ଉଷା ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଶୂର ବୀର ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଗୃହରେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଳି ରହିଲେ; ସେ ଗୃହ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ଅତି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଥିଲା। ଉଷା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଷାକ, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଆସନ, ପାନ, ଖାଦ୍ୟ, ଲାଇଜା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେବା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତର୍ଗୃହରେ ଉଷାଙ୍କର ଦୟା ଓ ଆଶ୍ରୟରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉଷାଙ୍କର ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଦିନ ଅତିକ୍ରମ ହେଉଥିବାକୁ ମନେ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ ଉଷା ଯଦୁବଂଶୀ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କରିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଲା; ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଏହି ଘଟଣା ଚିହ୍ନଟ କରିଲେ। ରକ୍ଷକମାନେ ବାଣଙ୍କୁ ଯାଇ ଖବର ଦେଲେ: "ମହାରାଜ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଝିଅରେ ଅସାଧାରଣ ଚଳାଚଳ ଦେଖିଛୁ; ଏହା କୁଳର ଅପମାନ।" "ଆମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛୁ, ତଥାପି ଜଣେ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ କିପରି ଅପବିତ୍ର କରିଲେ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ।" ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି ବାଣ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଉଷାଙ୍କର ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯଦୁବଂଶୀ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବାଣ ଦେଖିଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସନଧାରୀ, ପଦ୍ମନୟନ, ବିସ୍ତୃତ ବାହୁ, ରତ୍ନ ଅଳଙ୍କାର, ହେଉଥିବା କୁନ୍ଦଳ ଓ ବେଉଁ ଚୁଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହସିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁହଁ ଅଳଙ୍କୃତ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଉଷା ସହ ଚୋଉପଟି ଖେଳୁଥିଲେ; ଉଷାଙ୍କର ଶରୀର କୁମ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗିତ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କର ବାହୁରେ ଚମେଲି ମାଳା ଥିଲା। ଉଷାଙ୍କ ସାଥିରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି ବାଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ମାଧବଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ରକ୍ଷକ ଓ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ କ୍ଲବ ଉଠାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ ପରି ବଦ୍ଧ ହୋଇ ରଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚାରିପାଖରୁ ଯେଉଁମାନେ ଆଗ୍ରହ କରିଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ସେମାନେକୁ ମାନ୍ୟ ଶୁଆ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ରକ୍ଷକମାନେକୁ ବିନାଶ କରିଦେଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ସେନା ଭୟରେ ଗୃହରୁ ପଳାଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଜଘନ୍, ଓ ବାହୁ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ତାପରେ ବାଣଙ୍କର ସକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ସର୍ପବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା, ରୋଷରେ ନିଜ ସେନାକୁ ବିନାଶ କରୁଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଦେଲେ; ଉଷା ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରେ ଭରି ଯାଇ, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି ଅଶ୍ରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏହିପରି ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବନ୍ଧିବା ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପୁରାଣର ବାଷଠିତୀଏ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ। ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ କହିଲେ: "ଭାରତବଂଶୀ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନଥିବା ସମୟରେ, ଚାରି ମାସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମ ହେଲା।" ନାରଦଙ୍କୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କର ବନ୍ଧିବା ଓ ତାହା ସହିତ ଘଟିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଯେଉଁ ବୃଷ୍ଣି ମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୋଣିତପୁର ଯାତ୍ରା କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦା, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ, ସେମାନେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦ୍ଵାଦଶ ଦଳ ସେନା ସହିତ, ସାତ୍ୱତମାନେ ସବୁପାଖରୁ ବାଣଙ୍କର ନଗରକୁ ଘେରି ଦେଲେ। ବାଣ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରାଚୀର, ଦୁର୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାର ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି; ରୋଷରେ ଭରି ଏକ ସମାନ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସିଲେ। ବାଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରମଥଗଣ ସହ ନନ୍ଦୀ ବୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଚମତ୍କାର ଓ ରୋମାଞ୍ଚ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲା; କୃଷ୍ଣ ଓ ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଗୁହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ସାମ୍ବ ବାଣଙ୍କର ପୁତ୍ର ସହ, ସାତ୍ୟକି ବାଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶିବଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ, ଓ ବିନାୟକ—ମାନେକୁ ଦୂରକରିଦେଲେ। ପ୍ରେତ, ମାତୃ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେକୁ ତିକ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରେ ଉଡ଼ାଇଦେଲେ। ପିନାକ ଧାରୀ ଶିବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ; କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟକୁ ପାର୍ବତାସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନେୟକୁ ପାର୍ଜନ୍ୟ, ପାଶୁପତକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ। ପରେ, ଜ୍ରୁମ୍ଭଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗିରିଶ ଅବାକ୍ତ ହେଇ, ଶୌରି (କୃଷ୍ଣ) ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାଣଙ୍କର ସେନାକୁ ନିପାତ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ଅନେକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଆକ୍ରମଣରେ ଶ୍କନ୍ଦ (କାର୍ତିକେୟ) ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗରୁ ରକ୍ତ ଝରିଲା, ମୟୂର ଧ୍ୱଜ ଧାରୀ ଶ୍କନ୍ଦ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛ ହଟିଲେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କର ହଳ ଦ୍ୱାରା ନିପାତ ହେଲେ; ସେନାପତି ବିନା ତାଙ୍କର ସେନା ଚାରିପାଖରୁ ପଳାଇଗଲେ। ତାଙ୍କର ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବାଣ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଜଳି, ସାତ୍ୟକିକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ବାଣ ଏକ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ଶତ ଧନୁ ଉଠାଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଦୁଇଟି ବାଣ ଲଗାଇ ମୃତ୍ୟୁ ମଦରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଭଗବାନ୍ ହରି ଏକାସାଥି ଧନୁଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ, ରଥୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ତାପରେ ଶଂଖ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର କରିଲେ। ବାଣଙ୍କର ମାତା କୋଟରା ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିକ୍ରମ ଚୁଳ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ପୁତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦାୟ କଲେ। ତାପରେ, ମୁହଁ ଦୂରକରି, ଗଦାଗ୍ରଜ (ବଳରାମ) ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ବାଣ ରଥ ବିନା, ଧନୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।