ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ମୃଦୁ ଆଲୋକରେ ଶ୍ୟାମଳ ରାତିର ମାଧୁରୀ ଭିତରେ, ଯମୁନା ତଟର ଉପବନମାନେ ମନୋହର ଗନ୍ଧରେ ମୁହୁମୁହୁ ହେଉଥିଲା। ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଅନେକ ସୁନ୍ଦରୀ ବ୍ରଜବଧୂମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଉଁଠାରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବରୁଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବରୁଣୀ ଦେବୀ ଗଛର ଗୁହା ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ମୁହୁମୁହୁ କରିଦେଲେ। ବଳରାମ ତା ସୁଗନ୍ଧ ଉପଭୋଗ କରି, ସେଠାକୁ ଯାଇ ବ୍ରଜବନିତାମାନଙ୍କ ସହ ମଧୁପାନ କରିବାରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ବଳରାମ ଚାରିପାଖରେ ବୃତ୍ତାକାରେ ରହିଥିବା ନାରୀମାନେ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଗଜପତି ପରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଆକାଶରେ ଡମ୍ରୁ ବାଜିଲା, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ବଳରାମଙ୍କ କୃତ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବ୍ରଜବନିତାମାନେ ତାଙ୍କର କଥା ଗାଉଥିଲେ, ହଳାୟୁଧ ବିହ୍ବଳ ଚିତ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ମଦମସ୍ତ ନୟନ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ମାଳା, କାନରେ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ କୁଣ୍ଡଳ, ମଦରେ ମସ୍ତ, ବିଜୟନ୍ତି ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁହଁରେ ହସର କମଳ ମାନେ ବିକାଶ ପାଇଥିଲା, ଲାଲାସା ଘମ ଫୁଲର ଶିତଳ ପ୍ରଭା ପରି ତାଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳକୁ ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ସେଉଁଠି ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଡାକିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଦରେ ମସ୍ତ ହୋଇ ନିଜ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି, ପୁନି ଯମୁନାକୁ ଡାକିଲେ। ଯମୁନା ଆସିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ କ୍ରୋଧିତ ବଳରାମ ନିଜ ହଳର ଟିପ୍ପାରେ ଯମୁନାକୁ ଟାଣିଲେ, କହିଲେ, "ଅପରାଧିନୀ, ମୁଁ ଡାକିଲି ବି ତୁମେ ଆସିଲ ନାହିଁ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ହଳ ଦ୍ୱାରା ନେଇଯିବି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତ ଘୁରୁଛ।" ଏପରି ଭାବେ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ଯମୁନା କାମ୍ପି କାମ୍ପି ବଳରାମଙ୍କ ଚରଣ ଗ୍ରହଣ କରି, କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ହେ ମହାବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଜାଣିନଥିଲି, ହେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଯାହାଙ୍କ ଏକ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀ ଧାରିତ। ମୋର ଅଜ୍ଞାନକୁ କ୍ଷମା କର, ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି।" ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ବ୍ରଜବନିତାମାନଙ୍କ ସହ ଯମୁନାରେ ରଜନୀ-ଗଜପତି ପରି ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରି, ପରେ ଜଳରୁ ବାହାରି, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କାର ଓ ମନୋହର ମାଳା ଦାନ କଲେ। ନୀଳବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅତି ଶୋଭିତ ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଜପତି ପରି ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏଯାଁ ଯାଁ, ବଳରାମଙ୍କ ହଳ ଦ୍ୱାରା ଯମୁନା ଟାଣିଥିବା ପଥ ଏଯାଁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ବଳରାମଙ୍କ ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଭାବେ ସମଗ୍ର ରାତି ବ୍ରଜର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କର ମାଧୁର୍ୟରେ ବଳରାମଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ବଳରାମ ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଗଲେ, ଏହି ଦେଖି କରୁଷ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୂତକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ କୃଷ୍ଣେଇଁ ନିଜେ ବାସୁଦେବ। ରାଜା ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ବାସୁଦେବ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।" ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରଜବାସୀ ସିଶୁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ବାସୁଦେବ, ଜଗତ୍ର ନାୟକ।" କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ଅଜୟ ଆତ୍ମା ଭାବିଲେ। ତଥାପି, ମୂଢ଼ କରୁଷ ରାଜା ଶିଶୁପରି ଅବିବେକ ଦେଖାଇ, ଦୂତକୁ ଦ୍ୱାରକାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ଦୂତ ଦ୍ୱାରକାରେ ପହଞ୍ଚି, ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଦ୍ମନେତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଦୂତିକା ଦେଲେ—"ମୁଁ ବାସୁଦେବ ଅବତାର, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଜନମାନ୍ୟ ଉପକାର ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ତୁମେ ତୁମର ମିଥ୍ୟା ଦାବି ଛାଡ଼, ମୋର ଚିହ୍ନମାନେ ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଧାରଣ କରିଛ। ତୁମେ ସେମାନେ ଛାଡ଼, ନାହିଁଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।" ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ଏହି ଅବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଦମ୍ଭ ଶୁଣି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ସଭାସଦମାନେ ଜୋରରେ ହସି ଉଠିଲେ। କୃଷ୍ଣ ମଜାକିଆ ଭାବରେ ଦୂତକୁ କହିଲେ, "ମୂଢ଼, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଦାବି କରୁଥିବା ଚିହ୍ନମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିବି। ତୁମେ ଶବ ହୋଇ, ମୁହଁ ଢାକି, ଗୃଧ୍ର, କାଉ, ଶ୍ୱାନ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହେବ; ତୁମର ଶରଣ ଶ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେବ।" ଦୂତ ଏହି ସମସ୍ତ ଉପହାସ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଇ କହିଲା। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରଥାରୁ କାଶୀ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ଦୁଇ ବିଭାଗ ସେନା ସହିତ ଶୀଘ୍ର ନଗର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଲେ। କାଶୀର ରାଜା, ତାଙ୍କ ସମର୍ଥକ, ତିନି ବିଭାଗ ସେନା ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁଷ୍, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ଓ ଅରଣ୍ୟମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକୁଟ ଓ ଅଲଙ୍କାର, ମକରକୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ନିଜ ଭୂଷାର ଅନୁକରଣ ଦେଖି, ନଟ ପରି ଅଭିନୟ ଦେଖି ହସି ଉଠିଲେ। ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ମୁଷଳ, ଗଦା, ଦାରୁ, ଧନୁଷ୍, ତୀର, ତଳୱାର, ଆଦି ଏସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହମ୍ଲା କଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଗଦା, ତଳୱାର, ଚକ୍ର ଓ ତୀରରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀରାଜଙ୍କ ସେନାକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ତକାଳର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ମୃତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ, ଗଧା, ମଣିଷର ଦେହରେ ଭରିଯାଇ ଥିଲା; ସେଠି ଶୂରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାସମ୍ଭାର ହେବା ସହ, ଭୟାନକ ଭୂତଧାମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ! ତୁମେ ଯେପରି ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋତେ କହିଛ, ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ତୁମେ ମୋ ନାମ ଅନ୍ୟାୟରେ ଧାରଣ କରିଛ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇବି, ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହେଁ ନାହିଁ।" ଏଭଳି କହି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ରଥ ଭଙ୍ଗ କରି, ରଥଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଅଘଟ ପାହାଡ଼କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଦିଏ। ସେପରି, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ତୀରରେ କାଟି, ସେହି ମୁଣ୍ଡ କାଶୀ ନଗରରେ ପକାଇଦେଲେ, ଯେପରି ବାୟୁ କମଳକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।