ବଳରାମଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ହାତ, ଜଂଘା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରକ୍ତରେ ଲେପଟା ହୋଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରୁକ୍ମି, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ଵଶୁର ଥିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରୁ ହରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନ ତ ନିନ୍ଦା କଲେ, ନ ତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ପରେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଏକ ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ବସାଇ, ବଳରାମ ଓ ଦାଶାର୍ହମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ନିଜ କାମ ସିଦ୍ଧ କରି ବୋଝକଟରୁ କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ଚଳିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଯଦୁମାନ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ବାଣାଙ୍କ କନ୍ୟା ଉଷାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ସେଥିରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ହେ ମହାଯୋଗୀ, ଏହା ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଟେ।" ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ବାଣା, ଶତଜନ୍ମ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବଳିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିଲେ। ବାଣା ନିଜେ ଶିବଭକ୍ତ, ସମ୍ମାନୀତ, ଦାନଶୀଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେ ଶୋଣିତ ନାମକ ଶୋଭାମୟ ନଗରରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କର ପରିଚାରକମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ହାତରେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ସମୟରେ ବାଦ୍ୟ ମାରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଯେକୌଣସି ବର ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ। ବାଣା ନିଜ ନଗର ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଚାହିଲେ। ଏକଥର, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଅହଂକାରରେ ଭରିପୁରି, ସେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଗିରିଶଙ୍କ ଚରଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ମୁକୁଟ ଲଗାଇ ଛୁଇଁଲେ ଓ କହିଲେ: "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ହେ ମହାଦେବ, ଜଗତର ଗୁରୁ ଓ ନାଥ, ଅପୂରଣ ଇଚ୍ଛା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆଶା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ଦେବତାମାନେ ଯାଁହାଙ୍କ ଚରଣ ଧୋଇଥାନ୍ତି।" "ଆପଣ ମୋତେ ହଜାର ହଜାର ହାତ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଭାର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ମୁଁ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ କାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମାନ ଦେଖିପାରୁନି।" "ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆକୁଳ ହୋଇ ନିଜ ହାତରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲି, ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲି, ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: "ତୋର ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗିବାବେଳେ, ହେ ମୂର୍ଖ, ତୁଁ ତୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମାନ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ପାଇଁ ଦେଖିବି, ଯିଏ ତୋର ଅହଂକାର ଭଂଗ କରିଦେବ।" ଏପରି ଶୁଣି, ବାଣା ଅନ୍ଧ ବିବେକରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ ଗିରିଶଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ନାଶ ହେବାର ଆଶାରେ। ବାଣାଙ୍କ ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଷା। ସେ ଜ୍ବଳନ୍ତ ଶୂନ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏକ ଅପୂର୍ବ ଯୁବକ ସହ ଏକତା ଅନୁଭବ କଲେ—ଏମିତି ଯୁବକ, ଯାହାକୁ ସେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ନ ଶୁଣିଥିଲେ। ସେ ଏହି ସ୍ୱପ୍ନର ପ୍ରେମିକଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଠି, ଅବାକ୍ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, "ମୋର ପ୍ରିୟ କେଉଁଠି?" ବୋଲି ଡାକିଲେ। ବାଣାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ କନ୍ୟା ଚିତ୍ରଳେଖା, ଉଷାଙ୍କ ମିତ୍ରୀ, ସହଯୋଗିନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: "ତୁମେ କାହାକୁ ଖୋଜୁଛ, ହେ ସୁନ୍ଦର-ଭ୍ରୂ ଧାରିଣୀ? କେଉଁ ପୁରୁଷ ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ଅଛନ୍ତି? ରାଜକୁମାରୀ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହାକୁ ତୁମ ହାତ ଧରିଥିବା ଦେଖିନି।" ଉଷା କହିଲେ: "ମୁଁ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏମିତି ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି—କଳା, କମଳନୟନ, ପୀତବସନଧାରୀ, ଦୃଢ଼ ବାହୁବଳୀ—ଯିଏ ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି।" "ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛି, ଯିଏ ମୋତେ ତାଙ୍କ ଓଠର ଅମୃତ ପାନ କରାଇଲେ, ପରେ ମୋତେ ଚାହିଁ, ଅଚାନକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ମୋତେ ବେଦନାର ସାଗରରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ।" ଚିତ୍ରଳେଖା କହିଲେ: "ତିନି ଲୋକରେ ତୁମ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଲିଖା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏହା ଦୂର କରିଦେବି। ସେଇ ମୋହନୀୟ ପୁରୁଷ କିଏ, ତୁମେ କହ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଦେବି।" ଏପରି କହି, ସେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ନାଗ, ଦାନବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ ଓ ମାନବମାନେଙ୍କ ଆକୃତି ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କଲେ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ବୃଷ୍ଣି, ଶୂର, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କଲେ; ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବାବେଳେ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖି ବହୁତ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ହସି କହିଲେ: "ଏହି, ଏହି।" ଏହା ବୁଝି, ଯୋଗିନୀ ଚିତ୍ରଳେଖା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାତି ହୋଇ, ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯାଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଯୋଗବଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ଶୋଭାମୟ ଶଇଁଘରେ ଶୁଅଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଶୋଣିତପୁରକୁ ଆଣି, ତାଙ୍କ ମିତ୍ରୀ ଉଷାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ଉଷା, ଏହି ହାନ୍ସମୁଖ ନାୟକୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସହ ନିଜ ଗୃହରେ ଅନେକ ସମୟ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଯାଁଠାରେ ଅନ୍ୟେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଅନିରୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ତମ ଓଡ଼ଣା, ମାଳା, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଆସନ, ପାନୀୟ, ଭୋଜନ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଓ ସେବାବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଉଥିଲେ। ଉଷାଙ୍କ ମହଲରେ ଲୁଚି ରହି, ତାଙ୍କର ଭାବନାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଉଷାଙ୍କ ସହ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଦିନର ପ୍ରବାହ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନଥିଲେ। ଏପରି ଯଦୁବୀର ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ସହ ଉଷା ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଉଥିଲା, ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ: "ଆମେ ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟାର ଅନୁଚିତ ଚଳନା ଦେଖିଛୁ, ଏହା ପରିବାରର ଅପମାନ।" "ଆମେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଗୃହରେ କିପରି ଏହି ଅସଧ୍ୟ ରାଜକୁମାରୀ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷିତ ହେଲେ, ଆମେ ଜାଣିପାରୁନି।" ଏହି ଖବର ଶୁଣି ବାଣା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କନ୍ୟାର ମହଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ଯଦୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।