ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ବାଣାସୁରଙ୍କ ସେନା ଚାରିପଟେ ଥିଏଲେ, ତେବେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଏମିତି ଭୟାନକ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଯୋଧ୍ୟା ବନ୍ଦର ଶ୍ୱାନମାନେଠାରେ ଆକ୍ରମଣ କରେ । ସେଠାରେ ଅନେକ ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଜଂଘା ଓ ବାହୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତେବେ ସେମାନେ ଭୟରେ ରାଜମହଳ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ । ଏହା ପରେ ବାଣାସୁରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ମାୟା ନିୟୋଗ କରି ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ନାଗପାଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ କ୍ରୋଧରେ ମାରୁଥିଲେ । ଏହା ଦେଖି ଉଷା ଦୁଃଖ ଓ ବିୟୋଗରେ ଅତିଶୟ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧା ଦେଖି କାନ୍ଦିଲେ । ଏପରି ଭାବରେ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର 'ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧନ' ନାମକ ବାଉନ୍ଷଠିଆଁ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା । ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ପରିକ୍ଷିତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଯେତେବେଳେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କର ପରିଜନମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରି ମାସ ଦୁଃଖ ଓ ବିୟୋଗରେ କାଟିଗଲା ।" ଏବେ, ନାରଦ ମୁନିଙ୍କଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଓ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱର ଭାବିଥିବା ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦ, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ବଳଶାଳୀ ଯୋଧ୍ୟା, ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ । ବାରଟି ଦଳ ସେନା ସହିତ ସେଇ ସାତ୍ୱତମାନେ ବାଣାସୁରଙ୍କ ନଗରକୁ ଚାରିପଟେ ଅଘାତ କଲେ । ବାଣାସୁର ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ବାଗିଚା, କୋଟ, ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାର ଓ ମହଲ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି । ସେ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସମାନ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ । ବାଣାସୁରଙ୍କ ପକ୍ଷରେ, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରମଥଗଣଙ୍କ ସହିତ ନନ୍ଦି ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ । ଏଠାରେ ଏକ ଭୟାନକ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—କୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ । କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସାମ୍ବ ବାଣାସୁରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହ ଓ ସାତ୍ୟକି ବାଣାସୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ । ଏହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସିଲେ । କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ, ବିନାୟକ, ପ୍ରେତ, ମାତୃକା, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେଠାରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେଲେ । ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁରୁ ବିପରୀତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିଦେଲେ । ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର, ବାୟୁବ୍ୟକୁ ପାର୍ବତାସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନିୟକୁ ପାର୍ଜନ୍ୟ, ପାଶୁପତକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିବାରଣ କଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ, କୃଷ୍ଣ ଜ୍ରୁମ୍ଭଣାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗିରିଶଙ୍କୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଦେଲେ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାଣାସୁରଙ୍କ ସେନାକୁ ଧ୍ବଂସ କରିଦେଲେ । ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତୀବ୍ର ବାଣବର୍ଷାରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ରକ୍ତ ଝରି କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମୟୂରଧ୍ୱଜ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ । କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ହଳ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନେ ଭୟରେ ଚାରିପଟେ ପଳାଇଗଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାଣାସୁର ତାଙ୍କର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବାରେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସାତ୍ୟକିଁକୁ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ସେ ପଞ୍ଚଶତ ଧନୁଷ ଏକସাথে ତାଣି, ପ୍ରତିଟି ଉପରେ ଦୁଇଟି କରି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ । ହରି ସେହି ସମସ୍ତ ଧନୁଷକୁ ଏକାସাথে କାଟିଦେଲେ, ରଥୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଲ ଧ୍ୱନି କରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ବାଣାସୁରଙ୍କ ମାଆ କୋଟରା ନଗ୍ନ ଓ ବିକଳ କେଶରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଲେ, ପୁଅଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ତେଣୁ ଗଦାଗ୍ରଜ କୃଷ୍ଣ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନଗ୍ନ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ବାଣାସୁର ରଥ ଓ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଭୂତଗଣ ଦୂରେ ହଟିଗଲା, ତେବେ ତିନିମୁଣ୍ଡ ଓ ତିନିପାଏଁ ଥିବା ଜ୍ୱର ଦାନବ ଦଶ ଦିଗକୁ ଦହିଦେଉଥିବା ପରି ଦଶାର୍ହବଂଶୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଏହା ଦେଖି ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣ ନିଜ ଜ୍ୱର ଦାନବକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଶିବଙ୍କ ଜ୍ୱର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ୱର ଶକ୍ତିରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଜ୍ୱର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ନ ପାଇଁ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଚରଣରେ ବନ୍ଦନା କରି ଶରଣ ନେଲେ । ସେ ଅନୁରାଗରେ କହିଲେ, "ହେ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ୍ୟ, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟର କାରଣ, ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମର ଚିହ୍ନ; କାଳ, ଭାଗ୍ୟ, କର୍ମ, ଜୀବ, ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରାଣ, ଆତ୍ମା, ବିକାର—ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମର ମାୟା, ମୁଁ ତାହାର ନିରାକରଣରେ ଶରଣ ନେଉଛି ।" "ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବ, ସାଧୁ, ଏବଂ ଲୋକମାନେଠାରେ ଧର୍ମର ସୁରକ୍ଷା କର, ଅଧର୍ମୀମାନେଠାରେ ବିନାଶ ଆଣ, ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ତୁମର ଅବତାର ହୁଏ । ତୁମର ଅସହ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦହିଯାଉଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଆଶାରେ ବନ୍ଧା ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମର ପଦାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ତେଣୁ ଦୁଃଖ ଚାଲିଯାଏ ନାହିଁ ।" ତାହାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ହେ ତ୍ରିଶିରା, ମୁଁ ତୁମରୁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମେ ଏହି ଜ୍ୱର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ । ଯିଏ ଆମର ଏହି ସମ୍ବାଦ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ତୁମରୁ ଭୟ ନେଇବେ ନାହିଁ ।" ଏପରି କହି, ଶିବଙ୍କ ଜ୍ୱର ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ଉପରେ, ବାଣାସୁର ତାଙ୍କ ରଥ ଚଢ଼ି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ ।