ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ପାଇପାରିବା ପରେ, ଯଦି କେହି ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ ଏବଂ ତୁମ ଚରଣକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିଜକୁ ଧୋଖା ଦେଉଛନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ। ଯିଏ ତୁମକୁ—ନିଜ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱରୂପକୁ—ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲାଗିଯାଏ, ସେ ଅମୃତକୁ ଛାଡ଼ି ବିଷ ସେବନ କରେ। ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନଯୁକ୍ତ ଋଷିମାନେ—ସମସ୍ତେ ତୁମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆତ୍ମାର ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛୁ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ, ପାଳନକାରୀ ଓ ସଂହାର କର୍ତ୍ତା; ସମଦର୍ଶୀ, ଶାନ୍ତ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା; ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୂଳ; ଆମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା। ଏହି ଜଣେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଭକ୍ତ, ଆଜ୍ଞାକାରୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଛି, ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ କୃପା ଦିଅ, ଯେପରି ତୁମେ ଦାଇତ୍ୟପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କୃପା କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ, “ମହାନୁଭାବ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେହି ମତେ କରିବି; ଆପଣ ଯାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବେ, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତ ଓ ପ୍ରିୟ।” “ଏହି ବିରୋଚନପୁତ୍ର ଆସୁରକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିବି ନାହିଁ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବର ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଓ ତୁମ ବଂଶ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବେ ନାହିଁ।” “ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଭାଙ୍ଗିଛି; ତାଙ୍କର ବିପୁଳ ସେନା, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ଭାରିତ କରୁଥିଲା, ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଛି।” “ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ବାହୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି; ସେ ଅଜର, ଅମର ଓ ତୁମ ସେବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେବେ; ଏ ଆସୁର, ସେ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ନପାଇବେ।” ଏପରି ଭାବେ ଭୟହୀନତା ଲାଭ କରି, ଆସୁର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ରଥରେ ବସାଇ ଆଗକୁ ନେଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ ସେନା ଦଳରେ ଘିରି, ଅଲଙ୍କାର ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଧ୍ୱଜ, ଦ୍ୱାର, ଓ ରକ୍ଷିତ ଚୌକରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଶଂଖ, ଭେରି, ମୃଦଙ୍ଗର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ପୌରଜନ, ବନ୍ଧୁ, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ବାଗତ ପାଇଲେ। ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୟ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରଭାତକାଳେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ କେବେ ବି ଅପରାଜିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧର 'ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆନୟ' ନାମକ ତିରାଷିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ, ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: “ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀବଳରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ରଥାରୁଢ଼ ହୋଇ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଦୀର୍ଘଦିନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ରାମ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଲେ। ସେମାନେ ଏହିପରି କହିଲେ, ‘ହେ ଦାଶାର୍ହ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।’ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଂକ ଉପରେ ବସାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ନିଜ ସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ବଳରାମ, ବୟସ, ମିତ୍ରତା ଓ ନିଜ ସମ୍ପର୍କ ଅନୁଯାୟୀ ବୃଦ୍ଧ ଗୋପମାନେ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି ଦେଖି, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏପରେ, ଗୋପମାନେ ହସି, ହାତ ଧରି, ହିତାଳାପ କରି, ବସିଥିବା ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବଳରାମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାରର ଖବର ନେଲେ; ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଭାବନାରେ ଅଟକି ଯାଉଥିଲା, କାରଣ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ। ଗୋପମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବଳରାମ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନ ଭଲ ଅଛନ୍ତି ତୋ? ତୁମେ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନ ସହିତ ଆମକୁ ମନେ ପକାଅଛ?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, ତୁମେ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଇଛ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଅଛ।” ଗୋପୀମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ହସି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସହରର ନାରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ କେମିତି ଅଛନ୍ତି?” “ସେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ, ପିତାମାତାକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି କି? ସେ କେବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ମାଆକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ? କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଆମ ସେବାକୁ ମନେ ପକାଉଛି କି?” “ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ଦାଶାର୍ହ, ତୁମେ ତୁମର ମାଆ, ବାପା, ଭାଇ, ପତି, ପୁଅ, ଓ ଭଉଣୀମାନେ—ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟଜନ—ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କ ଏପରି ଅଚାନକ ଯିବାରେ, ଏମିତି ଜଣେ ନାରୀମାନେ କିପରି ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ?” “ସହରର ଚତୁର୍ ନାରୀମାନେ କିପରି ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ଓ କୃତଘ୍ନଙ୍କ କଥାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି? କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିଶ୍ୱାସରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ମୋହିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।” “ଆମେ ଗୋପୀମାନେ, ଏମିତି କଥା କହି କ'ଣ ଲାଭ? ଆଉ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବା ଭଲ। ସେ ଯେପରି ଆମ ପାଇଁ ବେଳ କାଟେ, ଆମ ପାଖରେ ଯେପରି ଦିନ ଯାଉଛି, ସେପରି ତାଙ୍କ ପାଖରେ କି ଯାଉଛି?” କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଖେଳାଳି କଥା, ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟି, ଚଳନ ଓ ପ୍ରେମଭରା ଆଲିଙ୍ଗନ ସ୍ମରଣ କରି, ଗୋପୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ। ଶ୍ରୀସଂକର୍ଷଣ, ଅନେକ ଭାବରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି, ବଳରାମ ଦୁଇ ମାସ—ମଧୁ ଓ ମାଧବ—ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ରାତିରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଗୋକୁଳରେ ରହିଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ, ରଜନୀଗନ୍ଧା ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁରେ ବହି ଆସୁଥିଲା, ବଳରାମ ଯମୁନା କୂଳର ଉଦ୍ୟାନରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ଘେରାଉରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ବରୁଣୀ ଦେବୀ ଗଛର ଖୋଲରୁ ବାହାରିଲେ, ତାଙ୍କର ସୁଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଭରିଦେଲା। ବଳରାମ, ମଧୁର ଧାରାର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁରେ ଅନୁଭବି, ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଏହା ପାନ କଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବଳରାମ, ହସ୍ତୀମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।