ଉଷା, ଏକ ଦିନ ନିଜ ପ୍ରିୟା ବାସନାରେ ଭରି ମନେ ଦୁଃଖ ଭାବରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଏମିତି ଏକ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଚାହୁଁଛି, ଯିଏ ମୋତେ ନିଜ ଅଞ୍ଜଳି ଅଂଶୁରୁ ଅମୃତ ଖୁଆଇଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିଲି, ତେବେ ସେ ମୋତେ ଚାହିଁ ମିଶି ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଛାଡି ଦେଇଥିଲେ।” ଉଷାଙ୍କ ମନୋବେଦନା ଦେଖି ତାଙ୍କ ସଖୀ ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ, “ତୁମର ଏହି ଦୁଃଖ ଯଦି ତିନି ଲୋକରେ ଲେଖା ଅଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂର କରିବି। ତୁମେ ମୋତେ କହ, ସେ କିଏ? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଣିଦେବି।” ଏହିପରେ, ଚିତ୍ରଲେଖା ନିଜ କଳାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ନାଗ, ଦୈତ୍ୟ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ମାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଆକିଲେ। ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବୃଷ୍ଣି, ଶୂର, ଅନକଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଆକିଲେ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଆକିବା ସମୟରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଦେଖି ଉଷା ନିଜ ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ହସି କିଂକୁ କହିଲେ, “ଏହି, ଏହି।” ଏହା ବୁଝି, ଯୋଗିନୀ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାତି ଚିତ୍ରଲେଖା ଆକାଶ ମାଗରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଲେ, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲା। ସେଠାରେ ନିଜ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉଷାଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ, ଯିଏ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ, ନେଇ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ଉଷା ଏହି ସୁନ୍ଦର ବୀର ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ମନେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଘରରେ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ସହିତ ରମଣ କଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଆସନ, ପାନୀୟ, ଖାଦ୍ୟ, ରୁଚିକର ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ସେବା ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଲା। ଉଷାଙ୍କ ମହଳରେ ଲୁଚି ରହି, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉଷାଙ୍କ ଆକର୍ଷଣରେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ଚିତ୍ତକୁ ହରାଇ ଦିନ ଚାଲିଯିବାକୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ। ଉଷା ଏପରି ଭାବରେ ଯଦି ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ସହିତ ରମଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଇଥିଲା; ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ବାଣଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଝିଅର ଅସାଧାରଣ ଆଚରଣ ଦେଖିଛି, ଏହା ବଂଶର ଅପମାନ।” “ମୁଁ ମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ତଥାପି ଏହି ଅଗ୍ରହ୍ୟ ଘରରେ କିପରି ଏକ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।” ଏହି ଖବର ଶୁଣି ବାଣ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଝିଅର ମହଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ ଏବଂ ଯଦୁବଂଶୀ ପ୍ରିନ୍ସ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ସେହି କାମପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ପଦ୍ମନୟନ, ଚଉଡ଼ା ଭୁଜା, ଚମକି ଝୁମକା, ଚୁରା ଚୁରା କେଶ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଉଷାଙ୍କ ସହିତ ଚୋଉଁ ଖେଳୁଥିଲେ; ଉଷାଙ୍କ ଶରୀର ଗଳାରେ ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରୁ ଲାଗିଥିବା କୁମ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ମାଳା ରଙ୍ଗିତ ହୋଇଥିଲା, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଭୁଜାରେ ଚମେଲିର ମାଳା ଥିଲା; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବାଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ମାଧବଙ୍କୁ ବିରୋଧୀ ରକ୍ଷାକାରୀ ଏବଂ ସେନାମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ଦେଖି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଗଦା ଉଠାଇ ଯମ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ପରି ରଣକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ସମସ୍ତେ ଆଗ୍ରହ କରି ଆଗ୍ରହ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ସେମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି କୁକୁରମାନେ ଉପରେ ବନ୍ଧର ନାୟକ ପରି ମାରି ଦେଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ସେନାମାନେ ମହଳରୁ ପଳାଇ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଜଘା, ଭୁଜା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ବାଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ସର୍ପବନ୍ଧରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ନିଜ ସେନାକୁ କ୍ରୋଧରେ ମାରୁଥିଲେ; ଉଷା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ବିପ୍ଳବିତ ହୋଇ, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଖି ଅଂଶୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏହିପରେ, ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ବିରତି ଅଧ୍ୟାୟ “ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବା” ଅନ୍ତ ହେଲା। ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଓ ଭାରତବଂଶୀ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ବନ୍ଧିକମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନହେବାରେ, ଚାରି ମାସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ଗତି ହେଲା। ନାରଦଙ୍କୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧିବା ଏବଂ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ମାନିଥିଲେ, ଶୋଣିତପୁରକୁ ଯାଇଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ, ଗଦ, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ସେମାନେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବାଣଙ୍କ ଶହରକୁ ଚାରିପାଖରୁ ବାରୋଟି ସେନା ଭାଗ ସହିତ ସାତ୍ବତମାନେ ଘେରି ଦେଲେ। ବାଣ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରାଚୀର, ଦୁର୍ଗ, ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି; ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ। ବାଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଶିବ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ପ୍ରମଥମାନେ ସହ ନନ୍ଦି ବୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଚଢ଼ି ରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ, କପିଳା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଶିରା ଦେଇବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, କୃଷ୍ଣ ଓ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ। କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ ଓ କୂପକର୍ଣ୍ଣ ବଳରାମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସାମ୍ବ ବାଣଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ, ସାତ୍ୟକି ବାଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ନିଜ ଉଡ଼ା ରଥରେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ—ଭୂତ, ପ୍ରମଥ, ଗୁହ୍ୟକ, ଡାକିନୀ, ରାକ୍ଷସ, ବିନାୟକମାନେ—କୁ ଦୂର କରିଦେଲେ। ସେ ପ୍ରେତ, ମାତୃ, ପିଶାଚ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ନିଜ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିଦେଲେ। ପିନାକ ଧାରୀ ଶଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ସେମାନେକୁ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିଦେଲେ।