ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏକାକି ଭାବେ ଭୃଜରେ ରାତିଟିଏ କଟାଇଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭୃଜଙ୍ଗନାମାନେର ମାଧୁର୍ୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଲା। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ବଳରାମ ନନ୍ଦଭୃଜକୁ ଗଲେ, ସେଇ ସମୟରେ କାରୁଷ ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୂତକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି କଥା ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ଭଗବାନ୍— ସେଇ ଚିରଅବିନାଶୀ ପରମେଶ୍ୱର। ଦୂତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲା, “ମୁଁ ହିଁ ବାସୁଦେବ ଅବତାର; ଆଉ କେହି ନୁହଁନ୍ତି। ଜନମାନ୍ତର ଦୟାବଶତଃ ମୁଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତୁମେ ତୁମର ମିଥ୍ୟା ପରିଚୟ ଛାଡିଦିଅ।” ସେ କହିଲା, “ତୁମେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ-ଚିହ୍ନା ଧାରଣ କରିଛ, ସେଗୁଡିକ ମୋର; ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ତୁମେ ସେଗୁଡିକ ପିନ୍ଧିଛ। ସେସବୁ ଛାଡି ମୋ ପ୍ରଶ୍ରୟ ନିଅ, ନାହିଁଲେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର।” ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଅବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ବିତ କଥା ଶୁଣି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସିଉଠିଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ମଜାକ କରି କହିଲେ, “ଅବିବେକୀ, ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏପରି ଗର୍ବ କରୁଛ, ସେଗୁଡିକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ମୁହଁ ଢାକି ଶୁଅ ହେବ, ଶିଆଳ, କାଉ, ଗିଧ ତୁମୁକୁ ଘେରି ରହିବେ; ତୁମର ଶରଣ ହେବ କୁକୁରମାନେ।” ଦୂତ ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଇ କହିଲା। ଏପରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ରଥାରୋହଣ କରି କାଶୀ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଅଖଣ୍ଡ ସେନା ସହିତ ଶୀଘ୍ର କାଶୀରୁ ବାହାରିଲେ। କାଶୀ ରାଜା, ତାଙ୍କ ମିତ୍ର, ତିନି ଅଖଣ୍ଡ ସେନା ନେଇ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁଷ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କଉସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଭୃଜମାଳା ପିନ୍ଧି, ପିତାମ୍ବର ଧାରଣ କରି, ଗରୁଡ ଧ୍ୱଜା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାର, ମକରକୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଳି ଅବତାର ପରି ଅନୁକୃତି ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଭାବଦେଖି, ହରି ହସିଉଠିଲେ। ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଗଦା, ଖଡ଼, ଚକ୍ର, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ସେନା—ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି—ମାନେ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରହାର କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା, ମଣିଷ ଦେହରେ ଭରିଯାଇଥିଲା; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଶୂରମାନେ ପାଇଁ ରୋମାଞ୍ଚକର ଓ ଭୟଜନକ ହେଉଥିଲା। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ତୁମେ ଯେପରି ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋତେ କହିଥିଲ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ତୁମେ ମୋର ନାମ ଅନ୍ୟାୟରେ ଧାରଣ କରିଛ; ଯଦି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନଥାଏ, ତୁମେ ମୋର ଶରଣ ହେବୁ।” ଏପରେ କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ କରି, ରଥଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ କୃଷ୍ଣ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବାଣରେ ଛେଦ କରି, ସେଇ ମୁଣ୍ଡକୁ କାଶୀ ନଗରରେ ପତିତ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ ଗୋଲାପକୁ ଚଡ଼ାଇ ଦେଉଛି। ଏଭଳି ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ତାଙ୍କ ସହାୟକୁ ବଧ କରି, ହରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଯିଏ ସଦା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କରେ ଲୀନ ହେଲେ। କାଶୀ ଦ୍ୱାରରେ ଅଳଙ୍କାରିତ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ—'ଏହି କାହାର ମୁହଁ?' ଚିହ୍ନିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କର ରାନୀ, ପୁଅ, ପ୍ରଜା, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ—'ହାୟ, ରାଜା ମରିଗଲେ! ଆମର ରକ୍ଷକ ନାହିଁ!' ସୁଦକ୍ଷିଣ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—'ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପିତାଙ୍କ ହନ୍ତାକୁ ବିନାଶ କରି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବି।' ଏହି ନିଶ୍ଚୟରେ, ପୁରୋହିତ ସହ ସୁଦକ୍ଷିଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଅବିମୁକ୍ତ ନଗରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—'ଯାହା ଚାହଁ, ସେଇ ଵର ମାଗ।' ସେ କହିଲେ—'ମୋ ପିତାଙ୍କ ହନ୍ତାକୁ ବିନାଶ କରିବା ଉପାୟ ଦିଅ।' ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—'ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରୋହିତ ସହ ପୂଜି, ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କର; ସେଇ ଅଗ୍ନି, ଭୂତମାନେ ଘେରି ଥିବା, ଅଧର୍ମୀ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।' ଏହିପରି ଦିଗ୍ଦେଶ ମାନି, ସୁଦକ୍ଷିଣ ତାହା କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧେ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କଲେ। ତାହାପରେ ହୋମକୁଣ୍ଡରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦେହଧାରୀ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ତାଙ୍କର ତମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କେଶ ଓ ଦାଢ଼ି, ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିର ଧାରା ଛାଡ଼ୁଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ଦାଂତ, ଗମ୍ଭୀର ଭୃକୁଟି, ଭୟଙ୍କର ମୁଁହ, ନଙ୍ଗା ଶରୀର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ନେଇ ଅସ୍ଥିର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ତାଳପାତା ପରି ବଡ଼, ଭୂମିକୁ କମ୍ପାଇ, ଭୂତମାନେ ଘେରି, ସେଇ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଚାର କରି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆଗୁଆଁ ଚଲିଲେ। ଏହି ଅଭିଚାର ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱାରକାବାସୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ମୃଗମାନେ ପରି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳୁଥିଲେ, ଆତୁର ହୃଦୟରେ କହିଲେ—'ତିନି ଜଗତ ନାଥ, ଏହି ଅଗ୍ନିରୁ ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଅ!' ଭଗବାନ୍ ସେମାନଙ୍କ ଭୟ ଦେଖି ହସି, ଶାନ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ—'ଭୟ କରନି, ମୁଁ ତୁମର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା।' ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ସମସ୍ତର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଦେଖନ୍ତି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଭିଚାର ଜାଣି, ତାହାକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ନିଜ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଚକ୍ର ସୁଦର୍ଶନକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ସେଇ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି, ନିଜ ତେଜରେ ଗଗନ, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍, ଭୂମିକୁ ଆଲୋକିତ କଲା; ଏବଂ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର, ଅଭିଚାର ଅଗ୍ନିକୁ ଦମନ କଲା।