ମାଧବଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ସେନାପତି ଓ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦେଖି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂତ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରୁହିଲେ, ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଯେଉଁମାନେ ଆଗ୍ରହ କରି ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ସେମାନେକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାର କରି, ଏକ ଶୂକର ନାୟକ ଯେପରିକି କୁକୁରମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେପରି ଦଳି ଦେଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ଅନେକ ଦେହ ପ୍ରମାଦ ଦେଖି ଭୟରେ ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ପଳାଇଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଉରୁ, ହାତ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା। ତାପରେ, ବାଣଙ୍କର ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ସର୍ପବନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାର କରି, ରାଗରେ ନିଜ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲା। ଉଷା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ଭରି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଅଞ୍ଜଳି ଭରି ଆଖି ଚୁଆଁ ହେଲା। ଏଉଁପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର "ଅନିରୁଦ୍ଧ ବନ୍ଧନ" ନାମକ ବାଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରି ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନହେବାରୁ, ଚାରିମାସ ଦିନ ତାଙ୍କଠାରେ ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ କଟିଗଲା। ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଓ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଯେଉଁ ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦା, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ସେମାନେ ଏକଠା ହେଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳ ସେନା ସହିତ, ସାତ୍ୱତମାନେ ବାଣଙ୍କର ସହରକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦେଲେ। ବାଣ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନ, ଦୁର୍ଗ, ଦୁର୍ଗଦ୍ୱାର ଓ ନିମ୍ନ ଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସମାନ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜେ ଆସିଲେ। ବାଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରମଥମାନେ ସହିତ, ନନ୍ଦୀ ବୃଷ୍ଣରେ ଚଢ଼ି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାହାପରେ, ରାଜା, ଏକ ବିଶ୍ମୟକର, ଭୟାନକ ଓ କେଶ ବିକୁଣ୍ଡାଇ ଦେଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—କୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଗୁହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସାମ୍ବ ବାଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହିତ, ସାତ୍ୟକି ବାଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଶୀୟ ଯାନରେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ, ବିନାୟକମାନେ—କୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ପ୍ରେତ, ମାତୃ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ତୀରରେ ଦଳିଦେଲେ। ପିଣାକଧାରୀ ଶିବ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ପ୍ରତିଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେକୁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟକୁ ପାର୍ବତାସ୍ତ୍ର, ଆଗ୍ନେୟକୁ ପାର୍ଜନ୍ୟ, ପାଶୁପତକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଅସ୍ତ୍ର କଲେ। ତାପରେ, ଜ୍ରୁମ୍ଭଣା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗିରିଶାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, କୃଷ୍ଣ ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ତୀରରେ ବାଣଙ୍କ ସେନାକୁ ଦଳିଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାରେ ସ୍କନ୍ଦ ଚାରିପାଖରୁ ଆକ୍ରମଣ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ମୟୂରଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛେଇ ନେଲେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ହଳରେ ପ୍ରହାର ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କର ନାୟକ ହୀନ ସେନା ଚାରିପାଖରୁ ଭାଗିଗଲା। ନିଜ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ବାଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ସାତ୍ୟକିକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବାଣ ଏକାସାଥିରେ ପାଞ୍ଚ ଶତ ଧନୁରେ ଦୁଇ ତୀର ଏକାଉଠି ବାନ୍ଧି, ଯୁଦ୍ଧର ଦ୍ୱାନ୍ଦ୍ବରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ନିକ୍ଷିପ୍ତ କଲେ। ଭଗବାନ ହରି ସମୟ ସହିତ ସେ ଧନୁମାନେକୁ କାଟିଦେଲେ, ରଥ, ସାରଥି, ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ତାପରେ ଶଙ୍ଖ ନାଦ କଲେ। ବାଣଙ୍କ ମାତା କୋଟରା ନଗ୍ନ ଓ କେଶ ବିକୁଣ୍ଡାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗରେ ଦଢ଼ି, ପୁତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଗଦାଗ୍ରଜ କୃଷ୍ଣ ମୁହଁ ଦୂରକୁ ଘୁଞ୍ଚି, ନଗ୍ନାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ବାଣ ଏବେ ରଥ ହୀନ ଓ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ସହରକୁ ଭିତରକୁ ଲୁଚିଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଦୂର ହୋଇଯିବା ପରେ, ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଓ ତିନି ପାଦ ଥିବା ଜ୍ୱର ଦେବତା ଦଶ ଦିଶାକୁ ଦହିଯିବା ଭଳି ଦଶାର୍ହ ବଂଶଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ, ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣ ନିଜ ଜ୍ୱର ଦେବତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଶିବ ଜ୍ୱର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଜ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଜ୍ୱର ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶିବ ଜ୍ୱର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି, ଦୂରେ କିଏ ନାହିଁ ଭାବି, ଭୟରେ ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ, ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଜ୍ୱର ଦେବତା କହିଲେ: ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟନ୍ତା, ସର୍ବ ଆତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି, ପାଳନ ଓ ନାଶର କାରଣ, ସେ ସାନ୍ତ ନିର୍ବାଣ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାର ଚିହ୍ନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କାଳ, ଦୈବତା, କର୍ମ, ଜୀବ, ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରାଣ, ଆତ୍ମା, ରୂପାନ୍ତର—ଏହି ସମସ୍ତ ଅନ୍ଶ, ବୀଜ ଓ ଅଙ୍କୁରର ଧାରା, ଆପଣଙ୍କର ମାୟା; ମୁଁ ଏହାର ନିରାକୃତିରେ ଶରଣ ନେଉଛି। ଆପଣ ନିଜ ଲୀଳାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତା, ସାଧୁ, ଲୋକର ସେତୁକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବାମାନେକୁ ନାଶ କରନ୍ତି; ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଅସହ୍ୟ, ଭୟାନକ ଓ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱରରେ ଦହିଯାଉଛି; ଯେପରି ଲୋକମାନେ ଆଶାରେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପଦମୂଳକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ରହନ୍ତି। ଭଗବାନ କହିଲେ: ତ୍ରିଶିରା, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମର ଜ୍ୱର ଭୟ ନଶ୍ଟ ହେଉ। ଯେଉଁମାନେ ଆମର କଥା ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ତୁମର ଭୟରେ ପୀଡିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏପରି ଶିବ ଜ୍ୱର ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଦୂରେ ଚାଲିଗଲା; ବାଣ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।