ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ମତ୍ତ ବାଣା ଏକାସাথে ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚଶ ଧନୁଷରେ ଦୁଇଟି କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧନୁଷରେ ତୀର ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ବିପୁଳ ଆକ୍ରମଣକୁ ଦେଖି ଭଗବାନ୍ ହରି ଏକାସাথে ସେହି ସମସ୍ତ ଧନୁଷକୁ କାଟିଦେଲେ, ଚାରିଓଟ୍, ଚାରିଓଟିଏର, ଓ ଘୋଡାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାପରେ ନିଜ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରିଲେ। ବାଣାଙ୍କ ମାଆ କୋଟରା, ନଗ୍ନ ଦେହ ଓ ବିକୃତ କେଶରେ, ପୁଅଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ଗଦାଗ୍ରଜ କୃଷ୍ଣ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପକାଇଲେ ନାହିଁ। ବାଣା, ଏବେ ରଥ ଓ ଧନୁଷ ବିହୀନ, ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଯିବା ପରେ, ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଓ ତିନି ପାଦ ଥିବା ଭୟାନକ ତାପନାମକ ଦାନବ ଦଶ ଦିଗକୁ ଦହିଦେଉଥିବା ପରି ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣ ନିଜ ତାପ ଦେବତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଏଭଳି ଶିବର ତାପ ଓ ବିଷ୍ଣୁର ତାପ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ ତାପର ଶକ୍ତିରେ ଶିବର ତାପ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଓ ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ— "ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯେଉଁଠାରେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ ହୁଏ, ସେହି ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମର ଚିହ୍ନକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। କାଳ, ଦୈବ, କର୍ମ, ଜୀବ, ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରାଣ, ସ୍ୱୟଂ, ବିକାର—ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମ ମାୟା; ଏହାର ନିରାକରଣରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବତା, ସାଧୁ, ଓ ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ଅଧର୍ମୀମାନେଙ୍କୁ ନାଶ କର; ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ତୁମେ ଅବତାର ନେଉଛ। ତୁମ ଅସହ୍ୟ, ଭୟାନକ ତାପରେ ମୁଁ ଦଗ୍ଧ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଆଶାରେ ବନ୍ଧା, ସେମାନେ ତୁମ ପାଦ ଶିରୋପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଚାଲିଯାଏ ନାହିଁ।" ତାପ ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ କହିଲେ—"ତ୍ରିଶିରା, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ତାପର ଭୟ ଦୂର ହେଉ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଆମର କଥା ସ୍ମରଣ କରାଯିବ, ସେଠାରେ ତୁମ ତାପର ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ।" ଏଭଳି ଶିବର ତାପ ଦେବତା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯାଇଲେ; ବାଣା ତାଙ୍କ ରଥ ଚଢି ତିବ୍ର ରୂପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ତାପରେ, ରାଜନ୍, ଏହି ଦାନବ ହଜାର ହସ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଚକ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷା କଲେ। ପୁନିପୁନି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଚକ୍ରରେ କାଟିଦେଲେ ଓ ବାଣାଙ୍କ ହସ୍ତମାନେକୁ ଗଛର ଶାଖା ପରି କାଟିଦେଲେ। ଏଭଳି ବାଣାଙ୍କ ହସ୍ତ କାଟାଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭବ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର କୃପାବଶତଃ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ— "ତୁମେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି, ଶବ୍ଦ ରୂପ ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛ; ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ତୁମକୁ ଖାଲି ଆକାଶ ପରି ଦେଖନ୍ତି। ତୁମର ନାଭି ଆକାଶ, ମୁଁହ ଅଗ୍ନି, ଶୁକ୍ର ଜଳ, ମୁଣ୍ଡ ଆକାଶ, କାନ ଦିଗ, ପାଦ ପୃଥିବୀ, ମନ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆତ୍ମା ସ୍ୱୟଂ, ମୁଁ ସମୁଦ୍ର, ତୁମର ପେଟ, ଓ ନାଗ ତୁମ ହସ୍ତ। ତୁମର ଲୋମ ଉଦ୍ଭିଦ, ମେଘ ଜଳ, ବ୍ରହ୍ମା ତୁମର ଲୋମ, ବୁଦ୍ଧି ତୁମର ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ପ୍ରଜାପତି ହୃଦୟ, ଧର୍ମ ତୁମର ସ୍ୱରୂପ; ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପୁରୁଷ। ତୁମର ଏହି ଅବତାର ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ପ୍ରେରଣାରେ ସପ୍ତ ଲୋକକୁ ବୁଝିପାରୁଛୁ। ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଚତୁର୍ଥ ପଦ, ସ୍ୱୟଂ-ଦର୍ଶୀ, କାରଣ ଓ ଅକାରଣ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବିକୃତ ରହି ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ପ୍ରକାଶ କର। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଛାୟାରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଛାୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ସେପରି ତୁମେ ଗୁଣରେ ଗୁପ୍ତ ହୋଇ, ଗୁଣ ଓ ଗୁଣୀମାନେକୁ ପ୍ରକାଶ କର, ଅସୀମ ଆତ୍ମଜ୍ୟୋତି। ତୁମର ମାୟାରେ ମନ ବିମୁଢ଼ ହୋଇ ଲୋକମାନେ ସନ୍ତାନ, ପତ୍ନୀ, ଘର ଇତ୍ୟାଦିରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖର ସାଗରେ ଉଠନ୍ତି-ପଡନ୍ତି। ଏହି ମାନବ ଦେହ ପାଇଲା ପରେ ଯଦି କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ତଃକରଣ ଭଲି ତୁମ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜକୁ ଠକେ। ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱୟଂ ଠାରୁ ବିମୁଖ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପଛରେ ଦୌଡ଼େ, ସେ ଅମୃତ ଛାଡ଼ି ବିଷ ଖାଏ। ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବଗଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶରଣ ନେଇଛୁ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ସମ, ଶାନ୍ତ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା; ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମୂଳ; ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ପୂଜିବା। ଏହି ବାଣା ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଓ ଆଜ୍ଞାକାରୀ; ମୁଁ ତାକୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଛି, ଭଗବାନ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କର, ଯେପରି ତୁମେ ଦୈତ୍ୟପତିକୁ କୃପା କରିଥିଲ।" ଭଗବାନ କହିଲେ—"ମହାନ୍ୟ, ତୁମେ ଯାହା କହ, ମୁଁ ସେହି କରିବି; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ମୋ ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତ ଓ ପ୍ରିୟ। ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବାଣା, ଏକ ଅସୁର, ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯିବେ ନାହିଁ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଓ ତୁମ ବଂଶ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହେବେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ହସ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଛି; ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନା, ଯାହା ପୃଥିବୀର ଭାର ଥିଲା, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଛି। ଏବେ ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ହସ୍ତ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ; ସେ ଅଜର ଅମର ଓ ତୁମ ପରିଚାରକମାନେର ମୁଖ୍ୟ ହେବେ, ଏବଂ ସେ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ପାଇବେ ନାହିଁ।" ଏଭଳି ଭୟହୀନତା ପାଇ ବାଣା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ରଥରେ ବସାଇ ଆଗକୁ ଆଣିଲେ। ବଡ଼ ଏକ ଚତୁର୍ଙ୍ଗ ବାହିନୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଭଲ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପାଶେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।