ବଳରାମ ଶ୍ରୀମତ୍ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଗଳାରେ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା, ଏକ କଣ୍ଠା ଉପରେ ଅଳଙ୍କାର, ମଦୋନ୍ମଦ ଅବସ୍ଥାରେ, ମନୋହର ହସ୍ୟ ମୁଖ ତଥା ତଳ ଶୀତଳ ଘମ ଦ୍ରୋପ୍ସରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ । ସେ ଜଳ କ୍ରୀଡା ପାଇଁ ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଡାକିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଦୋନ୍ମଦ ହୋଇ, ସ୍ବ ଉପଦେଶକୁ ଅବହେଳା କରି, ଯମୁନାକୁ ଡାକିଲେ । ଯମୁନା ନଦୀ ଆସିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ରାଗି ଗୋଡ଼ର ଲାଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଟାଣିଲେ ଓ କହିଲେ, “ଅପରାଧିନୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଡାକିଲି, ତୁମେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରଣ କରିନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଲାଙ୍ଗଳର ଟିପ୍ ଦ୍ୱାରା ଆଣିବି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତି ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚୁଛ ।” ବଳରାମଙ୍କ ଏହି ଉପାଳି କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ଯମୁନା, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ, ଯଦୁପୁତ୍ର ବଳରାମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ହେ ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ! ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଜାଣିନାହିଁ, ହେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ତୁମର ଏକ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀ ଧୃତି ହୁଏ । ମୁଁ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଜାଣିନାହିଁ, ମୋର ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର; ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଭକ୍ତମିତ୍ର, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଶରଣ ନେଇଛି ।” ଯମୁନା ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବାପରେ, ବଳରାମ ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଓ ଜଳରେ ମହିଳାମାନେ ସହ ବାଥିଂ କରିଲେ, ଯେପରିକି ରାଜା ହାତୀ ମହିଳା ହାତୀମାନେ ସହ କ୍ରୀଡା କରେ । ଶ୍ରୀବଳରାମ ଜଳକ୍ରୀଡା ପରେ ଜଳରୁ ବାହାରି ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ମହିଳାମାନେକୁ ଅଲଂକାର ଓ ମନୋହର ମାଳା ଦେଲେ । ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସେ ଭଲଭାବେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ବିଶ୍ରାମ କରିଲେ, ଯେପରିକି ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର । ଏଯାଁ ବଳରାମଙ୍କ ଲାଙ୍ଗଳରେ ଯମୁନା ଟାଣିବାରେ ଯେ ପଥ ତିଆରି ହେଲା, ସେଥିରେ ବଳରାମଙ୍କ ଅସୀମ ପ୍ରଭାବ ଆଜିଯାଁ ଦେଖାଯାଏ । ଏଭଳି ଏକ ରାତି ବଳରାମ, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟରେ ମନୋବାହି, ଏକା ଭାବେ ଉପଭୋଗ କରି ଅତିକ୍ରମ କଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ବଳରାମ ନନ୍ଦବ୍ରଜ ଯାଇଥିବାବେଳେ, କରୁଷ ରାଜା ଏକ ଦୂତକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଜାଣିନଥିବା, ଦୂତ କହିଲେ, “ମୁଁ ବାସୁଦେବ ଅବତାର, ଅନ୍ୟ କିଂସି ନୁହେଁ । ଜଗତର ହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ଅବତରିଛି; ତୁମେ ତୁମର ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ ।” କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିଶୁମାନେ କହିଲେ, “ତୁମେ ବାସୁଦେବ, ଜଗତର ନାଥ ।” କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ଅଚ୍ୟୁତ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ । ବୂଧିହୀନ କରୁଷ ରାଜା, ଶିଶୁପରି ଅବୁଜ୍ ହୋଇ, ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ, ଯେପରିକି ଦ୍ୱାରକାରେ ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଶିଶୁଙ୍କୁ ପଠାଏ । ଦୂତ ଦ୍ୱାରକା ଅସେମ୍ବ୍ଲିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଦେଲେ । ଦୂତ କହିଲେ, “ମୁଁ ବାସୁଦେବ ଅବତାର; ଅନ୍ୟ କିଂସି ନୁହେଁ । ଜନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଦୟା କରି ମୁଁ ଅବତରିଛି; ତୁମେ ତୁମର ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ ।” “ତୁମେ ମୋ ଚିହ୍ନମାନେ ପିନ୍ଧୁଛ; ଅଜ୍ଞାନରେ ଏହି କରୁଛ; ଏମିତି ନ କର, ମୋ ପ୍ରତି ଶରଣ ନେ, କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ କର ।” ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ଏହି ଅଭିମାନୀ ଉପାଳି ଶୁଣି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ସଭ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ହସି ଉଠିଲେ । ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ଦୂତକୁ ହସ୍ୟ କଥାରେ କହିଲେ, “ମୂଢ଼, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଚିହ୍ନମାନେ ତୁମକୁ ଦେଇବି ।” “ତୁମେ ପଡ଼ି ରହିବା; ମୁଖ ଢାକି, ଶ୍ବାନ, କାକ, ଶ୍ୟାଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରିବା; ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ଶ୍ୱାନମାନେ ହେବେ ।” ଦୂତ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଳି ମାଲିକଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ । ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାରୁ ରଥ ଚଢ଼ି କାଶୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି, ଦୁଇ ଦଳ ସେନା ସହ କାଶୀ ଛାଡ଼ିଲେ । କାଶୀର ରାଜା, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ତିନି ଦଳ ସେନା ସହ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଇ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କଉସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଥିଲେ । ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଗରୁଡ଼ ଝଣ୍ଡା, ଅମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାର, ମକରାକାର କଣ୍ଠା ଉପରେ ଶୋଭିତ । ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ନିଜ ରୂପର ଅନୁକୃତି ଦେଖି, ଏକ ନଟ ପରି ମଞ୍ଚରେ ଅଭିନୟ କରୁଥିବା, ହୃଦୟରେ ହସିଲେ । ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭାଲା, ଗଦା, ମୁସଳ, ଜାବେଲିନ, ଲାଞ୍ଚ, ତୀର, ତଲୱାର, ଖଡ଼ଗ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ । କୃଷ୍ଣ ତୀର, ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ଦଳକୁ ଭଲଭାବେ ମାରିଲେ; ଯେପରିକି ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦହି ଦେଇଥାଏ । ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା, ମଣିଷଙ୍କ ଶବ ଛିଟି ଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗା, ଏହି ଭୂମି ଶ୍ମଶାନ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଶୂରମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ସ୍ଥଳ; ଭୟଙ୍କର ଭୂମି, ଯେପରିକି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଖେଳ ସ୍ଥଳ । ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ଦେଇବି ।” “ମୁଁ ତୁମେ ନିଜର ନାମ ନେଇଛ ଏହା ଛାଡ଼ିବି; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁନଥିଲେ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇବି ।” ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ରଥ ଭାଙ୍ଗି, ରଥ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ; ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ବିଜୁଳି ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ କାଟେ । ସେହିପରି, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦେହରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି, ତାହାକୁ କାଶୀ ସହରରେ ଫେଲି ଦେଲେ; ଯେପରି ବାୟୁ ଲଟୁକି ମୁଖୁଳ ଫୁଲ ଫେଲି ଦେଇଥାଏ । ଏଭଳି ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀକୁ ମାରି, ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଫେରିଲେ; ଶିଦ୍ଧମାନେ ଅମୃତ ଗାଥା ଗାଇଲେ । ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ହରି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ସହ ଲୟ ହେଲେ । କାଶୀ ଦ୍ୱାରରେ ମୁଣ୍ଡ ଅଳଙ୍କାରିତ, ଲୋକମାନେ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହା କି? କାହାର ମୁଖ?” ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ରାଣୀମାନେ, ପୁତ୍ରମାନେ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ନାଗରିକ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, “ହାଁ, ରାଜା ମରିଗଲେ! ଆମର ରକ୍ଷକ ନାହିଁ!” ସୁଦକ୍ଷିଣ, ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, “ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରିବି ।