ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି, ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଲା—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ସମଦର୍ଶୀ, ସ୍ଥିର, ସ୍ନେହମୟ, ଆତ୍ମା ଓ ଇଶ୍ୱର; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମୂଳସ୍ତମ୍ଭ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ଅସୁର ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଭକ୍ତ, ଆଜ୍ଞାକାରୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟରହିତତା ଦାନ କରିଛି, ଏହିପରି କୃପା ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଦୈତ୍ୟରାଜ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିଲେ।” ତେବେ ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବି; ଆପଣ ଯାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବେ, ମୋ ପାଇଁ ସେହି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମନୋନୀତ। ଏହି ବିରୋଚନପୁତ୍ର, ଏକ ଅସୁର, ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହତ ହେବେ ନାହିଁ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦାୟା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ନ ତାଙ୍କୁ, ନ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶକୁ ମୁଁ ହତ କରିବି। ତାଙ୍କର ଅହଙ୍କାର ଦମନ ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଭଙ୍ଗ କରିଛି; ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନା, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ଭାରିତ କରୁଥିଲା, ମୁଁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି। ଏବେ ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ବାହୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଛି; ସେ ଅଜର, ଅମର, ଆପଣଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସେବକ ଓ ଅସୁରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ହେବେ, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠିଁରୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭୟ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଭୟରହିତତା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେହି ଅସୁର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ସହ ରଥରେ ବସାଇ ଆଗକୁ ନେଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ପାଖରେ ଥିଲେ, ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ପତାକା, ଦ୍ୱାର, ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଚୌମାହାନିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଶଂଖ, ତୁରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ପୌରଜନ, ବନ୍ଧୁ ବା ଦ୍ୱିଜଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାଗତ ପାଇଲେ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ବିଜୟ ଓ ଶଙ୍କର ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ, ସେ କେବେ ହାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର “ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆନୟନ” ନାମକ ତିରାଷିଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରି ଦିନେ, ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—“ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଙ୍କଲାଗି, ସ୍ନେହ ଭରା ଅଶ୍ରୁ ଝରେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ବଳରାମ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ବସାଇ, ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ—‘ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ କୃଷ୍ଣ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।’ ତାପରେ ବଳରାମ ବୟସ, ସମ୍ପର୍କ ଓ ମିତ୍ରତା ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ହସି, ହାତ ଧରି ବସିଥିବା ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବଳରାମ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହଭାବରେ, କଣ୍ଠ ଭରି, ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସଙ୍ଗ କଲେ; କାରଣ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ‘ହେ ବଳରାମ, ତୁମର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧବୀ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି ତୋ? ତୁମେ ତୁମର ପତ୍ନୀ ପୁଅମାନେ ସହ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛ?’ ଗୋପମାନେ ପଚାରିଲେ। ‘ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ହତ ହେଲା, ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ହାରି, ଦୃଢ଼ ସଂରକ୍ଷଣ ଉପରେ ଅଛ।’ ଗୋପୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବୋଲିଲେ, ‘କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ନଗରବଧୂମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧବୀ, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ସେ କେବେ ଆସି ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ଦେଖିବେ କି? କିମ୍ବା ସେ ଆମ ସେବାକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି?’ ‘ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମ ମାଆ, ବାପା, ଭାଇ, ପତି, ପୁଅ ଓ ଭଉଣୀମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲ, ତେଁ ସେ କିପରି ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ? ଯେଉଁଥିରେ ଆମ ସମ୍ପର୍କ ଅକ୍ଷଣାତ୍ମକ ଭାବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲା, ସେଉଁଥିରେ ନଗରବଧୂମାନେ କେମିତି ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥିରତା ଓ କୃତଘ୍ନତା ଅନୁଭବି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି? ତେଁ ତାଙ୍କର ମନୋହର କଥା, ହସ, ଦୃଷ୍ଟି, ନିଶ୍ୱାସରେ ମନୋବିକଳ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଅନ୍ତି। ଆମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ କଥା କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଆଉ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଭଲ। ସମୟ ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଯେପରି ଆମ ପାଇଁ ଯାଉଛି, କି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଯାଉଛି?’ ଏପରି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହି, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କ୍ରୀଡ଼ା, ଦୃଷ୍ଟି, ଚଳନ, ଆଲିଙ୍ଗନ ସ୍ମରଣ କରି କାନ୍ଦିପକେ। ବଳରାମ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବା ଦକ୍ଷ, ଦୟାଭାବ ଭରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ। ଏହିପରି, ବଳରାମ ଦୁଇ ମାସ—ମଧୁ ଓ ମାଧବ—ଗୋକୁଳରେ ରହି ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ରାତିରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ, ରାତିର ଖୋଲା ଅମ୍ବୁଜ ଗନ୍ଧ ବାୟୁରେ ବହୁଥିବା ବେଳେ, ବଳରାମ ଯମୁନା ତୀରର କୁଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ ବିହାର କଲେ। ସେଠାରେ ବରୁଣଙ୍କ ପଠାଯାଇଥିବା ବରୁଣୀ ଦେବୀ ଗଛ ଗୁହାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଗନ୍ଧ ସମଗ୍ର ଉଦ୍ୟାନକୁ ପ୍ରସାରିତ କଲେ। ବଳରାମ, ମଧୁ ଝରଣାର ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରି, ଗୋପୀମାନେ ସହ ତାହା ପାନ କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସଙ୍ଗୀତ କରୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭାପ୍ରଦ ନାରୀମାନେ ଘିରିଥିଲେ, ବଳରାମ ମହାଗଜରାଜ ପରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଆକାଶରେ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର କଥା ଗାଇଥିଲେ; ହଳାୟୁଧ (ବଳରାମ) ମଦମତ୍ତ, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଖେ ହସ ଓ ଶୀତ ଶ୍ୱେତ ଅଙ୍କୁର ପରି ପ୍ରସ୍ବେଦ ଶୋଭିତ, ଏକ ଦୁଲ ଓ ବିଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ତେବେ ବଳରାମ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଯମୁନାକୁ ଡାକିଲେ, କିନ୍ତୁ ମଦେ ମତ୍ତ ହୋଇ ନିଜ କଥା ଅନୁମାନ କଲେ ନାହିଁ।