ପରି।" ଏଭଳି କର୍ଣ୍ଣ, ଶଳ, ଭୂରି, ଯଜ୍ଞକେତୁ ଓ ସୁୟୋଧନ, କୌରବ ବୃଦ୍ଧମାନେ ସମର୍ଥନାରେ, ସାମ୍ଭକୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି, ସାମ୍ଭ, ମହାରଥୀ, ନିଜ ମହାନ୍ ଧନୁଷ ଧରି, ସିଂହ ପରି ଏକା ଦଣ୍ଡାଇଲେ। କ୍ରୋଧିତ କୌରବମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ‘ଥମ୍ବ! ଥମ୍ବ!’ ଚିତ୍କାର କଲେ; କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଧନୁଷ ଧରି, ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ। ଯଦୁବଂଶୀ ଶିଶୁ, କୌରବମାନେ ଘାତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାହାକୁ ସହିଲେ ନାହିଁ, ସିଂହ ଛୋଟ ପଶୁଙ୍କୁ ସହିବା ନାହିଁ ପରି। ନିଜ ଧନୁଷ ତାଣି, ସାମ୍ଭ ଏକାସାଥି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ, ଛୟ ମହାରଥୀ, କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଣ ଦେଇ ଘାୟଳ କଲେ। ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ା, ଏକ ଏକ ବାଣରେ ରଥୀ, ଏବଂ ମହାଧନୁର୍ଧରୀମାନେ ରଥରେ ଘାତ ପାଇଲେ; ଏହି କାରଣରେ ସେମାନେ ସାମ୍ଭଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।