ଏକ ସମୟର କଥା, ବାଣାସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିବଙ୍କ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱର ଦେବତା ତ୍ରିଶିରାସ୍ କୁ ଅତି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ । ସେ ଦେବତା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଅସହ୍ୟ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱରରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଆଶାରେ ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି, ତୁମର ଚରଣର ମୂଳକୁ ପୂଜନା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଚାଲିଥାଏ।” ତାପରେ କୃଷ୍ଣ, ତ୍ରିଶିରାସ୍ ଉପରେ କୃପା କରି, କହିଲେ, “ତୁମର ଜ୍ୱରର ଭୟ ଦୂର ହେଉ। ଯେଉଁମାନେ ଆମର ଆଲୋଚନାକୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ତୁମର ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବେନାହିଁ।” ଏପରି କୃପା ହେବା ପରେ, ଶିବଙ୍କ ଜ୍ୱର ଦେବତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚାଲିଗଲେ । ବାଣା ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ହଜାର ହାତ ଓ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ବାଣାସୁର ଚକ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ରେଶର ହେଇ ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ । ପୁନଃପୁନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ରେଜର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାଣାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆସୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଚେଦି ଦେଇ, ବାଣାଙ୍କ ହାତଗୁଡିକୁ ଗଛର ଡାଲି ପରି କାଟି ଦେଲେ । ବାଣାଙ୍କ ହାତ କାଟିଯିବା ସମୟରେ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଦୟାଳୁ ଭବ ଭଗବାନ୍ ଶିବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି, ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ; ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଆକାଶ ପରି ଏକାକି ଦେଖନ୍ତି ।” ଶିବ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରି କହିଲେ, “ତୁମର ନାଭି ଆକାଶ, ମୁଁ ଏ ଅବଧି, ଅଗ୍ନି ତୁମର ମୁଖ, ଜଳ ତୁମର ସୁକ୍ର, ଆକାଶ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ତୁମର କାନ, ପୃଥିବୀ ତୁମର ପାଦ; ଚନ୍ଦ୍ର ତୁମର ମନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ଚକ୍ଷୁ, ଆତ୍ମା ତୁମର ଆତ୍ମା, ମୁଁ ତୁମର ଉଦର, ନାଗ ରାଜା ତୁମର ବାହୁ ।” “ତୁମର ଚୁଲ ଉଦ୍ଭିଦ, ମେଘ ତୁମର ଜଳ, ବ୍ରହ୍ମା ତୁମର ଚୁଲ, ବୁଦ୍ଧି ତୁମର ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ପ୍ରଜାପତି ତୁମର ହୃଦୟ, ଧର୍ମ ତୁମର ସ୍ୱଭାବ; ତୁମେ ବିଶ୍ୱ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦର୍ଶ ।” “ତୁମର ଏହି ଅବତାର, ଅବିରୋଧୀ ଭଗବାନ୍, ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ଓ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ପ୍ରେରଣାରେ ଏହି ସପ୍ତ ଲୋକକୁ ବୁଝିପାରିଛୁ ।” “ତୁମେ ପ୍ରଥମ, ଏକାକି ପୁରୁଷ, ଚତୁର୍ଥ ପରେ; ସ୍ୱୟଂ-ଦର୍ଶୀ, କାରଣ ଓ ଅକାରଣ, ଭଗବାନ; ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅଛ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ।” “ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଛାୟାରେ ଲୁଚି, ଛାୟା ଓ ଆକୃତି ଦେଖାଏ, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁଣରେ ଗୁପ୍ତ ହୋଇ, ଗୁଣ ଓ ଗୁଣବାନ୍ ଲୋକକୁ ପ୍ରକାଶ କର, ଏ ଆତ୍ମାର ଅସୀମ ଜ୍ୟୋତି ।” “ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ମାୟାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ ଶିଶୁ, ଜାୟା, ଘର ଆଦିରେ ଆଶକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଉଠି-ପଡ଼ି ରହନ୍ତି ।” “ଏହି ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇବା ପରେ, ଯଦି କୌଣସି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅପନେ ତୁମର ଚରଣକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ନିଜକୁ ମୃଗନ୍ତି ।” “ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲାଗି ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମୃତ ଛାଡ଼ି ବିଷ ଖାଉଛନ୍ତି ।” “ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ ।” “ତୁମେ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଏବଂ ବିନାଶର କାରଣ; ସମ, ଶାନ୍ତ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବ; ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ସ; ଆମେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ତୁମକୁ ପୂଜିବା ।” “ଏହି ବାଣାସୁର ମୋର ପ୍ରିୟ, ଅନୁଗତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଛି, ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୟା କର, ଯେପରି ତୁମେ ଦୈତ୍ୟପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦକୁ କୃପା କରିଥିଲେ ।” ଏପରି ଶିବଙ୍କ ବିନୟ ପରେ, କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଶିବ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କରିବି; ତୁମର ନିଷ୍ପତ୍ତି ମୋତେ ଅନୁକୂଳ ଓ ଆମୋଦ ଦେଇଥାଏ ।” “ଏହି ବିରୋଚନପୁତ୍ର ଦୈତ୍ୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିବିନାହିଁ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଅନୁସାରେ, ସେ ଓ ତୁମର ବଂଶୀ ମୁଁ ମାରିବିନାହିଁ ।” “ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ କୁ ବିନମ୍ର କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ହାତ କାଟିଦେଇଛି; ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଭାର ଦେଇଥିଲା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି ।” “ଚାରିଟି ହାତ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ; ସେ ଅଜର ଓ ଅମର ହେବେ, ତୁମର ସେବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ, ଦୈତ୍ୟ, ସେ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ଭୋଗିବେନାହିଁ ।” ଏପରି ଭୟ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ପରେ, ବାଣାସୁର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜାୟା ସହ ରଥରେ ବସାଇ ଆଗେ ଆଣିଲେ । ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ଶୋଭାବାନ୍ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଜାୟା ଉପସ୍ଥିତ, ବାଣାସୁର ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୱଜ, ଦ୍ୱାର, ଚଉକ ଓ ରକ୍ଷାରେ ଶୋଭିତ, ଶଂଖ, ତୁରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ନାଗରିକ, ମିତ୍ର, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ । ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଜୟ ଓ ଶଙ୍କର ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ ପରାଜୟ ଭୋଗିବେନାହିଁ । ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଧର ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆଣିବା ବିଷୟର ଅଷ୍ଟ ଶତ ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏହା ପରେ, ଶୁକଦେବ ରାଜା ପାର୍ଥକୁ କହିଲେ, “କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗବାନ ବଳରାମ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ ।” ସେଠାରେ, ବଳରାମ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆଲିଂଗନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ବଳରାମ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଗୋଦ ଉପରେ ବସାଇ, ଆଲିଂଗନ କରି, ଚକୁରୁ ଲୁହ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ, କହିଲେ, “ତୁମେ ଓ ତୁମର ଭାଇ, ମହାପ୍ରଭୁ, ସଦା ଆମେଠାରେ ରକ୍ଷା କର, ଦାଶାର୍ହ ।