ହେ ରାଜନ୍, ତାହାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଗୁହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସାମ୍ବ ବାଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହ ଓ ସାତ୍ୟକି ବାଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବିନାୟକମାନେ—ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ଖେଦିଦେଲେ। ସେହିପରି ପ୍ରେତ, ମାତୃ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁରୁ ମୁକ୍ତ କଟାରି ତୀରରେ ପରାସ୍ତ ହେଲେ। ପିଣାକଧାରୀ ଶିବ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ସେଠାରେ ଅଚଞ୍ଚଳ ରହି ସେଠି ସମ୍ମୁଖ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିରସନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟକୁ ପାର୍ବତାସ୍ତ୍ର, ଆଗ୍ନେୟକୁ ପାର୍ଜନ୍ୟ ଓ ପାଶୁପତକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କଲେ। ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଜ୍ରୁମ୍ଭଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗିରିଶଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ସେନାକୁ ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ବାଣରେ ପରାସ୍ତ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଅନେକ ବାଣରେ ପ୍ରହାରିତ ହୋଇ ଶ୍କନ୍ଦ ରକ୍ତକ୍ଳିନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମୟୂରଧ୍ୱଜ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ବଳରାମଙ୍କ ହଳ ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ସେନା ନେତାହୀନ ହୋଇ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭାଗିଗଲା। ସେ ମହୁର୍ତ୍ତରେ, ବାଣ ତାଙ୍କର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠି, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମଝିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ଏକେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଶ ଧନୁରେ ଦୁଇଟି କରି ତୀର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ମଦରେ ଅନେକ ବାଣ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଭଗବାନ୍ ହରି ସେଇ ସମସ୍ତ ଧନୁକୁ କାଟିଦେଲେ, ସାରଥି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ନିଜ ପଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ତାପରେ, ବାଣଙ୍କ ମାଆ କୋଟରା ନଗ୍ନ ଓ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦାନ୍ତିଲେ। ଏହା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ନିଜ ମୁଖ ଦୂରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ବାଣ ଏବେ ରଥହୀନ, ଧନୁଭଙ୍ଗ ହୋଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରେତ ଓ ଦୂତମାନେ ଦୂରେ ହଟିଯିବା ପରେ, ତିନିମୁଣ୍ଡ ଓ ତିନିପାଏ ଥିବା ତାପ ଦେବତା ଦଶଦିଗ୍ ଜ୍ୱଳାଇ ଦଶାର୍ହବଂଶୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣ ନିଜ ତାପ ଦେବତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଶିବଙ୍କ ତାପ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତାପ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ ତାପର ପ୍ରଭାବରେ ଶିବ ତାପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଚିତ୍କାର କରି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଓ ହାତ ଜୋଡି ସ୍ତୁତି କଲେ—"ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମର ଚିହ୍ନ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "କାଳ, ଦୈବ, କର୍ମ, ଜୀବ, ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରାଣ, ଆତ୍ମା, ଓ ପରିଣାମ—ଏହି ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ମାୟା; ମୁଁ ଏହାର ନିରସନରେ ଶରଣ ନେଉଛି। ଆପଣ ନିଜ ଲୀଳାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତା, ସାଧୁ ଓ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀଙ୍କୁ ନାଶ କରନ୍ତି, ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ତାପରେ ମୁଁ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି; ଯେଉଁମାନେ ଆଶାରେ ବନ୍ଧିତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଚାଲିଯାଏନାହିଁ।" ତାପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ: "ହେ ତ୍ରିଶିରା, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମର ତାପ ଭୟ ଦୂର ହେଉ। ଯେଉଁମାନେ ଆମେ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସଂବାଦ ମନେ ରଖିବେ, ସେମାନେ ତୁମର ଭୟରେ ପଡ଼ିବେନାହିଁ।" ଏଭଳି କହି, ଶିବଙ୍କ ତାପ ଦେବତା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିଦାୟ ନେଲେ; ବାଣ ତାଙ୍କର ରଥ ଚଢ଼ି ଫେରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦାନବ ହଜାର ହସ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଚକ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ମୁଖରୁ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ, ଭଗବାନ୍ ତାହାକୁ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରରେ କାଟିଦେଲେ, ବାଣଙ୍କ ହସ୍ତମାନେ ଗଛର ଶାଖା ପରି କାଟିଯାଉଥିଲା। ବାଣଙ୍କ ହସ୍ତ କାଟିଯିବା ସମୟରେ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭବ ଭଗବାନ୍ ଦୟାପରବଶ ହୋଇ, ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି କହିଲେ—"ତୁମେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛ; ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ତୁମକୁ ଆକାଶ ପରି ଦେଖନ୍ତି। ତୁମର ନାଭି ଆକାଶ, ମୁଖ ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଶୁକ୍ର, ମୁଣ୍ଡ ଆକାଶ, କାନ ଦିଗ, ପାଦ ପୃଥିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ମନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ, ଆତ୍ମା ଜୀବ, ମୁଁ ସାଗର, ତୁମର ଜଠର, ଏବଂ ନାଗରାଜ ତୁମର ବାହୁ।" "ତୁମର ରୋମ ଉଦ୍ଭିଦ, ମେଘ ତୁମର ଜଳ, ବ୍ରହ୍ମା ତୁମର କେଶ, ବୁଦ୍ଧି ତୁମର ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ପ୍ରଜାପତି ହୃଦୟ, ଧର୍ମ ତୁମର ସ୍ୱରୂପ; ତୁମେ ବିଶ୍ୱର ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଆଦର୍ଶ। ଏହି ଅବତାର ତୁମର ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପ୍ରେରଣାରେ ସତ୍ତ ଲୋକ ଜାଣିଛୁ।" "ତୁମେ ଆଦି ପୁରୁଷ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ ପଦ, ନିଜକୁ ଦେଖୁଥିବା, କାରଣ ଓ ଅକାରଣ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହି ଗୁଣମାନଙ୍କ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଛାୟାରେ ଲୁଚି, ଛାୟା ଓ ରୂପ ଦେଖାଏ, ସେପରି ତୁମେ ଗୁଣରେ ଲୁଚି, ଗୁଣ ଓ ଗୁଣିଜନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କର।" "ତୁମର ମାୟାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ଲୋକମାନେ ପୁଅ, ଜନାନୀ, ଗୃହ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ସଂସାର ଦୁଃଖର ସାଗରେ ତଳୁଥିବା ଓ ଉଠୁଥିବା ଭାବରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ପାଇଁ, ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଅବଶ ହୋଇ ତୁମର ପାଦ ପୂଜା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ଧୋକା ଦେଉଛନ୍ତି।