ବାଣା, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀଙ୍କର ଅପମାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣି ବିଶେଷ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ଜନାନା ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯଦୁବଂଶୀ ପ୍ରିନ୍ସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ବାଣା ଦେଖିଲେ, ଏହି କାମଦେବ ସମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଚଉଡ଼ା ବାହୁ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଚୁରୁଳି କେଶରେ ଜ୍ୱଳମାନ, ହସୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଖ ଶୋଭିତ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ। ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଉଷା ସହ ଚୋଷପଟ୍ଟ ଖେଳୁଥିଲେ; ଉଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଉପର ରହିଥିବା କୁମ୍କୁମ ମିଶ୍ରିତ ମାଳା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଏବଂ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ହାତରେ ଚମ୍ପା ମାଳା ଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବାଣା ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ ଯେ, ମାଧବ ଚାରିପଟେ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଓ ପାଳିକାମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ଗଦା ଉଠାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୟଂ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଚାରିପଟେ ଆସୁଥିଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ସେମାନୋକୁ ଶୂକର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ କୁକୁରମାନୋକୁ ମାରିବା ପରି ପ୍ରହାର କରିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ସେମାନେ ହାତ, ଜଂଘା, ବାହୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ତାପରେ ବାଣାଙ୍କର ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ସର୍ପବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ସେନାମାନୋକୁ କ୍ରୋଧରେ ମାରୁଥିଲେ। ଉଷା ଏହା ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ ବିୟୋଗରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁନୟନେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏପରି ଭାବେ 'ଅନିରୁଦ୍ଧ ବନ୍ଧନ' ନାମକ ଷଟ୍ଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଜନମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ହେବାରୁ ଚାରିମାସ ଯାଏଁ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତିବାହିତ କଲେ। ନାରଦ ମୁନିଙ୍କଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଓ ସେଇ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟଦେବତା ଭାବେ ମାନିଥିବା ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୋଣିତପୁର ଯାଏଁ ବିଦାୟ ହେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦ, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ସେମାନେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷଉହିଣୀ ସେନା ସହିତ ସାତ୍ୱତମୁଖ୍ୟମାନେ ବାଣାଙ୍କ ନଗରକୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ନେଲେ। ବାଣା ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରାଚୀର, ଗୋପୁର ଓ ଦ୍ୱାର ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି। ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। ବାଣାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରମଥଗଣ ବୃଷଭ ନନ୍ଦୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା, ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ କେଶ ଉଠାଇଦେଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—କୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମଧ୍ୟରେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସାମ୍ବ ବାଣାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହ, ଓ ସାତ୍ୟକି ବାଣା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଗଣ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅନୁଚର—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ, ଓ ବିନାୟକମାନୋକୁ ତାଙ୍କ ଶାରଙ୍ଗ ଧନୁର ତୀରେ ଦୂର କରିଦେଲେ। ପ୍ରେତ, ମାତୃକ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନୋକୁ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ତୀରେ ଦୂର କଲେ। ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରେରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟ ପ୍ରତି ପାର୍ବତାସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନେୟ ପ୍ରତି ପାର୍ଜନ୍ୟ, ପାଶୁପତ ପ୍ରତି ନିଜ ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଜ୍ରୁମ୍ଭଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ମୂର୍ଛିତ କରି, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ତୀରଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ରକ୍ତାକ୍ତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ହାତରେ ବିନାଶ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ସେନା ଚାରିପଟେ ପଳାଇଗଲା। ଏହା ଦେଖି, ବାଣା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ପଞ୍ଚଶତ ଧନୁରେ ଏକାସାଥିରେ ଦୁଇଟି କରି ତୀର ଧରି ଛାଡ଼ିଲେ। ଭଗବାନ୍ ହରି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନୁକୁ ଏକେ ସମୟରେ କାଟିଦେଲେ, ରଥୀ, ରଥ, ଘୋଡ଼ାମାନୋକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ପଛରେ ସଙ୍ଖ ଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବାଣାଙ୍କ ମାତା କୋଟରା ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ, ପୁଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେଣୁ, ଗଦାଗ୍ରଜ କୃଷ୍ଣ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, ଏବଂ ବାଣା ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ଓ ରଥ ହୀନ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦୂର ହୋଇଯିବା ପରେ, ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଓ ତିନି ପାଦ ଥିବା ଜ୍ୱର ଦାନବ ଦଶଦିଗ୍ବିନିଃସ୍ତାର କ୍ଷୁଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଶାର୍ହବଂଶୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦିବ୍ୟ ନାରାୟଣ ନିଜ ଜ୍ୱର ଦାନବକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ; ଶିବଙ୍କ ଜ୍ୱର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଜ୍ୱରର ପ୍ରଭାବରେ ଅତିବି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଜ୍ୱର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଶରଣଗତ ହୋଇ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: "ହେ ଅନନ୍ତଶକ୍ତିମାନ୍, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ଶାନ୍ତ ଓ ବ୍ରହ୍ମର ଚିହ୍ନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କାଳ, ଦୈବ, କର୍ମ, ଜୀବ, ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରାଣ, ଆତ୍ମା, ବିକାର ଆଦି ଯେଉଁ ମାୟା ଆପଣଙ୍କ, ତାହାର ନିରାକରଣରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଆପଣ ନିଜ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ସାଧୁ, ଓ ଲୋକମାନୋକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀମାନୋକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭୂଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦହିଯାଉଛି; ଆଶା ରେ ବନ୍ଧିତ ଲୋକମାନେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି।