ଏହିଭଳି ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମୟରେ, ବଳରାମ ଦୁଇ ମାସ—ମଧୁ ଓ ମାଧବ—ଅତିବାହିତ କଲେ ବ୍ରଜରେ। ଏହି ଦୁଇ ମାସ ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଅତିବାହିତ କରିଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକରେ, ରାତିରେ ଖିଲିଥିବା କମଳ ମାଳିକାର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଉଥିଲା, ବଳରାମ ଯମୁନା କୂଳର ଉଦ୍ୟାନରେ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷିତ ହୋଇ ମଧୁର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ବରୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ବରୁଣୀ ଦେବୀ ଗଛର ଖୋଲରୁ ଉଦ୍ଭବ କରି, ତାଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କଲା। ବଳରାମ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରି, ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଏହି ମଧୁ ପାନ କଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଚକ୍ରାକାର ରୂପରେ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ, ବଳରାମ ଏକ ହସ୍ତୀମଦ ମାନ୍ୟର ଯଥା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ହସ୍ତୀମାନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଆକାଶରେ ଢୋଲ ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା, ଫୁଲ ରୁପେ ଅନନ୍ଦରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଥିଲା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ବଳରାମଙ୍କର କୃତ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଉଥିଲେ, ହଳାୟୁଧ ମଦୋନ୍ମତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ମଧୁର ଆନନ୍ଦରେ ଅଟୁଟ ରହି ବନେ ବନେ ଚାଲିଥିଲେ। ଗଲାପ ମାଳା, ଏକ ଖଣ୍ଡ ଅଳଙ୍କାର, ମଦରେ ମତ୍ତ, ଭୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ହସୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ଏବଂ ଶୀତଳ ପସିନା ତାଙ୍କୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଡାକିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଦରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୋଇ, ନିଜ କଥା ଅଲ୍ପବିଶ୍ୱାସ କରି, ଯମୁନାକୁ ଡାକିଲେ। ଯମୁନା ଆସିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତିନି ନିଜ ହଳର ଛଡ଼ରେ ଯମୁନାକୁ ଟାଣିଲେ। "ଅପରାଧିନୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଡାକିଲି ବି ଅନୁସରଣ କଲ ନାହିଁ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ହଳର ଛଡ଼ରେ ନେଇଯିବି, ଯେଉଁଠି ଚାହ ଚାଲିଯାଉଛ।" ଏପରି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ଭ କରିବା ପରେ, ଭୟଭୀତ ଯମୁନା କମ୍ପିତ ସ୍ୱରରେ ବଳରାମଙ୍କ ପାଏଁ ପଡ଼ି କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ମହାବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଜାଣିନଥିଲି, ଯାହାଙ୍କର କିଛି ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀ ଧାରିତ ଅଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଅଜ୍ଞତାକୁ ଦୟାକରି ଖ୍ଷମା କର, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି।" ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କଲେ, ଯଥା ଏକ ହସ୍ତୀମଦ ନାୟକ ହସ୍ତୀମଦୀମାନେ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ। ପରେ, ସେ ଜଳରୁ ବାହାରି, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଗୋପୀମାନେକୁ ଅଲଂକାର ଓ ମାଳା ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅତି ଶୋଭାମାନ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ହୋଇ, ବଳରାମ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ହସ୍ତୀମଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏହି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯମୁନାକୁ ଟାଣିଥିବା ରସ୍ତା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ବଳରାମଙ୍କ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଭାବେ, ସେ ଏକାକି ବ୍ରଜରେ ରାତିଟିଏ ଗୋପୀମାନେର ମାଧୁର୍ୟରେ ମନ ହରାଇ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି ଭାବେ ଚାପ୍ଟର ଛଅଷଠି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ବଳରାମ ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଯିବା ପରେ, କରୁଷ ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୂତକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜକୁ 'ମୁଁ ଭି ଭାସୁଦେବ' ବୋଲି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଜଣା ନଥିଲା କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ବାସୁଦେବ। ବାଳକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ: "ତୁମେ ଭାସୁଦେବ, ଏହି ଜଗତର ନାୟକ।" କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ଅବ୍ୟୟ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଅବିବେକୀ କରୁଷ ରାଜା, ଶିଶୁ ସ୍ୱଭାବରେ, ଏକ ଶିଶୁ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦୂତ ପଠାଇବା ପରି, ଦୂତକୁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପଠାଇଲେ। ଦୂତ, ଦ୍ୱାରକାର ସଭାରେ ପହଞ୍ଚି, କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ଦୂତିୟ ସନ୍ଦେଶ ଦେଲେ: "ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଭାସୁଦେବ ଅବତାର; ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରି ମୁଁ ଅବତରଣ କରିଛି। ତୁମେ ଏହି ମିଥ୍ୟା ଦାବି ଛାଡ଼।" "ତୁମେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋର; ଅବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପିନ୍ଧିଛ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ି ମୋର ଶରଣ ନିଅ, ନହେଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ଏହି ଅବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ବିତ କଥା ଶୁଣି, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଚ ହସ୍ୟ କରିଲେ। ଭଗବାନ ମଜାକ ଭାବରେ ଦୂତକୁ କହିଲେ: "ମୂର୍ଖ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ବ କରୁଛ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଦେବି।" "ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମାଟିରେ ପଡ଼ି ରହିବ, ତୁମ ମୁହଁ ଢାକି ଦିଆଯିବ, ଶିଆଳ, କାଉଁ, ଗିଧ ତୁମ ଚାରିପାଖ ଘୁରିବେ; ତୁମର ଶରଣ ହେବ କୁକୁରମାନେ।" ସମସ୍ତ ଉପାଳମ୍ଭ ଦୂତ ତାଙ୍କ ମାଲିକଙ୍କୁ ଗଲାପରେ, କୃଷ୍ଣ ରଥାରୋହଣ କରି କାଶୀକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ମହାବଳଶାଳୀ ରଥୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି, ଦୁଇ ଅକ୍ଷଉହିଣୀ ସେନା ସହିତ ସହର ଛାଡ଼ିଗଲେ। କାଶୀର ରାଜା, ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ତିନି ଅକ୍ଷଉହିଣୀ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସେଠାରେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଧନୁଷ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ବନମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜା, ଅମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟ ଓ ଅଳଙ୍କାର, ମକରାକାର ଦାନ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ନକଲ ଭେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଭିନେତା ପରି ହସିପକାଇଲେ। ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଶୁଳ, ଗଦା, ମୁସଳ, ଶକ୍ତି, ତୋମର, ତୀର, ଖଡ଼ଗ, ତଲୱାର, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କୃଷ୍ଣ, ପୌଣ୍ଡ୍ରକ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ସେନାରେ ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗଦା, ଖଡ଼ଗ, ଚକ୍ର, ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ କଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ତକାଳର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଣ୍ଟ, ଗଧା, ମଣିଷ ଦେହରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଶ୍ମଶାନ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶୂରମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ଭୂତମାନଙ୍କ ଖେଳକ୍ଷେତ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର। ତାପରେ ଶୌରି ପୌଣ୍ଡ୍ରକଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ!