ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନି ପୂଜା କରିବାକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ କର୍ମକାଣ୍ଡ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ଏକ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରାଗଲା। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି, ଭୂତପ୍ରେତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ଏହି କ୍ରିୟା ଅନ୍ୟାୟୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର କରାଗଲା, ଏବଂ ଅଭିଚାର କର୍ମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଗଲା। ଏହି ଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଁ, ଉପବାସ ରହି ବିଧିବତ୍ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି କରାଗଲା। ଏହି କ୍ରିୟାର ଅନ୍ତେ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା, ତାଙ୍କର କପି ରଙ୍ଗର ଚୁଲ ଓ ଦାଡ଼ି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଆଖିରୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ସେଠି, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ, କ୍ରୂର ଭୃକୁଟି, ଖରା ମୁଁହ, ନିଜ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ଓଠ ଚାଟିବା, ନଗ୍ନ ଦେହ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ କମ୍ପିତ କରିବା, ଏବଂ ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରିବା ଦେଖାଗଲା। ତାଙ୍କର ପାଦ ତାଳଗଛ ପରି ବଡ଼, ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଭୂତପ୍ରେତ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କରି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାରେ ଜଙ୍ଗଲର ମୃଗମାନେ ଭଳି ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତାଙ୍କମାନେ ଦ୍ୱାରକାର ସଭାମଣ୍ଡପରେ ତାସ ଖେଳୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, "ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!" ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣି ଓ ଜନମାନେ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନ ହସି କହିଲେ, "ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର ରକ୍ଷକ।" ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସାକ୍ଷୀ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା ଜଣାଇ, ଏହାକୁ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ଏହି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦଶ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକି, ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଆକାଶ, ଦିଗ, ଭୂମିକୁ ପ୍ରଭାମୟ କରି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଅଗ୍ନିପୁରୁଷକୁ ଉପଶମ କରିଲା। ହେ ରାଜା, ଅଭିଚାର କ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିପୁରୁଷ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ଆঘାତ ପାଇ, ହତ ହୋଇ ପଛକୁ ଫେରିଗଲା; ଏବଂ ବାରାଣସୀ ରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୁଦକ୍ଷିଣ ଓ ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଅଭିଚାର କରିଥିଲେ—ତାଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା। ପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ବାରାଣସୀର ରାଜପ୍ରାସାଦ, ସଭାମଣ୍ଡପ, ବଜାର, ଦ୍ୱାର, ନିର୍ମାଳୟ, ଧନାଗାର, ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ, ଧାନ ଭଣ୍ଡାର ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଦହିଦେଲା। ସମସ୍ତ ବାରାଣସୀ ଦହିଦେବା ପରେ, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଫେରି ନିଜ ସ୍ଥାନରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଦୃଢ଼ କର୍ମ କରିଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ସହ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉଭା ହେଲା। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୃତ୍ୟ ଗାଥା ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତି। ତାପରେ, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ପୁନି ମୁଁ ଅପାର, ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କୃତ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ ଆଉ କଣ କରିଥିଲେ?" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ନରକଙ୍କ ମିତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ମଇନ୍ଦଙ୍କ ଶୂର ଭାଇ ଦ୍ୱିବିଦା ନାମକ ଏକ ବାନର ଥିଲେ। ସେ ନରକଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚାହି, ଦେଶରେ ହାନି ଆଣିଲେ—ସେ ନଗର, ଗ୍ରାମ, ଅବସ୍ଥାନ, ଗୋପାଳ ଗାଁ ଦହିଦେଲେ।" "କେବେ କେବେ ପାହାଡ଼ ଉପଡ଼ି, ତାହାକୁ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗି, ବିଶେଷକରି ଅନର୍ତ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁଠି ହରି ନରକ ହତାରେ ବସିଥିଲେ।" "କେବେ କେବେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଉଭା ହୋଇ, ତାଙ୍କର ହାତ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଉଠାଇ, ତୀର ଉପକୂଳକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲେ—ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ଶକ୍ତି ଥିଲା।" "ସେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଧ୍ୱଂସ କରି, ତାଙ୍କର ବୃକ୍ଷ ଭଙ୍ଗ କରି, ଅପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ମୁତ୍ର ଓ ବିସ୍ଥାରେ ମଲିଦେଲେ।" "ଅହଂକାରୀ ଦ୍ୱିବିଦା, ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ ଧରି, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଖାତରେ ଫିଙ୍ଗି, ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନା କରି, ଶିଳ୍ପୀ ଭଳି କୀଟ ଚିହ୍ନା କରି, ହତ କରିଦେଲେ।" "ଏଭଳି ଦେଶ ଉପଦ୍ରବ କରି, ସତୀ ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରି, ସେ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, ରୈବତକ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ।" "ସେଠି ଦ୍ୱିବିଦା ଦେଖିଲେ, ଯଦୁମହାରାଜ ରାମା, ପଦ୍ମମାଳା ଧାରଣ କରି, ଶରୀର ମଧୁର, ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଶୋଭାମୟ।" "ସେ ଦେଖିଲେ ରାମା ଗାଇଉଥିବା, ଭାରୁଣୀପାନରେ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର, ଶରୀର ମଦୋନ୍ମତ ଗଜ ପରି ଚମକିଥିଲା।" "ସେ ବାନର ଏକ ବୃକ୍ଷରେ ଚଢ଼ି, ଶାଖା କମ୍ପି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ନିଜକୁ ଚିହ୍ନାଇଲା।" "ବାନରଙ୍କ ଅହଂକାର ଦେଖି, ବାଲରାମଙ୍କ ସହ ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଖେଳାଳି ଓ ହସିବା ପ୍ରିୟ, ହସି ପଡ଼ିଲେ।" "ବାନର ମହିଳାମାନେ ଉପରେ ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଫିଙ୍ଗି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି, ପଛ ଦେଖାଇଲା, ଏବଂ ଏହି ସବୁ ଦେଖି ରାମା ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ।" "ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ବାଲରାମ—ଘାତକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ—ଏକ ପାଥର ଫିଙ୍ଗିଲେ; କିନ୍ତୁ ବାନର ଚତୁର୍ଯ୍ୟରେ, ପାଥରକୁ ଟାଳି, ମଦ ଘଡ଼ିକୁ ଧରିଲା।" "ଏହି ଘଡ଼ିକୁ ଧରି, ଚତୁର୍ୟରେ ବାନର ଉପହାସ କରି, ହସି, ମଦ ଘଡ଼ି ଭଙ୍ଗ କରି, ବାଲରାମଙ୍କ ରେଶମ ଛିଁଡ଼ି ଚାଲିଗଲା।" "ବାଲରାମଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ଅହଂକାରରେ ମଦୋନ୍ମତ, ଦ୍ୱିବିଦା ଅନ୍ୟାୟ କରି, ଦେଶ ଉପଦ୍ରବ ଦେଖି—" "କ୍ରୋଧିତ ବାଲରାମ ନିଜ ଗଦା ଓ ହଳ ଉଠାଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ହତ କରିବା ଇଚ୍ଛା କଲେ; ଦ୍ୱିବିଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏକ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଉଠାଇଲେ।" "ଦ୍ୱିବିଦା ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ, ଏହି ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ବାଲରାମଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସଂକର୍ଷଣ ଅଚଳ ରେଖିଲେ, ଉପରୁ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି।" "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲରାମ ବୃକ୍ଷ ଧରି, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିବିଦାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଚୋଟରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲା, ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।