ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଭାଲ, ଗଦା, ମୁଷଳ, ଶୁଳ, ତୀର, ଖଡ଼ଗ, ତଳୱାର ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ତେଁମାନଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ଚକ୍ର ଓ ବାଣ ବ୍ୟବହାର କରି, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ସେନା—ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତିମାନେ—ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ। ତାଙ୍କ ବିନାଶ ଏମିତି ହେଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦହି ଦେଇଥାଏ। ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଣ୍ଟ, ଗାଧା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମୃତଦେହରେ ଭରିଗଲା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଧୃଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଏବଂ ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳୀ ପରି ଥିଲା। ତାପରେ ଶୌରି—ଅର୍ଥାତ୍ କୃଷ୍ଣ—ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ! ତୁମେ ଯେମିତି ମୋ ପାଖକୁ ଦୂତ ପଠାଇ କହିଥିଲ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ତୁମେ ମୋ ନାମ ଭୁଲରେ ଧାରଣ କରିଛ, ମୁଁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେବି।” ଏହିପରି କହି, କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ ଓ ରଥଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼କୁ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି। ସେଇପରି, କୃଷ୍ଣ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ବାଣରେ କାଟି ତାହାକୁ କାଶୀ ନଗରରେ ପକାଇ ଦେଲେ, ଯେପରି ପବନ ଗୋଲାପ କୁଡ଼ିକୁ ଫେଲିଦିଏ। ଏଭଳି ଇର୍ଷ୍ୟାପୀଡିତ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରି, ହରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ସମୟରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅମୃତମୟ କଥାଗୀତ ଗାଇ ଉଲ୍ଲାସ କରୁଥିଲେ। ଏଠି, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଏହି ମହାଘଟଣା ପରେ, ରାଜଦ୍ୱାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ କଟା ମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ—“ଏହା କାହାର ମୁହଁ? କ’ଣ ଏହା?” ମୁଣ୍ଡଟି କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କ ରାନୀ, ପୁଅ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ—“ହାୟ, ରାଜା ମୃତ! ଆମ ରକ୍ଷକ ବିନାଶ ହେଲେ!” ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦକ୍ଷିଣ, ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ମନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ—“ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ବଧକୁ ନଶ୍ଟ କରି, ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନ କରିବି।” ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ସୁଦକ୍ଷିଣ ଅତି ବିଶେଷ ଭାବେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଅବିମୁକ୍ତ ନଗରରେ ଭଗବାନ୍ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସୁଦକ୍ଷିଣ ଚାହିଲେ—“ପିତାଙ୍କ ବଧକୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଦିଅ।” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—“ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରିତ୍ୱିଜ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ସହ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କର। ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯଦି ଅଧର୍ମୀ ଉପରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତେବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ମିଳିଲାପରେ, ସୁଦକ୍ଷିଣ ନିୟମରେ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କଲେ। ତାପରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୂତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ତାଙ୍କର ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କେଶ ଓ ଦାଢ଼ି, ଅଗ୍ନି ଝରୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ, କୁପିତ ଭୃକୁଟି, ଅପ୍ରିୟ ମୁଖ, ଜିହ୍ୱା ଚାଟୁଥିବା ଅବସ୍ଥା, ନଗ୍ନ ଦେହ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ ହାତରେ ଝଂକାର କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ତାଳଗଛ ପରି ବଡ଼, ଭୂମି କମ୍ପିତ, ସେ ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦହି, ଦ୍ୱାରକା ଦିଗକୁ ଆଗେଇଲେ। ଏହି ଅଭିଚାର ଅଗ୍ନି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ—ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ମୃଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ସଭାରେ ପାଶା ଖେଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ହେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!” ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଜନାନ୍ତରାତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ହସି କହିଲେ—“ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମ ରକ୍ଷକ।” ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭଗବାନ୍, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାୟା ଜାଣି, ତାଙ୍କ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା ବାତିଲ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିଜ ତେଜରେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ, ଅଗ୍ନି ଦୂତକୁ ବଶ କଲେ। ହେ ରାଜା, ଅଭିଚାର କ୍ରିୟାରେ ସୃଷ୍ଟ ଏହି ଅଗ୍ନି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ହାରିଗଲା, ଏବଂ ନିଜ ମୁହଁ ହେଉଥିବା ଦିଗକୁ ଫେରି, କାଶୀ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୁଦକ୍ଷିଣ ଓ ତାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା—ଯେଉଁ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା ସେମାନେ କରିଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ହେଲା। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର କାଶୀର ରାଜମହଳ, ସଭା, ବଜାର, ଦ୍ୱାର, ମିନାର, ଅନାଜ ଭଣ୍ଡାର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ନଗରକୁ ଦହିଦେଲା। ଏପରି ଦହାଇ ଦେଇ, ଅପରାଧ ଶୂନ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପୁନଃ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଯିଏ ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ ମହାତ୍ମ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏଠାରେ, ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜା ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପୁନି ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ ଆମକୁ କହ, ମହାବଳୀ ଏହି ପ୍ରଭୁ ଆଉ କ’ଣ କଲେ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—“ନରକାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମୈନ୍ଦଙ୍କ ଭାଇ, ଦ୍ୱିବିଦ ନାମକ ଏକ ବନରାଜ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଦେଶକୁ ଉଜାଡ଼ିଦେଲେ—ସେ ନଗର, ଗ୍ରାମ, ପାଲିଆ ଓ ଗୋପାଳ ଗାଁ ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନି ଦେଇଦେଲେ। କେବେ କେବେ ପାହାଡ଼ ଉପଡ଼ି, ସେମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଞ୍ଚଳ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ—ବିଶେଷକରି ଅନର୍ତ୍ତ ଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ବସୁଥିଲେ। କେବେ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି, ତାଙ୍କର ଦୁଇହାତରେ ଜଳ ଉଠାଇ, ସମୁଦ୍ରତଟ ଭୂମିକୁ ବି ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତିରେ ଡୁବାଇଦେଉଥିଲେ।