ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା—ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାର୍ଥିତ ହେଲେ, ଶ୍ରୀବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଛାଡିଦେଲେ । ସେଉଁଠି, ବଳରାମ ଜଳରେ ବ୍ରଜର ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାହାତୀ ଯେପରି ଖେଳେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ କରିଲେ । ପରେ, ଜଳରୁ ବାହାରିଆସି, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ସେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଆଭୂଷଣ ଓ ରମଣୀୟ ମାଳା ଦେଲେ । ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରୀବଳରାମ ଅତି ଶୋଭାମୟ ଭାବେ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇ ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ହସ୍ତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି । ଏଯାଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯମୁନାକୁ ଟାଣି ଆଣାଯାଇଥିବା ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ଚିହ୍ନ ଦେଉଛି । ଏପରି ଭାବେ, ସମଗ୍ର ରାତି ବଳରାମ ବ୍ରଜର ମଧ୍ୟରେ ଏକାକି ମଧୁର ବ୍ରଜନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ କଟାଇଲେ । ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ବଳରାମ ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଗଲେ, କରୂଷ ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୂତକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ, ଏହି ଜଣିନଥିଲେ ଯେ କୃଷ୍ଣେଇ ହେଉଛନ୍ତି ମୂଳବାସୁଦେବ, ଦୂତ ଦେଖିଲେ—'ମୁଁ ବାସୁଦେବ' । କିନ୍ତୁ ବାଳକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଆପଣେ ବାସୁଦେବ, ଜଗତର ନାଥ, ଅବତାର ହୋଇଛନ୍ତି' । କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବିଲେ । ମୂଢ଼ କରୂଷ ରାଜା, ଶିଶୁର ଭଳି ଅବିବେକୀ ହୋଇ, ଏକ ଦୂତକୁ ଦ୍ୱାରକାରେ ଅପ୍ରମେୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ । ସେ ଦୂତ ଦ୍ୱାରକା ପହଞ୍ଚି, ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଲେ—'ମୁଁ ଏକାମାତ୍ର ବାସୁଦେବ ଅବତାର, ଆଉ କେହି ନୁହେଁ । ମୁଁ ଜନମାଣ୍ଡଳୀ ଉପରେ ଦୟା କରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି । ତୁମେ ତୁମର ମିଥ୍ୟା ଦାବି ଛାଡିଦିଅ ।' 'ତୁମେ ଯେ ଚିହ୍ନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁଷ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋର, ଅଜ୍ଞାନରେ ପିନ୍ଧିଛ । ଏହା ଛାଡ଼ି ମୋ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ, ନାହିଁଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ ।' ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ଏହି ଅବିବେକୀ ଦମ୍ଭ କଥା ଶୁଣି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସିପକାଇଲେ । ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ—'ମୂଢ଼, ତୁମେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇ ଏପରି ଦମ୍ଭ କରୁଛ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି ।' 'ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଶୟନରେ ପଡ଼ି ରହିବ, ମୁହଁ ଢାକାଯିବ, ଚିଲି, କାଉ, ଶ୍ୱାନ ଓ ଶ୍ୱଳିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ଶରଣ ହେବ ।' ଦୂତ ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ଗିୟା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ସୂଚନା କଲେ । ଏଠିଠାରୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି କାଶୀ ପାଇଁ ଚଲିଗଲେ । ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ବଳଶାଳୀ ରଥୀ, ଏହି ଖବର ଶୁଣି ଦୁଇ ଅଖଣ୍ଡ ସେନା ସହିତ ନଗର ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ । କାଶୀର ରାଜା, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ମିତ୍ର, ତିନି ଅଖଣ୍ଡ ସେନା ସହ ପଛୁଆଇଲେ, ଏବଂ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁଷ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ପୀତାମ୍ବର ଧାରଣ କରି, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମକରାକାର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ନିଜ ରୂପର ଅନୁକରଣ ଦେଖି, ଯେପରି ନଟ ମଞ୍ଚରେ ଅଭିନୟ କରେ, ତେଣୁ ହସିପକାଇଲେ । ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶୁଳ, ଗଦା, ମୁସଳ, ଶକ୍ତି, ତୋମର, ରୁଣ୍ଡି, ତଳୱାର, ଖଡ଼ଗ, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ । କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଗଦା, ତଳୱାର, ଚକ୍ର ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀରାଜଙ୍କ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି ସେନାକୁ ଯେପରି ଶେଷକାଳର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ, ସେପରି ନାଶ କରିଦେଲେ । ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ମୃତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଣ୍ଟ, ଗଧା, ମଣିଷ ଦେହରେ ଭରିଯାଇ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ ଶ୍ମଶାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଧୀରମନ୍ଥି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତଥା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳୀ ପରି ଲାଗୁଥିଲା । ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ! ତୁମେ ଯେପରି ଦୂତ ଦ୍ୱାରା କଥା କହିଛ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି ।' 'ତୁମେ ମୋର ନାମ ମିଥ୍ୟା ଧାରଣ କରିଛ, ମୂଢ଼! ମୁଁ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ତେବେ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି ।' ଏପରି କହି, କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ରଥଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଡ଼ିତ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ । ସେପରି ଭାବେ କୃଷ୍ଣ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଛିନ୍ନ କରି, ସେହି ମୁଣ୍ଡଟି କାଶୀନଗରରେ ପକାଇଦେଲେ, ଯେପରି ପବନ ଗୋଲାପ ମୁଞ୍ଚିଦିଏ । ଏପରି ଭାବେ ଦ୍ୱେଷପୂର୍ଣ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ ବଧ କରି, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧମନ୍ଥି ଲୋକମାନେ ଅମୃତମୟ କଥା ଗାଇଥିଲେ । ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ନିତ୍ୟ ଭାଗବତ ଭାବନାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହରିର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କରେ ଲୟ ହେଲେ । କାଶୀ ଦ୍ୱାରରେ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଛିନ୍ନମୁଣ୍ଡ ଦେଖି, ଜନମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, 'ଏହା କାହାର? କାହା ମୁହଁ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ । ଏହା କାଶୀରାଜଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବୋଲି ଚିନି, ତାଙ୍କର ରାଣୀ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ କନ୍ଦିଲେ—'ହାୟ, ରାଜା ମରିଗଲେ! ଆମ ରକ୍ଷକ ନାସ୍ତ!' ସୁଦକ୍ଷିଣ, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ନାଶ କରି, ପିତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରିବି ।' ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ସୁଦକ୍ଷିଣ ଅତି ଏକାଗ୍ରତାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୂଜା କଲେ । ଅବିମୁକ୍ତ ନଗରରେ ଶିବ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଯେଉଁ ଵର ଚାହିଲେ, ତାହା ଦେଲେ—ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ବଧ କରିବା ଉପାୟ । 'ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରିତ୍ୱିଜ୍ମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିର ପୂଜା କର, ଅଭିଚାର କ୍ରିୟା କର; ଏହି ଅଗ୍ନି, ଭୂତମାନେ ଘେରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ—' 'ଯଦି ଅଧର୍ମୀ ପ୍ରତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତେବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବ ।