ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତାମାନେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସେତୁଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେ ଅଧର୍ମୀ, ହିଂସାକାରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ଭୂଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଅବତାର ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ ତ୍ରିଶିରା ନାମକ ଜ୍ୱର ଦେବତା କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମର ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅସହ୍ୟ ତାପରେ ପିଡ଼ିତ । ଯେଉଁମାନେ ଆଶାରେ ବନ୍ଧିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମର ପଦମୂଳକୁ ଭଜନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଏହିପରି ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଚାଲିଥାଏ ।" ତାପରେ, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ହେ ତ୍ରିଶିରା, ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ । ତୁମର ତାପ ଭୟ ଅପସାରିତ ହେଉ । ଯିଏ ଏହି ଆମ ସାଂବାଦକୁ ସ୍ମରଣ କରିବ, ସେ ତୁମ ତାପରୁ ଭୟ ନ ପାଇବ ।" ଏପରି କହି, ଶିବଙ୍କ ଜ୍ୱର ଦେବତା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚାଲିଗଲେ । ବାଣ, ତାଙ୍କ ରଥ ଚଢ଼ି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ହେ ରାଜନ୍, ହଜାର ହସ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ । ପୁନିପୁନି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ବାହାରୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ରରେ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ବାଣଙ୍କ ହସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଗଛର ଡାଳି ପରି କାଟିଦେଲେ । ଏପରି ହସ୍ତ କାଟାଯିବା ସମୟରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭବ ଭଗବାନ୍ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି କହିଲେ, "ତୁମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହେଉଥିବା ବ୍ରହ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ତୁମକୁ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପେ ଦେଖନ୍ତି ।" "ତୁମର ନାଭି ଆକାଶ, ମୁଁହ ଅଗ୍ନି, ସ୍କନ୍ଧ ନାଗରାଜ, ମନ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାଦ ପୃଥିବୀ, କର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ, ଜଳ ବୀର୍ୟ, ଆତ୍ମା ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ମୁଁ ସାମୁଦ୍ର ତୁମର ଉଦର, ଚମର ଉଦ୍ଭିଦ, ମେଘ ତୁମର ଜଳ, ବ୍ରହ୍ମା ଚୂଡ଼ା, ବୁଦ୍ଧି ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ପ୍ରଜାପତି ହୃଦୟ, ଧର୍ମ ତୁମର ସ୍ୱରୂପ ।" "ତୁମେ ସଂସାରର ପ୍ରତିକୃତି, ବିଶ୍ୱ ପୁରୁଷ । ଏହି ଅବତାର ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ଏବଂ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମରେ ପ୍ରେରିତ, ସପ୍ତ ଲୋକର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରିଛୁ ।" "ତୁମେ ଆଦି ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ପୁରୁଷ, ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥିତିରେ ଅବିନାଶୀ, ସ୍ୱୟଂଦ୍ରଷ୍ଟା, କାରଣ ଏବଂ ଅକାରଣ । ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବିକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଗୁଣମୟ ଜଗତରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଛ ।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ଛାୟା ଓ ଆକୃତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ସେପରି ତୁମେ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୁଣ ଓ ଗୁଣୀମାନେକୁ ପ୍ରଭାସିତ କର ।" "ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ମାୟାରେ ମୁହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ଘର ଇତ୍ୟାଦିରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖସାଗରେ ଉଠି-ପଡ଼ି କରନ୍ତି ।" "ଏହି ମାନବ ଶରୀର ପାଇଁ ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତୁମ ପଦକୁ ନମସ୍କାର କରେନାହିଁ, ସେ ନିଜକୁ ମୂଢ଼ କରେ ।" "ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପଛରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମୃତ ଛାଡ଼ି ବିଷ ଖାଉଛନ୍ତି ।" "ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବଗଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନସ୍କ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ ।" "ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ସମଦର୍ଶୀ, ଶାନ୍ତ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା, ଏକମାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ । ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁ ।" "ଏହି ବାଣ ମୋର ପ୍ରିୟ, ଆଜ୍ଞାକାରୀ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଭୟରହିତ କରିଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାପ୍ରତି ଦୟା ଦିଅ, ଯେପରି ଦୈତ୍ୟପତି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲ ।" ତାପରେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, "ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଯାହା କହ, ମୁଁ ତାହା କରିବି । ତୁମ ଇଚ୍ଛା ମୋର ପ୍ରିୟ । ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବାଣ ଏକ ଅସୁର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବିନାହିଁ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଵର ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହାଅନୁଯାୟୀ ନ ତିନି, ନ ତୁମ ବଂଶ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେବ ।" "ତାଙ୍କ ଅହଂକାର ନିମିତ୍ତ ମୁଁ ତାଙ୍କ ହସ୍ତ କାଟିଛି, ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନା, ଯାହା ଭୂମିକୁ ଭାରିତ କରିଥିଲା, ମୁଁ ନଶ୍ଟ କରିଛି ।" "ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ହସ୍ତ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ, ସେ ଅଜର, ଅମର ଏବଂ ତୁମ ସେବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେବେ, ଏବଂ ସେ କୌଣସିଠାରୁ ଭୟ ପାଇବେନାହିଁ ।" ଏପରି ଭୟମୁକ୍ତି ପାଇ ବାଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ରଥରେ ବସାଇ ଆଗକୁ ଆଣିଲେ । ଏକ ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ମନୋହର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ପତାକା, ଦ୍ୱାର, ରକ୍ଷିତ ଚକ୍ରପଥ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶଂଖ, ତୁରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି, ନାଗରିକ, ବନ୍ଧୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାଗତିତ ହେଉଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଜୟ ଓ ଶଙ୍କର ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ ପରାଜିତ ହେବେନାହିଁ । ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶର "ଅନିରୁଦ୍ଧ ଆନୟନ" ନାମକ ତିରାଷିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏହାପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, "ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତାରେ ରଥ ଚଢ଼ି ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୋକୁଳକୁ ଗଲେ ।" "ଏଠାରେ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଡ଼ିଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ବଳରାମ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଅନନ୍ଦ ଭରା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ।" "ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇ ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର ।' ଏହିପରି କହି, ସେମାନେ ବଳରାମଙ୍କୁ କୋଳେ ବସାଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ ।" "ତାପରେ ବଳରାମ ବୟସ, ସମ୍ପର୍କ ଓ ମିତ୍ରତା ଅନୁଯାୟୀ ବୃଦ୍ଧ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।" "ଏହାପରେ, ହସି, ହାତ ଧରି ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ, ବଳରାମଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଗୋପମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଳରାମ ସ୍ୱସ୍ଥ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ ।