ଏହି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା, ରଜା କାଶୀର ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ନାମକ ଏକ ରାଜା, ନିଜକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୋଲି ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁଷ ଧରିଥିଲେ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇଥିଲେ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ବନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଗରୁଡ଼ ଝଣ୍ଡା ଧରି, ଅମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟ ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ମକରା ଆକୃତିର କଣ ଲଗାଇ ତେଜମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ଅଭିନୟ ଦେଖି, ନିଜ ଦେହର ଅନୁକୃତିରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ଅଭିନେତା ପରି ମଞ୍ଚରେ ଅଭିନୟ କରୁଥିବା ଦେଖି, ହରି ହୃଦୟରୁ ହସି ପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ—ଉଲ୍ଲା, ଗଦା, ଦଣ୍ଡ, ଶୁଳ, ଭାଲ, ତଳୱାର, ଖଡ଼ଗ, ତୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ। କୃଷ୍ଣ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କର ଏହି ସେନା—ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି—ଉପରେ ଗଦା, ତଳୱାର, ଚକ୍ର ଓ ତୀର ଦେଇ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲେ। ସେ ଏହି ରଣଭୂମିକୁ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା ଓ ମଣିଷ ମୃତଦେହ ଛିଣ୍ଡି ଚିହ୍ନ ହୋଇପଡ଼ିଲା, ଏହି ଭୂମି ଶ୍ମଶାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏଠାରେ ଚମତ୍କୃତ ହେଉଥିଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଖେଳଭୂମି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ ଶୌରି କୃଷ୍ଣ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ତୁମେ ମୋତେ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କଥା କହିଛ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଯିବି।” “ମୁଁ ଏହି ନାମ, ଯାହା ତୁମେ ମୋ ନାମରେ ଅପରାଧ କରିଛ, ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ଯଦି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇବି।” କୃଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ରଥକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ରଥଚକ୍ର ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ର ପରି, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟିଦେଲେ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ତୀର ଦେଇ କଟି, କାଶୀ ନଗରରେ ଫେଲିଦେଲେ, ଜଣେ ବାତାସରେ ଗୋଲାପ କୁଡ଼ି ପଡ଼ିବା ପରି। ଏପରି ଭାବେ, ଇର୍ଷ୍ୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ତାଙ୍କ ମିତ୍ର କାଶୀର ରାଜାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ହରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅମୃତ ଗାନ କରୁଥିଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ, ନିଜ ଦେହର ହରି ରୂପ ଧରି, ଶବ୍ଦରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହରିରେ ଲୟ ହେଲେ। କାଶୀ ଦ୍ୱାରରେ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇଥିବା, କଣ ଅଲଙ୍କୃତ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ: “ଏହି କଣ? କେଉଁ ମୁହଁ ଏହି?” ଏହା କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କ ରାଣୀ, ପୁଅ, ସାଜନା ଓ ନାଗରିକମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ: “ହାୟ! ରାଜା ମରିଗଲେ! ଆମ ପ୍ରତିରକ୍ଷକ ନାହିଁ!” ତାଙ୍କ ପୁଅ ସୁଦକ୍ଷିଣ, ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ: “ମୁଁ ଆମ ପିତାଙ୍କର ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇବି।” ଏହି ନିଶ୍ଚୟରେ, ପୁରୋହିତ ସହିତ, ସୁଦକ୍ଷିଣ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ। ଅବିମୁକ୍ତରେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଚାହିଁଥିବା ଵର ଦେଲେ—ପିତାଙ୍କର ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉପାୟ। “ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୁରୋହିତ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜା କର, ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କର; ଏହି ଅଗ୍ନି ଭୂତମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିବେ—ଅଧର୍ମୀ ଉପରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।” ଏପରି ଉପଦେଶ ମିଳି, ସୁଦକ୍ଷିଣ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କଲେ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶରୀରଧାରୀ ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ତାଙ୍କର ମାଂସିକ କପିଳ କେଶ ଓ ଦାଡ଼ି, ଆଖିରୁ ଅଗ୍ନି ଝରୁଥିଲା। ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ, କଠୋର ଭୃକୁଟି, ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ମୁଖ, ନିଜ ଜିଭା ଦେଇ ଠୋଡ଼ ଚାଟୁଥିଲେ, ନଗ୍ନ ଦେହ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ, ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ତାଳ ଗଛ ପରି ବଡ଼, ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲେ, ଭୂତମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇ, ଦ୍ୱାରକାର ଦିଗରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଏହି ଅଭିଚାର ଅଗ୍ନି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି ଭିତରେ ହରିଣ ପରି ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଭୟରେ, ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କଠାରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ସଭାମଣ୍ଡପରେ ଦାୟା କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ, ଚିତ୍କାର କଲେ: “ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ ଆମ ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କର।” ଭଗବାନ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଭୟ ଦେଖି, ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ: “ଭୟ କରିନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମର ରକ୍ଷକ।” ସମସ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଭଗବାନ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଭିଚାର ଦେଖି, ଏହାକୁ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ନିଜ ଚକ୍ରକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, ଦଶ ମିଳିଅନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳି, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଆକାଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜାଗର କଲେ; ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ, ଏହି ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କଲେ। ରାଜା, ଏହି ଅଭିଚାର ଅଗ୍ନି, ଚକ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗି, ହାରି ଯାଇ, କାଶୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏଠାରେ ସୁଦକ୍ଷିଣ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଏହି ଅଭିଚାର କ୍ରିୟାର ଫଳରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ—ସେମାନେ ନିଜ କ୍ରିୟାର ଫଳ ଭୋଗିଲେ। ଏପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର କାଶୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା—ପ୍ରାସାଦ, ସଭାମଣ୍ଡପ, ବଜାର, ଦ୍ୱାର, ଦୁର୍ଗ, ଗୋଦାମ, ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଧାନ ଭରିଥିବା ଏହି ନଗରକୁ ଜଳାଇଦେଲା। ସମସ୍ତ କାଶୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଫେରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି, ନିଜ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କଲା। ଯେଉଁଠି ଏହି ଚମତ୍କାର ଲୀଳାର କଥା କେଉଁଠି ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା ପଢ଼ିବେ, ସେ ନିଜର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଏପରେ, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପୁନି ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଏହି ଅପାର, ଅନନ୍ତ ନାଥ ଆଉ କଣ କରିଥିଲେ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏକ ବାନର ଥିଲା, ଦ୍ୱିବିଦ ନାମ, ନରକର ମିତ୍ର, ସୁଗ୍ରୀବର ମନ୍ତ୍ରୀ, ମୈନ୍ଦର ଶୂର ଭାଇ। ଏହି ବାନର, ମିତ୍ରର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ, ଭୂମିକୁ ନଷ୍ଟ କଲା—ସେ ନଗର, ଗ୍ରାମ, ବସତି, ଗୋପାଳ ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ଆଗ୍ନି ଦେଲା। କେବେ କେବେ ପାହାଡ଼ ଉଖଳି, ସେ ଏହାକୁ ଅନାର୍ତ୍ତ ଦେଶରେ ଫିଙ୍ଗି, ହରି ଥିବା ଏହି ଦେଶକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।