ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠାରେ ଝଣ୍ଡା, ଦ୍ୱାର, ରକ୍ଷିତ ଚୌକ ଓ ଶଂଖ, ତୁରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ନାଗରିକ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଜୟ ଓ ତାଙ୍କର ଶଙ୍କର ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ପରାଜିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ କଥା ଶେଷ ହେଲା "ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆନୟନ" ନାମକ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ତ୍ରିଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ। ଏହିପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, "ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀବଳରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଶା କରି, ରଥାରୁଢ଼ ହୋଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ।" ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ବଢ଼ିଆ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ବସାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆନନ୍ଦ ନୟନଜଳରେ ଅଶୀର୍ବାଦ କଲେ—"ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଦାଶାର୍ହ।" ଏହାପରେ, ବଳରାମ ବୟସ, ସମ୍ପର୍କ ଓ ମୌତ୍ରୀଅନୁଯାୟୀ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧ ଗୋପମାନେ ଯେଉଁଠି ବସିଥିଲେ, ସେଠି ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଗୋପମାନେ ହସି, ହାତ ଧରି, ଅନେକ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବଳରାମ ମଧୁର ସ୍ନେହ ଭରା କଣ୍ଠରେ ସେମାନଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ଖବର ନେଲେ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଥିଲା। ଗୋପମାନେ ପଚାରିଲେ, "ହେ ରାମ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମେ ତୁମର ପତ୍ନୀ-ସନ୍ତାନ ସହ ଆମକୁ ମନେ ପକାଅଛ କି?" "ଭାଗ୍ୟବଶତ କୁଟିଳ କଂସ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହରାଇ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ଅଛ।" ଗୋପୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବିନୋଦ କରି ପଚାରିଲେ, "ସହର ନାରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଠି ଶୁଭରେ ଅଛନ୍ତି କି?" "ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା, ଆତ୍ମୀୟ, ଗୋପୀମାନେ, ମାଆଙ୍କୁ ମନେ ପକାନ୍ତି କି? କେବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଆସି ଦେଖିବେ କି? କିମ୍ବା ସେ ଆମ ସେବାକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି କି?" "କାହିଁକି, ହେ ଦାଶାର୍ହ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ—ମାଆ, ବାପା, ଭାଇ, ପତି, ପୁଅ, ଭଉଣୀମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ?" "ସେ ଆମ ସମ୍ପର୍କର ସୂତ୍ର ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ଛିଣ୍ଡିଦେଲେ। ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ନାରୀମାନେ କିପରି ଭରସା କରିପାରିବେ?" "ସହର ନାରୀମାନେ ଚତୁର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅକୃତଜ୍ଞଙ୍କ କଥା କିପରି ମନେ ନେଇପାରିବେ? ତଥାପି, ତାଙ୍କ ମଧୁର କଥା, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ନିଶ୍ୱାସରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଅନ୍ତି।" "ଏବେ ଆମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କାହିଁକି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା? ଅନ୍ୟ କଥା କରିବା ଭଲ। ସେ ଯେପରି ଆମ ପାଇଁ ସମୟ ବିତାଏ, ଆମ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଏଭଳି ଚାଲିଯାଏ।" ଶୌରିଙ୍କ ଖେଳମୟ କଥା, ଚାହାଣି, ଚଳନ ଓ ସ୍ନେହ ଭରା ଆଲିଙ୍ଗନ ସ୍ମରଣ କରି ଗୋପୀମାନେ ଅଶ୍ରୁପାତ କଲେ। ବଳରାମ, ଅନେକ ଉପାୟରେ ଦକ୍ଷ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ଏଭଳି, ବଳରାମ ଦୁଇ ମାସ—ମଧୁ ଓ ମାଧବ—ଗୋପୀମାନେ ସହ ରହି, ରାତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ, ରାତିର ଖସି ଚମ୍ପାର ଗନ୍ଧ ହାଲୁକା ପବନରେ ବାହି, ଯମୁନା କୂଳର ଉପବନରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ତାହାପରେ, ବରୁଣଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବରୁଣୀ ଦେବୀ ଗଛ ଗହ୍ୱରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବନକୁ ଭରିଦେଲା। ବଳରାମ ପବନରେ ବାହିଥିବା ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସରେ ନେଇ, ଗୋପୀମାନେ ସହ ମଧୁପାନ କଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଚକ୍ରାକାରରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଳରାମ ଏକ ମହାଗଜପତି ପରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଆକାଶରେ ଢୋଳ ରବ, ପୁଷ୍ପବର୍ଷା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ବଳରାମଙ୍କ କୌତୁକର ଗୀତ ଗାଇ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଗାଇଲେ, ହଳାୟୁଧ ମଦିରା ମଦେ ମତ୍ତ, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ବନେ ବନେ ହେଲେ। ମାଳା, ଏକ କୁଣ୍ଡଳ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ହସୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ, ଶିତଳ ଘାମବିନ୍ଦୁରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ତିନି। ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଡାକିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଦରେ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅନଦେଖା କରି ଏକାକାରେ ଡାକିଲେ। ଯମୁନା ନ ଆସିଲେ, ରୂଷ୍ଟ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ହଳ ଦ୍ୱାରା ଯମୁନାକୁ ଟାଣିଲେ—"ଅପରାଧିନୀ, ମୁଁ ଡାକିଲି, ତୁମେ ନ ଆସିଲ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ହଳର ଟିପରେ ନେଇଯିବି।" ଏପରି ଦଣ୍ଡ ଦେଖି ଭୟକମ୍ପିତ ଯମୁନା ଯଦୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଜାଣିନଥିଲି, ତୁମେ ଯାହାଙ୍କ ଏକ ଅଂଶରେ ପୃଥିବୀ ଧରିଥାଏ। ମୋର ଅବିଦ୍ୟାକୁ ଦୟାକରି ଖ୍ଷମା କର, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି।" ଏହାପରେ, ବଳରାମ ଯମୁନାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଓ ଗୋପୀମାନେ ସହ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କଲେ, ଏକ ରାଜା ହାତୀ ଯେପରି ହସ୍ତିନୀମାନେ ସହ ଖେଳେ। ପରେ ଜଳରୁ ବାହାରି, ବଳରାମ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଗୋପୀମାନେକୁ ମୁଲ୍ୟବାନ ଭୂଷଣ ଓ ଚମତ୍କାର ମାଳା ଦେଲେ। ନୀଳବସ୍ତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ଏକ ଗଜେନ୍ଦ୍ର ପରି। ଏଯାଁ ଯେଉଁଠି ବଳରାମଙ୍କ ହଳରେ ଯମୁନା ଟାଣାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ବଳରାମଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିର ପ୍ରମାଣ ଭାବେ। ଏଭଳି, ସମଗ୍ର ରାତି ବଳରାମ ଏକାକି ବ୍ରଜରେ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ମନମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ବିତାଇଲେ। ଏଠାରୁ ଅଧ୍ୟାୟ ଛଷ୍ଠିଅଠର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—"ଯେତେବେଳେ ବଳରାମ ନନ୍ଦବ୍ରଜକୁ ଗଲେ, କରୁଷ ରାଜା ଏକ ଦୂତକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ ଏହି କୃଷ୍ଣେଇ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ବୟଂ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ। ସେ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ—'ମୁଁ ହେଉଛି ବାସୁଦେବ।'" ଏଠି ଦ୍ୱାରକାର କିଶୋରମାନେ କହିଲେ—"ତୁମେ ହେଉଛ, ଏହି ଜଗତର ନାଥ ବାସୁଦେବ, ଅଜନ୍ମା, ଅବିନାଶୀ।