ଏକ ସମୟର କଥା, ବାଣାନାମକ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ହେ ମହାଦେବ! ଆପଣ ଜଗତର ଗୁରୁ ଓ ନାଥ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଛା ଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଇଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଚରଣକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଆପଣ ମୋତେ ହଜାର ହସ୍ତ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ହସ୍ତମାନେ ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଭାର ହୋଇଯାଇଛି। ତିନି ଲୋକରେ ମୋ ସମ କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ନାହିଁ, କେବଳ ଆପଣ ଛାଡ଼ି।” ବାଣା ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ନିଜ ହସ୍ତମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ, ତେବେ ସେମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ ମହାଦେବ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ମୂଢ଼! ଯେତେବେଳେ ତୋର ପତାକା ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ ସମ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀକୁ ପାଇବ, ଯିଏ ତୁମର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିଦେବ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବାଣା ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଇ ଗିରିଶଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଅଜାନି ନିଜ ଶକ୍ତିର ବିନାଶ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ବାଣାଙ୍କ ଏକ ଝିଅ ଥିଲେ, ନାମ ଉଷା। ଉଷା ଏକ ସ୍୵ପ୍ନରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଯୁବକ, ଯାହାକୁ ସେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ନ ଶୁଣିଥିଲେ, ସେଠି ସେଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଜାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ସହେଳୀମାନେ ଭିତରେ ଲଜ୍ଜା ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥତାରେ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କେଉଁଠି?” ବାଣାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ ଝିଅ ଛିତ୍ରଲେଖା, ଉଷାଙ୍କ ସହେଳୀ, ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ସୁନ୍ଦର-ଭ୍ରୁକୁମାରୀ, କେଉଁଠି ତୁମେ ତାକୁ ଖୋଜୁଛ? କେଉଁ ପୁରୁଷ ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛି? ରାଜକୁମାରୀ, ଆମେ ତୁମ ହାତଧରିଥିବା କାହାକୁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।” ଉଷା କହିଲେ—“ମୁଁ ଏକ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଏମିତି ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଛି—କଳା, ପଦ୍ମନୟନ, ପୀତବସନ, ବିଶାଳ ବାହୁ, ଯିଏ ନାରୀମାନେର ହୃଦୟ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି। ମୁଁ ସେହି ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛି, ଯିଏ ମୋତେ ତାଙ୍କ ଅଘ୍ରାଣ ମୁଖର ଅମୃତ ପାନ କରାଇଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ମୋତେ ଚାହିଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ମୋତେ ଶୋକର ସାଗରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ।” ଛିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ—“ତିନି ଲୋକରେ ଯଦି ତୁମ ଦୁଃଖ ଲିଖିତ ଅଛି, ମୁଁ ତାହା ଦୂର କରିବି। ଏହି ମନୋହର କିଏ ତାହା ମୋତେ କୁହ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଦେବି।” ଏପରି କହି, ଛିତ୍ରଲେଖା ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ନାଗ, ଦାନବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବୃଷ୍ଣି, ଶୂର, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବା ସମୟରେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖିଲେ, ଉଷା ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ, ହସି କହିଲେ—“ସେଇ, ସେଇ।” ଏହି ଅର୍ଥ ବୁଝି ଯୋଗିନୀ ଛିତ୍ରଲେଖା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାତି, ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଡ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶୋଭାମୟ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିଲେ, ନେଇ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଆଣି, ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଷା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଦୁର୍ଲଭ ନିଜ ଗୃହରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଆସନ, ପାନୀୟ, ଭୋଜନ, ମିଠା ଓ ସେବା ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ସେ ଅପରିଚିତ ମହଳରେ ଉଷାଙ୍କ ଭାବବୃଦ୍ଧି ସହିତ ସଦା ରହୁଥିଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉଷା ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଦିନ ରାତି କେତେ ଯାଉଛି ତାହା ଅନୁଭବ କରିପାରୁନଥିଲେ। ଏପରି ଯେତେବେଳେ ଉଷା ଯଦୁବୀରଙ୍କ ସହ ରମଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିଲା, ରକ୍ଷିତାମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ—“ଆମେ ତୁମ ଝିଅଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ କିଛି ଅସାଧାରଣ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଛୁ, ଯାହା ପରିବାରର ଅପମାନ। ଆମେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଗୃହରେ କିପରି ଏକ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କରିଦେଲେ, ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାଣା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଝିଅଙ୍କ ମହଳକୁ ଦୂତିଆଏ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଯଦୁବଂଶୀ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସନ, ପଦ୍ମନୟନ, ବିଶାଳ ବାହୁ, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଘୁଞ୍ଚି ଚୁଲି, ହସ୍ୟମୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଖ ଶୋଭିତ, ନାରୀମାନେଙ୍କ ହୃଦୟ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା। ସେ ଉଷାଙ୍କ ସହ ପାଶା ଖେଳୁଥିଲେ, ଉଷା କୁମ୍କୁମ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜାସ୍ମିନ ମାଳା ଧରିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବାଣା ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଶତ୍ରୁ ସେନା ଓ ରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି। ସେ ଗଦା ଉଠାଇ, ଯେପରି ଯମ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ସେମାନେକୁ ମୃଗପୁଙ୍ଗବ ଭଳି ଶୁନ୍ଦାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ; ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ସେମାନେ ମହଳରୁ ପଳାଇଯାଇଥିଲେ। ତେବେ ବାଣାଙ୍କ ପ୍ରଭଳ ପୁଅ ସର୍ପବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ଯିଏ ରାଗରେ ନିଜ ସେନାକୁ ମାରୁଥିଲେ। ଉଷା ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଶୋକରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏହିପରି ଦଶାରେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଦୃଶ୍ୟ ନ ହୋଇ, ଚାରି ମାସ ବିତିଗଲା, ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଓ ଏହି ଘଟଣା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣି, ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଦେବତା, ଶୋଣିତପୁରକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ୟୁୟୁଧାନ, ଗଦ, ସାମ୍ବ, ସାରଣ, ନନ୍ଦ, ଉପନନ୍ଦ, ଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ବାରଟି ସେନା ବିଭାଗ ସହ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଦେଲେ। ନିଜ ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରାକାର, ଦୁର୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାର ଭଙ୍ଗ ଦେଖି ବାଣା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସମାନ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।