ବିରୋଚନଙ୍କର ପୁଅ, ଏହି ଦାନବ, ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବର ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ନ ତାଙ୍କୁ, ନ ତୁମର ବଂଶକୁ ମୁଁ କେବେ ହତ୍ୟା କରିବି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଅହଂକାରକୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ବାହୁମାନ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିଛି; ଏହି ଭୂମିକୁ ଭାରିତ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନାକୁ ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଛି। ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ବାହୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି; ସେ ଅଜର ଓ ଅମର ହେବେ, ତୁମ ସମସ୍ତ ସେବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେବେ, ଓ ଏହି ଦାନବ କେଉଁଠୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭୟ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଭୟହୀନତା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ସହିତ ରଥରେ ବସାଇ ଆଗକୁ ଆଣିଲେ। ବିରାଟ ସେନା ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ଜନାନୀ ସହିତ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୱଜ, ଦ୍ୱାର, ଚଉମୁଖୀ ରକ୍ଷା ଓ ଶଂଖ, ଭେରି, ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ନାଗରିକ, ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ବାଗତ କରୁଥିଲେ। ଯିଏ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବିଜୟ ଓ ଶଙ୍କର ସହିତ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ, ସେ କେବେ ବି ଜୟହୀନ ହେବେ ନାହିଁ। ଏହି ପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର “ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆନୟନ” ନାମକ ତିରାଷିଠି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରେ, ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ରାଜା ପାରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀବଳରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ହେଇ, ରଥ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଯିବାକୁ ନିକଳିଲେ। ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବଳରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ‘ହେ ଦାଶାର୍ହ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ଆମକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କର।’ ସେମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ କୋଳରେ ବସାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଚୋଖରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ଦେଲେ। ତାପରେ ବଳରାମ ନିଜ ଆୟୁ, ମିତ୍ରତା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧାନୁସାରେ ବୟସ୍କ ଗୋପମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ନମସ୍କାର କଲେ। ପରେ, ଗୋପମାନେ ଆସି ବସି, ହସି, ହାତ ଧରି, ଅନେକ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବଳରାମ ମଧୁର ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କର ପରିବାରର ଖବର ନେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜର ସମସ୍ତ ଭାର ଦେଇଥିଲେ। ଗୋପମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ‘ହେ ରାମ, ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ବାନ୍ଧବ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମେ ତୁମ ଜନାନୀ, ସନ୍ତାନ ସହିତ ଆମକୁ ମନେ ପକାଅଛ କି?’ ସେମାନେ କହିଲେ, ‘ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ବିନାଶ ହୋଇଛି; ସୌଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି; ସୌଭାଗ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ହାରିଛନ୍ତି ଓ ତୁମେ ଦୃଢ଼ କୋଟରେ ଅଛ।' ଗୋପୀମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ ହସିଲେ, ପଚାରିଲେ: ‘ସହରର ନାରୀମାନେ ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବହୁତ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ବାନ୍ଧବ, ପିତା ମାତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାନ୍ତି କି? ସେ କେବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ କି? ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଆମେ ଯେଉଁ ସେବା କରୁଥିଲୁ, ତାହା ମନେ ପକାନ୍ତି କି?’ ‘ହେ ଦାଶାର୍ହ, ତୁମେ ଏହି ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧବ, ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ପତି, ପୁଅ, ଓ ଭଉଣୀମାନେ ପାଇଁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ? ସେ ହଠାତ୍ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରି ଚାଲିଗଲେ; ଏପରି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ କେଉଁପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ? ସହରର ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମତୀ, କିପରି ଏପରି ଅସ୍ଥିର ଓ କୃତଘ୍ନ ଜଣଙ୍କ କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବେ? ତଥାପି, ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ନିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି।’ ‘ହେ ଗୋପୀମାନେ, ଆମେ ତାଙ୍କ କଥା କହି କ’ଣ କରିବୁ? ଆଉ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଭଲ। ସେ ଯେପରି ଆମକୁ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମୟ କେଉଁପରି କଟୁଛି କି?’ ଏପରି କହି, ସେମାନେ ଶୌରିଙ୍କର ଖେଳ, ଦୃଷ୍ଟି, ଚଳନ, ଓ ସ୍ନେହ ଆଲିଙ୍ଗନ ସ୍ମରଣ କରି ଅଶ୍ରୁ ପାକିଲେ। ଶ୍ରୀସଂକର୍ଷଣ, ଅନେକ ଧରଣର ଧୈର୍ୟ ଓ ଆଶ୍ୱାସନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମଧୁର ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି, ବଳରାମ ଦୁଇ ମାସ—ମଧୁ ଓ ମାଧବ—ଗୋକୁଳରେ ରହିଲେ, ରାତିରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ, ରାତିର ଦୁଃସ୍ଥଳୀ ଲୋଟସର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁରେ ଭାସି ଆସୁଥିଲା, ବଳରାମ ଯମୁନା ପାର୍ଶ୍ୱର ଉଦ୍ୟାନରେ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବରୁଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବରୁଣୀ ଦେବୀ ଗଛର ଗୁହାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ସମଗ୍ର ଅଟବୀକୁ ଭରିଦେଲେ। ବଳରାମ ମଧୁର ଧାରାର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରି, ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ମଧୁପାନ କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଭିତରେ ବଳରାମ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମହାନ୍ଦର ମାଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।