ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଦିନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଦେବ, ଯାହାର ପାଦ ପ୍ରଶ୍ରିତ ତାଳଗଛ ଭଳି ବଡ଼, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲା, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆଗକୁ ଆସୁଥିଲେ। ସେ ଭୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ, ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ୱଳନ କରୁଥିଲେ। ଦ୍ୱାରକାର ନିବାସୀମାନେ ଏହି ତନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଅଚଳ ହୋଇଗଲେ, ଜଣେ ମୃଗ ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି ଉତ୍ତିଜିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ସଭାଘରେ ଦାୟା ଖେଳୁଥିଲେ, ଓ ଦୟାର୍ଥରେ କହିଲେ, “ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!” ଭଗବାନ୍ ସେମାନଙ୍କର ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ହସି କହିଲେ, “ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ।” ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ୍, ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସବୁକୁ ଦେଖୁଥିବା, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଏହି ତନ୍ତ୍ର କ୍ରିୟାକୁ ବୁଝି, ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, ଦଶ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଜ୍ୱଳନ କରୁଥିଲା, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ତୀବ୍ର ଚମକରେ ଆକାଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ତନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲା। ହେ ରାଜା, ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯାହା ଏକ ଯଜ୍ଞରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଚକ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ମୁହଁ ନିମ୍ନ ହୋଇ ଫେରିଗଲା; ପରେ ବାରାଣସୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୁଦକ୍ଷିଣ ଓ ତାଙ୍କର ପୂଜାରିମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା—ଏହି ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଫେରି ଆସିଲା। ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚକ୍ର ବାରାଣସୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜପାଳେ, ସଭାଘର, ବଜାର, ଦ୍ୱାର, ଦୁର୍ଗ, ଗୁଦାମ, ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଧାନ ଏବଂ ଭଣ୍ଡାର ଭରି ଥିଲା। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସମସ୍ତ ବାରାଣସୀକୁ ଭସ୍ମ କରି, ପୁନଃ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଉଭୟ ହୋଇ ଦଢ଼ାଇ ହେଲା। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ଭଗବାନ୍ଙ୍କର କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ପୁନଃ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ଏହି ଅପାର ରାମଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କୃତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ଏକଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଆଉ କଣ କରିଥିଲେ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏକ ମକଡ଼ ଥିଲେ, ଦ୍ୱିବିଦା ନାମର, ନରକାଙ୍କର ମିତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ଓ ମୈନ୍ଦଙ୍କର ସାହସୀ ଭାଇ। ତାଙ୍କର ମିତ୍ରର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ଦେଶକୁ ଉଜାଡ଼ କରିଦେଲେ—ସେ ନଗର, ଗ୍ରାମ, ବସ୍ତି, ଗୋପାଳ ଗାଁମାନେକୁ ଅଗ୍ନି ଦେଇଦେଲେ। କେବେ କେବେ ପାହାଡ଼କୁ ଉପଡ଼ି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚୁର୍ମା କରୁଥିଲେ—ବିଶେଷକରି ଅନାର୍ତ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ହରି ବସିଥିଲେ। କେବେ କେବେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଉଭୟ ହୋଇ, ନିଜ ହାତରେ ଜଳକୁ ଉଠାଇ, ତଟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଲୀନ କରୁଥିଲେ, ଦଶ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ। ସେ ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଗଛ ଭଙ୍ଗି ଧ୍ଵଂସ କଲା, ଓ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁ ମଳମୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର କରିଦେଲା। ଅହଂକାରୀ ହୋଇ, ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଧରି ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ତଳାତଳରେ ଫିଂଗିଦେଲେ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ମା କଲେ, ଯେପରି କୌଶଳୀ କିଟ ଚୁର୍ମା କରେ। ଏଭଳି ଦେଶକୁ ଉଜାଡ଼ କରି, ଉଚ୍ଚ ଜନନୀମାନେକୁ ଅପମାନ କରି, ଦ୍ୱିବିଦା ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, ରୈବତକ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ରାମ, ଯାଦବଙ୍କର ନାଥ, ତାଳପଦ୍ମ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭା ମାନି, ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦ୍ୱିବିଦା ଦେଖିଲେ ରାମ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଭାରୁଣୀ ପାନ କରି ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟି, ରୁଦ୍ର ହାତୀ ଭଳି ଶୋଭାମାନି। ଦ୍ୱିବିଦା ଏକ ଗଛକୁ ଚଢ଼ି, ଶାଖା ହଲାଇ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ନିଜକୁ ଦେଖାଇଲେ। ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଦେଖି, ବାଲରାମଙ୍କ ସାଥୀ ଯୁବତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ହସିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି, ହସି ଉପହାସ କଲେ। ଦ୍ୱିବିଦା ତାଙ୍କୁ ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ବାରା ଉପହାସ କଲେ, ନିଜ ପୃଷ୍ଠ ଦେଖାଇ, ରାମ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଷ୍ୟ ଦେଖି, ବାଲରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏକ ପାଥର ଫିଂଗିଲେ; ଦ୍ୱିବିଦା ଚତୁର ହୋଇ, ଦାରୁପାତ୍ର ଧରିଲେ। ତାହାକୁ ଧରି, ଉପହାସ କରି, ଦାରୁପାତ୍ର ଭଙ୍ଗି, ବାଲରାମଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରିଦେଲେ। ଅହଂକାରରେ ମଦ ହୋଇ, ବାଲରାମଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଦେଶକୁ ବିସ୍ତୃତ କରିଦେଲେ। ବାଲରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦଣ୍ଡ ଓ ହଳ ଉଠାଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ; ଦ୍ୱିବିଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ବାଲରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସଂକର୍ଷଣ ଅଚଳ ରହିଲେ, ପାହାଡ଼କୁ ଉପରୁ ଆଘାତ ଦେଲା ଭଳି। ବାଲରାମ ଗଛକୁ ଧରି, ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିବିଦାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତ ବହିଲା। ପାହାଡ଼ ଦେଖି ଲାଲ ଗେରୁଆ ଭଳି, ଆଘାତକୁ ଅନଦେଖା କଲେ; ପୁନି ଅନ୍ୟ ଗଛ ଉଠାଇ, ଶାଖା ଶକ୍ତିରେ ଭଙ୍ଗି। ତାହା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, ବାଲରାମ ସେତିକି ଗଛକୁ ଶତଗୁଣ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ପୁନି ଅନ୍ୟ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ଭଙ୍ଗି ଯାଉଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ଉପଡ଼ି, ଅରଣ୍ୟକୁ ନିର୍ଗଛ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ବାଲରାମଙ୍କୁ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ପାଥରର ବର୍ଷା କଲେ; ବାଲରାମ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାଥରକୁ ଅସାନ ଭାବରେ ଭଙ୍ଗିଦେଲେ। ମକଡ଼ର ନାଥ, ତାଳଗଛ ଭଳି ହାତ କରି, ମୁଷ୍ଟି ତିଆରି କରି, ରୋହିଣୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସି, ଦୁଇ ହାତରେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଯାଦବଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଦଣ୍ଡ ଓ ହଳ ଛାଡ଼ି, ଦୁଇ ହାତରେ ଦ୍ୱିବିଦାକୁ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠାସ୍ଥି ଉପରେ ଚାପ ଦେଲେ; ଦ୍ୱିବିଦା ରକ୍ତ ବମି କରି ଚିଉଁ ହେଲେ। ସେ ଚିଉଁ ହେଉଥିବାବେଳେ, ପୃଥିବୀ ଓ ଗଛମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼କୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇବା କିମ୍ବା ନାଉକୁ ଜଳରେ ତଳାଇବା ଭଳି। ଆକାଶରେ ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ମହାଋଷିମାନେ “ଯୟ!” “ନମସ୍କାର!” “ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ।