ଉଷା ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହେଇ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ମିଶ୍ରୁଣି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ, “ତୁମେ ଯଦି ତିନି ଲୋକରେ ମିଶ୍ରୁଣିର ଦୁଃଖ ଲେଖା ଥିଲେ, ମୁଁ ସେଥିରୁ ମୁକ୍ତ କରିବି। ଏହି ମନୋହର ପୁରୁଷ କିଏ, ମୋତେ କହ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଣିଦେବି।” ଏପରେ ଚିତ୍ରଲେଖା ଦେବଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ନାଗ, ଦାନବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ ଓ ମାନବମାନବୀ ମାନେ କିପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ର ଆକିଲେ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୃଷ୍ଣି, ଶୂର, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ଚିତ୍ର ଆକିବା ସମୟରେ ଚିତ୍ରଲେଖା ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକିବାକୁ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କର ଚିତ୍ର ଦେଖି ଚିତ୍ରଲେଖା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ହସି ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି, ଏହି।” ଏହା ବୁଝି ଚିତ୍ରଲେଖା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନାତି ଏବଂ ଯୋଗିନୀ, ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ, ଯାଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଯୋଗବଳରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ପୁଅ, ଶୋଣିତପୁରକୁ ନେଇ ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ। ଉଷା ଏହି ମନୋହର ବୀରକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସହ ନିଜ ଘରେ ରହିଲେ, ଯାଁଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିନଥିଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଆସନ, ପାନୀୟ, ଖାଦ୍ୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଉଷାଙ୍କର ରହସ୍ୟ ମହଲରେ, ତାଙ୍କର ଭାବ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲା; ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋହିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ କେତେ ଦିନ ଗଲା ତାହା ଟିକେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେନି। ଏପରେ, ଯଦିଓ ଉଷା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ସହ ରମଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଇଥିଲା, ରକ୍ଷକମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନରେ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଦେଖି ଅନ୍ଦାଜ କରିଲେ। ଏହି ଖବର ରଜାଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ, “ଆମେ ତୁମର କନ୍ୟାର ଅନିତ୍ୟ ଚଳନ ବୁଝିଛୁ, ଏହା ପରିବାରର ଅପମାନ।” “ଆମେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଘରରେ ଏହି କନ୍ୟା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, କିପରି ଏକ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ଦୂଷିତ କରିଛି ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।” ବାଣ ଏହି ଖବର ଶୁଣି ବିପ୍ରଳବ୍ଧ ହେଉଥିଲେ; ତେଜରେ ମହଲକୁ ଯାଇ ଯଦୁବଂଶୀ ପ୍ରିନ୍ସକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ—ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଏହି ଲୋକରେ ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର, କଳା ଚିହ୍ନ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ପଦ୍ମନୟନ, ଚଉଡ଼ା ଭୁଜା, କୁଣ୍ଡଳର ଚମକ, ଆଉ ଚୁଲ ମୁଡ଼ରେ ଗୋଟେ ଲାଗିଥିଲା, ମୁହଁରେ ହସ ଲାଗିଥିଲା। ଅନିରୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ଚୋଉପଟି ଖେଳୁଥିଲେ; ଉଷା ତାଙ୍କୁ ଲାଗି ଉତ୍ସୁକ, ଶରୀରରେ ମାଳା ଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗର କୁମ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା; ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କର ଭୁଜରେ ଚମେଲିର ମାଳା ଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ବାଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ମାଧବଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ରକ୍ଷକ ଓ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଦେଖି, ଗଦା ଉଠାଇ, ଯମର ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି, ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଚାରିପାଖରୁ ଯେଉଁମାନେ ଧରିବାକୁ ଏଗେଇଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ସେମାନେକୁ ଗଦାରେ ପ୍ରହାର କରିଲେ, ଏକ ଶୁଅ ନାୟକ କୁକୁରମାନେକୁ ମାରିବା ପରି; ମରୁଥିବା ସେନା ମହଲରୁ ପଳାଇଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ଜଘନ୍, ଭୁଜା ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ତେବେ ବାଣଙ୍କର ପ୍ରବଳ ପୁଅ ସର୍ପବନ୍ଧରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ କ୍ରୋଧରେ ମାରୁଥିଲେ; ଉଷା ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଭରି, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ଦେଖି ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ କନ୍ଦିଲେ। ଏହିପରି ବ୍ୟାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଶିର୍ଷ ପୁରାଣର ଅନିରୁଦ୍ଧ ବନ୍ଧନ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହା ପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଦୃଶ୍ୟ ନ ଥିଲା; ଚାରି ମାସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଗଲା।" ନାରଦଙ୍କଠୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଓ ଘଟିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବିଥିବା ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଯାଇଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦା, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ, ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳ ସେନା ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାତ୍ୱତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାଣଙ୍କର ସହରକୁ ଘେରି ଦେଲେ। ବାଣ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନ, କୋଟ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି; ତେଜରେ ସମାନ ସେନା ସହ ବାହାରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଏଲେ। ବାଣ ପାଇଁ ଶିବ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପ୍ରମଥମାନେ ନନ୍ଦୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏଠାରେ ହେଲା ଭୟଙ୍କର, ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ, କେଶ ଦଣ୍ଡାଇ ଦେବା ଯୁଦ୍ଧ—କୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଗୁହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମ ସହ, ସାମ୍ବ ବାଣଙ୍କର ପୁଅ ସହ, ସାତ୍ୟକି ବାଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ବୃଦ୍ଧ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷମାନେ ମେଘରଥରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ, ବିନାୟକମାନେ—କୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ପ୍ରେତ, ମାତୃ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ତୀର ଏପରେ ଦୂର କରିଦେଲେ। ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ରେ ନିଜେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ସହ, କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ତାହାକୁ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର, ବାୟବ୍ୟକୁ ପାର୍ବତାସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନେୟକୁ ପାର୍ଜନ୍ୟ, ପାଶୁପତକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କଲେ। ଏପରେ କୃଷ୍ଣ ଜ୍ରୁମ୍ଭଣା ଅସ୍ତ୍ରରେ ଗିରିଶକୁ ମୋହିତ କରି, ବାଣଙ୍କର ସେନାକୁ ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷାରେ ଚତୁର୍ଦିଗରୁ ପ୍ରହାରିତ ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ରକ୍ତ ଝାଡ଼ି, ମୟୂରଧ୍ୱଜୀ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଲେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କର ହଳରେ ପ୍ରହାରିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ; ସେନା ନେତା ନଥିବାରୁ ସେମାନେ ଚତୁର୍ଦିଗରୁ ପଳାଇଲେ। ଏହା ଦେଖି ନିଜ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିବାରେ, ବାଣ ରାଗରେ ଜଳି, ସାତ୍ୟକିକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଏଲେ।