ଓ ରାଜା, ଏଉଁ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଟାଣି ନିଆଯାଇଥିବା ପଥ ଏପରି ଦିଖାଯାଏ, ଯେନା ତାଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ସୂଚିତ କରୁଛି। ଏଭଳି, ବଳରାମ ଏକାକି ଭାବରେ ବ୍ରଜରେ ରାତିଟିଏ ଉପଭୋଗ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ବ୍ରଜର ନାରୀମାନଙ୍କର ମାଧୁର୍ୟରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଶୁକଦେବ ମୁନି କହିଲେ—ବଳରାମ ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଯିବା ପରେ, କରୁଷ ରାଜା ଏକ ଦୂତକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ନିଜେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଭାବି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହିପରି ଦେଶାଇଲେ—"ମୁଁ ବାସୁଦେବ; ଆଉ କେହି ନୁହଁ।" ଏଠାରେ, ଗୋପବାଳକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—"ତୁମେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ, ଜଗତର ଶାସକ।" କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ଅଅବିଚଳ ଆତ୍ମାରୂପେ ବିଚାର କଲେ। ଏହି ଅବୁଝ କରୁଷ ରାଜା, ଶିଶୁର ପରି ଅନ୍ୟାୟ ଅବୁଜ୍ଜିରେ, ଏକ ଦୂତକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଗୋଚର ଥିଲା। ଦୂତ ଦ୍ୱାରକାର ଶଭାଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି, ପଦ୍ମନେତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କର ଉଦ୍ଧତ ବାଣୀ ଶୁଣାଇଲେ—"ମୁଁ ବାସୁଦେବ ଅବତାର; ଆଉ କେହି ନୁହଁ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାରୁ ମୁଁ ଅବତରିଛି; ତୁମେ ତୁମର ମିଥ୍ୟା ଦାବି ଛାଡ ଦିଅ।" "ତୁମେ ମୋର ଚିହ୍ନମାନେ ପିନ୍ଧିଛ; ଏହା ଅଜ୍ଞାନରୁ ହୋଇଛି, ଓ ସାତ୍ୱତ। ଏମାନେ ଛାଡ ଦିଅ, ମୋର ଶରଣ ନିଅ, କିମ୍ବା ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।" ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କର ଏହି ଅବୁଝ ଦାବି ଶୁଣି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶଭାଗୃହର ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଉଚ୍ଚ ହସରେ ହସି ଉଠିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ହସି କୌତୁକର ଶବ୍ଦରେ ଦୂତକୁ କହିଲେ—"ମୂଢ, ତୁମେ ଯେହିଁପରି ଦାବି କରୁଛ, ମୁଁ ଏହି ଚିହ୍ନମାନେ ଛାଡି ଦେବି।" "ତୁମେ ମୃତ ଶରୀରରେ, ମୁହଁ ଢାକି, ଗୃଧ୍ର, କାଉ, ଶ୍ୱାନ ଓ ଶୃଗାଳମାନେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହେବ; ତୁମର ଶରଣ ଶ୍ୱାନମାନେ ହେବ।" ଦୂତ ଏହି ମନ୍ଦ ବାଣୀ ତାଙ୍କର ମାଲିକଙ୍କୁ ଯାଇ ସୂଚିଲେ। ତା'ପରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢି କାଶୀକୁ ଯାଇଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥଯୋଧା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି, ଦୁଇ ଦଳ ସେନା ସହିତ ଶୀଘ୍ର ନଗର ଛାଡିଲେ। କାଶୀ ରାଜା, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ମିତ୍ର, ତିନି ଦଳ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ—ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛି; ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାର, ମକରାକାର କୁଣ୍ଡଳ ରେ ଭାସ୍କର୍ୟ ହେଉଛି। କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ—ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ନିଜ ରୂପକୁ ଅନୁକରଣ କରିଛି, ଏକ ନାଟକ ଅଭିନେତା ପରି। ହରି ହସି ଉଠିଲେ। ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଭାଲ, ଗଦା, ମୁସଳ, ଶୁଳ, ତୀର, ତଳ, ତରୁଆ, ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଗଦା, ତଳ, ଚକ୍ର, ଓ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ସେନା—ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡା, ପଦାତି—କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଧୂଁସିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ସବୁକୁ ଦହି ଦେଉଛି। ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ହାତୀ, ଘୋଡା, ଉଠ, ଗଧା, ଓ ମାନବମାନଙ୍କ ଶବରେ ଭରି ଗଲା; ଯୋଧାମାନେ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ। ଏହି ଭୂମି ଏକ ଶ୍ମଶାନ ପରି ଦିଖିଲା, ଶୂରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଜଗତ ନାୟକଙ୍କ ଖେଳଭୂମି ପରି। ଏହା ପରେ, ଶୌରି କୃଷ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ! ତୁମେ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ କହିଥିଲ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ତୁମେ ପାଇଁ ଛାଡି ଦେଉଛି।" "ମୁଁ ତୁମେ ନିଜରୁ ହଜିଥିବା ନାମ ଛାଡି ଦେଉଛି, ମୂଢ; ଆଜି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହି ନାହିଁ ହେଲେ, ତୁମେ ଶରଣ ନେବି।" ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ରଥକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ରଥ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ; ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତରୁଣୀକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଦେଉଛି। ସେଇପରି, କୃଷ୍ଣ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତୀରରେ କାଟି, ନଗର ଦ୍ୱାରରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ; ଯେପରି ପବନ ଏକ ପଦ୍ମ କୁଡିକୁ ଖସାଇ ଦେଉଛି। ଏପରି, ଇର୍ଷ୍ୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀକୁ ହତ କରି, ହରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସିଦ୍ଧମାନେ ଅମୃତ ଗାଥା ଗାଇ ଉଠିଲେ। ସେ, ସଦା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ହରିର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କରେ ଲୟ ହେଲେ। କାଶୀ ଦ୍ୱାରରେ ମକରାକାର କୁଣ୍ଡଳରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ—"ଏହା କେଉଁ? କାହା ମୁହଁ ଏହା?" ସେଇ ମୁଣ୍ଡ କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କର ରାଣୀ, ପୁତ୍ର, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ନାଗରିକମାନେ ଦୁଃଖରେ କଲାପ କରିଲେ—"ହାୟ, ରାଜା ହତ; ଆମର ରକ୍ଷକ ନାହିଁ!" ସୁଦକ୍ଷିଣ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—"ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କର ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେବି।" ଏହି ନିଶ୍ଚୟରେ, ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ସହିତ ସୁଦକ୍ଷିଣ ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନରେ ପୂଜା କଲେ। ଅବିମୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଭଗବାନ ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ଏକ ଵର ଦେଲେ; ସୁଦକ୍ଷିଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଵର ଚୟନ କଲେ—ପିତାଙ୍କର ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉପାୟ। "ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜ୍ଞପାଳକ ପୁରୋହିତ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିକୁ ପୂଜା କର; ଏହି ଅଗ୍ନି ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହେବ—" "ଅଧର୍ମୀ ଉପରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ବ୍ୟବହାର କରିଲେ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ମିଳି, ସୁଦକ୍ଷିଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କଲେ। ଏହା ପରେ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଏକ ଭୟାନକ ଦେହୀ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କେଶ ଓ ଦାଡ଼ି, ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଗ୍ନି ଝରୁଛି। ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ, କୁଠିଳ ଭୃ, କଠିନ ମୁଁହ, ନିଜ ଜିଭା ଦ୍ୱାରା ମୁଁହ ଚାଟୁଛି; ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ନିଆଁ, ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ କରୁଛି। ପାଳ ଗଛ ପରି ତାଙ୍କର ପାଦ, ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇ, ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆଗ୍ରସର, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଦହି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଉଛି। ଦ୍ୱାରକା ନିବାସୀମାନେ ଏହି ଅଭିଚାର ଅଗ୍ନିକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅତି ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ମୃଗମାନେ ଭୟ ଭାବେ ଦେଖିଥିବାପରି।