ଉଷାଙ୍କୁ ଯଦୁବୀର ଅନିରୁଦ୍ଧ ଭୋଗ କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରକ୍ଷକମାନେ ଉଷାଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଚିହ୍ନରେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ରାଜା ବାଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ, “ମାହାରାଜ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ ଉପରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ଆଚରଣ ଦେଖିଛୁ, ଏହା ବଂଶର ଲାଜ୍ଜା।” ସେମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଗୃହରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲୁ, ତଥାପି କିପରି ଏହି ଦୁଃସ୍ପର୍ଶ୍ୟ କୁମାରୀ ଏକ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହେଲେ, ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ।” ଏହି ଖବର ଶୁଣି ବାଣ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ଦ୍ରୁତ ଉଷାଙ୍କର ଶୟନକୋଠାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଯଦୁବଂଶର ରାଜକୁମାର ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଏହି କାମଦେବ ପୁତ୍ର ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମ ବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ପଦ୍ମନୟନ, ଚଉଡ଼ା ହାତ, ଚମକୁଥିବା କଣସୁତା, ବାକ୍ର କେଶ, ହସୁଥିବା ଚେହେରାରେ ଅପୂର୍ବ ଚାହିଁବା। ସେ ଉଷାଙ୍କ ସହ ଦାୟା ଖେଳୁଥିଲେ, ଉଷା ତାଙ୍କପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଉଷାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳର କୁମ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗିତ ମାଳା ଦେଇ ଶୋଭିତ, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ହାତରେ ଚମେଳି ମାଳା। ଉଷାଙ୍କ ପାଖରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି ବାଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ମାଧବଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁଭୃତ ରକ୍ଷକ ଓ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଦେଖି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଗଦା ଉଠାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ପରି, ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଚାରିପଟେ ଯେଉଁମାନେ ଆଗ୍ରହ କରିଥିଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କୁ ଶୁନ୍ୟ କୁକୁର ମାରୁଥିବା ବନ୍ଦର ପରି ପ୍ରହାର କରିଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ରକ୍ଷକମାନେ ମହଲରୁ ପଳାଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଜଘନ୍ନ, ହାତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ତାପରେ ବାଣଙ୍କ ପ୍ରବଳ ପୁତ୍ର ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ସର୍ପବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ଅନିରୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ କ୍ରୋଧରେ ମାରୁଥିଲେ। ଉଷା, ଦୁଃଖ ଓ ବିପ୍ଳବରେ ଭରି, ବାନ୍ଧି ଦେଖି ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏଠିରେ ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମର ବାଣ୍ଧନ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇନଥିବାରୁ, ଚାରିମାସ ଦିନ ଦୁଃଖରେ କଟିଗଲା। ନାରଦ ଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଓ ତାଙ୍କ କାରଣ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବିଥିବା ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଯାଇଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦ, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ଏକାଠି ହେଲେ। ବାଣଙ୍କ ସହରକୁ ଚାରିପଟେ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗ ସେନା ଦେଇ ସାତ୍ୱତମାନେ ଘିରିଦେଲେ। ବାଣ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ, ଦୁର୍ଗ, ଗୋପୁର, ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି, ତେଣୁ ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ସେନା ନେଇ ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। ବାଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରମଥମାନେ ସହ ନନ୍ଦୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏଠିରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କର, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଗୁହ, ବାଲରାମ ଓ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡା-କୂପକର୍ଣ୍ଣ, ସାମ୍ବ ଓ ବାଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସାତ୍ୟକି ଓ ବାଣ—ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଦିବ୍ୟଯାନରେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶିବଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ, ବିନାୟକ, ପ୍ରେତ, ମାତୃ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ—ମାନେ ନିଜ ଶାରଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ଦୂର କରିଦେଲେ। ପିନାକଧାରୀ ଶିବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରତିଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସେଗୁଡିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟକୁ ପାର୍ବତାସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନେୟକୁ ପାର୍ଜନ୍ୟ, ପାଶୁପତକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଜ୍ରମ୍ଭଣା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଗିରିଶ ଶିବଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ବାଣଙ୍କ ସେନାକୁ ତଳୱାର, ଗଦା, ବାଣ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ସ୍କନ୍ଦ ଚତୁର୍ଦିକୁ ଆକ୍ରମଣ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷା ହେଲା ଓ ପାଖ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡା ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବାଲରାମଙ୍କ ହଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱହୀନ ସେନା ଚତୁର୍ଦିକୁ ପଳାଇଗଲା। ନିଜ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି ବାଣ, ରୋଷରେ ଜଳି, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବାଣ ଏକାସାଥି ତାଙ୍କ ଧନୁସ୍ ଟାଣି, ପାଞ୍ଚଶତ ଧନୁସ୍ ରେ ଦୁଇଟି ସର ସାଜି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରୋଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ହରି ସମୟସାଥି ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନୁସ୍ କାଟିଦେଲେ, ରଥ, ସାରଥି, ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱନି କରିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତା କୋଟରା ନଗ୍ନ ଓ ବିକଳ କେଶରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି, ପୁତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେଣୁ ଗଦାଗ୍ରଜ କୃଷ୍ଣ ମୁହଁ ଦୂରେ ଦେଇ, ନଗ୍ନ ନାରୀକୁ ଦେଖିନାହିଁ; ବାଣ ଏବେ ରଥ ହୀନ, ଧନୁସ୍ ଭାଙ୍ଗି, ସହରକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଦୂର ହୋଇଯିବା ପରେ, ତିନିମୁଣ୍ଡ ତିନିପାଦ ଜ୍ୱର ଦେବତା ଦଶ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଜଳାଇ ଦଶାର୍ହବଂଶୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ନାରାୟଣ ନିଜ ଜ୍ୱର ଦେବତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଶିବ ଜ୍ୱର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଜ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଜ୍ୱରର ପ୍ରଭାବରେ ଶିବ ଜ୍ୱର ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଆଶ୍ରୟ ନ ମିଳି, ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ହାତ ଜୋଡି ଉପାସନା କଲେ। ଜ୍ୱର ଦେବତା କହିଲେ, “ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିର ନାଥ, ସର୍ବଶ୍ବ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ବ୍ରହ୍ମର ଚିହ୍ନ, ଆପଣ ରଚନା, ପାଳନ, ବିନାଶର କାରଣ, ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ।” “କାଳ, ଦୈବ, କ୍ରିୟା, ଜୀବ, ପ୍ରକୃତି, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରାଣ, ଆତ୍ମା, ବ୍ୟପ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ମାୟା; ମୁଁ ଏହାକୁ ନାସ କରିବାର ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଛି।” “ଆପଣ ନିଜ ଲୀଳାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧରି, ଦେବତା, ସାଧୁ, ଲୋକର ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିବେ; ଅଧର୍ମୀ ମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବେ; ଭୂଭାର ହରଣ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା।