ହେ ଭକ୍ତଜନ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣ। ଯେଉଁଜଣେ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟର ପଛରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ଅମୃତକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବିଷ ପାନ କରୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବଗଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ, ସ୍ନେହର ସାର୍ବଜନୀନ ଆଶ୍ରୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛୁ। ଆପଣି ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାରର କାରଣ, ସମ, ଶାନ୍ତ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା—ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୂଳ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ, ଯାହା ଯନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଅସୁର ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଆଜ୍ଞାକାରୀ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଦେଇଛି, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହାପ୍ରତି ଦୟାବାନ ହେଉ, ଯେପରି ଆପଣ ଦৈତ୍ୟରାଜ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି ଅନୁସାରେ ମୁଁ କରିବି; ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା, ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତ ଓ ପ୍ରିୟ।" "ଏହି ବିରୋଚନପୁତ୍ର ଅସୁର, ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହତ ହେବେ ନାହିଁ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବର ଦେଇଥିଲି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ନ ଏହା, ନ ଆପଣଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇବେ। ଏହାର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ପାଇଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଭଙ୍ଗ କରିଛି; ଏହାର ବିପୁଳ ସେନା, ଯେଉଁଥିରେ ପୃଥିବୀ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଛି। ବାକି ଚାରିଟି ବାହୁ ରହିଛି; ଏହା ଅଜର, ଅମର, ଆପଣଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ସେବକ ହେବ, ଏବଂ କୌଣସିଠୁ ଭୟ ନଥିବ।" ଏପରି ଭୟମୁକ୍ତି ପାଇ, ସେ ଅସୁର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ରଥରେ ବସାଇ ଆଗକୁ ଆଣିଲେ। ସେ ନିଜ ସେନା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଧ୍ୱଜ, ଦ୍ୱାର, ଓ ପାଳିତ ଚକ୍ରସ୍ଥଳୀ ସହିତ ଶୋଭାପ୍ରଦ, ଶଂଖ, ଭେରି, ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି, ଓ ନାଗରିକ, ବନ୍ଧୁ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସ୍ବାଗତରେ ମୁଖରିତ। ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଜୟ ଓ ଶଙ୍କର ସହିତ ତାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ସ୍ମରଣ କରିଥାଏ, ସେ କେବେ ବିଜୟହୀନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର "ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆନ୍ୟାୟନ" ନାମକ ତିରାଷିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରେ ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳରାମ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ରଥାରୋହଣ କରି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ। ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ବଳରାମଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ବସାଇ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଆଖିର ଜଳରେ ଭିଜାଇଦେଲେ।" "ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ, ହେ ଦାଶାର୍ହ, ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଗୋପମାତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ।" ବଳରାମ ବୟସ, ସମ୍ପର୍କ ଓ ମିତ୍ରତା ଅନୁଯାୟୀ ବୃଦ୍ଧ ଗୋପମାନେ ଯେଉଁଠି ବସିଥିଲେ, ସେଠି ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ, ମିଳିଥିବା ଗୋପମାନେ ହସି, ହାତ ଧରି, ଅନେକ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବଳରାମ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହଭରା କଣ୍ଠରେ ସେମାନଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଖୋଜ ନେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଭାର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଥିଲେ। ଗୋପମାନେ ପଚାରିଲେ: "ହେ ରାମ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମେ ଓ ତୁମ ପତ୍ନୀପୁତ୍ରମାନେ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛ କି?" "ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, କୁକର୍ମୀ କଂସ ନଶ୍ଟ ହେଲେ; ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଶତ୍ରୁମାନେ ହରାଇ, ଦୃଢ଼ କିଲ୍ଲାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।" ଗୋପୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ହସି, ପଚାରିଲେ: "କୃଷ୍ଣ, ନଗରବଧୂମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ କୁଶଳେ ଅଛନ୍ତି କି?" "ସେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ସେ କେବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ କି? କିମ୍ବା ସେ ଆମ ସେବା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି?" "କାହିଁକି, ହେ ଦାଶାର୍ହ, ତୁମେ ଓ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ମାଆ, ବାପା, ଭାଇ, ପତି, ପୁଅ, ଓ ଭଉଣୀମାନେ—ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟଜନ—କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ?" "ସେ ହଠାତ୍ ଆମ ସ୍ନେହବନ୍ଧନ କାଟି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ କିପରି ନାରୀମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରିବେ?" "ନଗରବଧୂମାନେ ଯଦିଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ମୂଢ଼ ଓ କୃତଘ୍ନ ଉକ୍ତିକୁ ମାନିନେଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନୋହର କଥା, ହାସି, ଚାହାଁ, ଓ ନିଶ୍ୱାସରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି।" "ଆମ ପାଇଁ ତାଙ୍କ କଥା କହିବାର କ’ଣ ଦରକାର? ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଭଲ। ସମୟ ଯଦି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ପରି ଯାଏ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ।" ଏପରି କଥା କହି, ସେମାନେ ଶୌରିଙ୍କ ଖେଳଧ୍ୱନି, ମନୋହର ଚାହାଁ, ଚଳନ, ଏବଂ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲିଙ୍ଗନ ସ୍ମରଣ କରି କାନ୍ଦିପକେ। ବଳରାମ, ଅନେକ ଉପାୟରେ ଦକ୍ଷ, ଉପଦେଶ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସନ୍ଦେଶ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ। ଏହିପରି, ବଳରାମ ଦୁଇ ମାସ—ମଧୁ ଓ ମାଧବ—ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ସହିତ ରାତିରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ରହିଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ, ରାତିର ଚମ୍ପା ଗନ୍ଧ ବାୟୁରେ ଭରି, ଯମୁନା କୂଳର କୁଞ୍ଜରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ସଂଗେ ଖେଳ କରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ବରୁଣଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବରୁଣୀ ଦେବୀ ବୃକ୍ଷ ଗୁହାରୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ସମଗ୍ର ଅଟବୀ ଭରିଦେଲା। ବଳରାମ, ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଗୋପୀମାନେ ସହ ଏଠାକୁ ଆସି, ଜିହ୍ବା ଦ୍ୱାରା ମଧୁପାନ କଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଚକ୍ରାକାରରେ ରୂପସୀମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ହସ୍ତୀମଦରାଜ ଭଳି ରମାଣ କଲେ। ଆକାଶରେ ଢୋଳ ଧ୍ୱନି, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ଶୂରତାର ଗୁଣଗାନ କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ କୃତ୍ୟ ଗାଇଲେ, ହଳାୟୁଧ ମଦୋନ୍ମତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମାଳା, ଏକ କୁଣ୍ଡଳ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ଏବଂ ହସୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ ଶୋଭା ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଶିର ଉପରେ ଗରମ ଘମ ତୁଷାର ଭଳି ଝଲମଲାଉଥିଲା।