ବିବାହ ସମାପ୍ତି ପରେ, କଳିଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନେକ ରାଜାମାନେ, ଅହଂକାରରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ ଯେ, ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ଜୂଆ ଖେଳରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ବଳରାମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହାଗଲା, “ଏ ରାଜନ୍, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜୂଆ ଖେଳିବା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ହାର ବଡ଼।” ଏମିତି କହି, ବଳରାମଙ୍କୁ ଡାକାଗଲା ଏବଂ ରୁକ୍ମୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଜୂଆ ଖେଳିଲେ। ଏଠି, ବଳରାମ ପ୍ରଥମେ ଶତ, ପରେ ହଜାର, ଏବଂ ତା'ପରେ ଦଶ ହଜାର ମୁଦ୍ରା ରଖି ଖେଳିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ତାଙ୍କୁ ହରାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ କଳିଙ୍ଗ ରାଜା ବଳରାମଙ୍କୁ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ଉଠି ଉଠି ହସିଲେ, ଯାହା ହଳାୟୁଧ ବଳରାମ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ରୁକ୍ମୀ ଏକ ଲକ୍ଷ ମୁଦ୍ରା ରଖି ଖେଳିଲେ, ଏଥିରେ ବଳରାମ ଜିତିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ଚାଲାକି କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଜିତିଛି।” ଏହାରେ ବଳରାମ, ଦେଖିବାକୁ ସମୁଦ୍ର ପରି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଜନ୍ମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଦଶ ମିଲିଅନ୍ ମୁଦ୍ରା ରଖି ଖେଳିଲେ। ଏହି ବଡ଼ ପଣରେ ବଳରାମ ସଠିକ ଉପାୟରେ ଜିତିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମୀ ପୁଣି ଚାଲାକି କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଜିତିଛି, ସାକ୍ଷୀମାନେ କହନ୍ତୁ।” ଏପରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ହେଲା, “ଏହି ଜୂଆ ବଳରାମ ଜିତିଛନ୍ତି; ରୁକ୍ମୀ ମିଥ୍ୟା କହୁଛନ୍ତି, କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ନ, ଧର୍ମରେ ନୁହେଁ।” ସେହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରକୁ ଅବହେଳା କରି, ରୁକ୍ମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ସଂକର୍ଷଣ ବଳରାମଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଗୋପ, ଅରଣ୍ୟରେ ଚରାଉଛ; ରାଜାମାନେ ଜୂଆ ଖେଳନ୍ତି ଏବଂ ଧନୁଷ ବାଣ ଚାଳନ୍ତି, ତୁମେ ନୁହେଁ।” ଏପରି ଉପହାସ ଓ ଅପମାନରେ ବଳରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଗଦା ଉଠାଇ ସମାବେଶ ମଧ୍ୟରେ ରୁକ୍ମୀଙ୍କୁ ପିଟିଲେ। ତେବେ, ବଳରାମ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ କଳିଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦଶମ ପଦକୁ ଧରି, ଯିଏ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ହସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ବଳରାମଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରେ ତାଙ୍କ ହାତ, ଜଂଘା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ ହୋଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ରୁକ୍ମୀ, ଯିଏ ବଳରାମଙ୍କ ଭାଉଜ ଥିଲେ, ନିହତ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ହରି କୃଷ୍ଣ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଆଶଙ୍କାରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନ ନିନ୍ଦା କଲେ, ନ ଶଂସା କଲେ। ତା'ପରେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ବଧୁଙ୍କୁ ଏକ ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ବସାଇ, ବଳରାମ ଓ ଦାଶାର୍ହମାନେ ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ନେହ ଛାୟାରେ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଭୋଜକଟୁରୁ କୁଶାସ୍ଥଳୀକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିଠାରେ, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଯଦୁମାନ୍ୟ ଅନିରୁଦ୍ଧ ବାଣାସୁରଙ୍କ କନ୍ୟା ଉଷାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କଲେ। ସେଠାରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ହେ ମହାଯୋଗୀ, ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଦୟାକରି ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।” ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ବଳି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ବାଣା ଜେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ବାମନ ରୂପୀ ହରିଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ବାଣା ନିଜେ ଶିବଭକ୍ତ, ସମ୍ମାନୀତ, ଦାନଶୀଳ, ମେଧାବୀ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବାନ୍ ଥିଲେ। ସୋଣିତପୁର ନାମକ ସୁନ୍ଦର ସହରରେ ସେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ, ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ହାତ ଦ୍ୱାରା, ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ସମୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଵର ଦେଲେ। ବାଣା ନିଜ ସହରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ। ଏକଥର, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅତି ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ବାଣା ନିକଟସ୍ଥ ଗିରିଶ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ ଓ ସ୍ୱାମୀ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯାଙ୍କ ଚରଣକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି।” “ଆପଣ ମୋତେ ହଜାର ହଜାର ହାତ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଭାର ହୋଇଯାଇଛି। ତିନୋଟି ଲୋକରେ ମୁଁ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ କାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକାକି ମନେ କରିପାରୁନି।” ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ମୁଁ ନିଜ ହାତକୁ ଦାଢ଼ି ଦେଖି, ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଆରମ୍ଭରେ ପାହାଡ଼କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲି। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।” ଏହା ଶୁଣି ଭଗବାନ ଶିବ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ତୋର ପତାକା ଭାଙ୍ଗିବାବେଳେ, ହେ ମୂର୍ଖ, ତୁ ତୋର ସମକ୍ଷ ଶତ୍ରୁ ପାଇବି ଯିଏ ତୋର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବେ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ବାଣା ଅନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଗିରିଶଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ନାଶ ହେବାକୁ ଅବିବେକରେ ଆଶା କଲେ। ତାଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଉଷା, ଯିଏ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁବକ ସହ ସ୍୵ପ୍ନରେ ମିଳନ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯିଏ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଶୁଣିନଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉଠି, ଭୟ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, “ତୁମେ କେଉଁଠି, ପ୍ରିୟ?” ବୋଲି ଡାକିଲେ। ବାଣାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଙ୍କ ଝିଅ ଚିତ୍ରଲେଖା, ଉଷାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଥିଲା, ସେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କାହାକୁ ଖୋଜୁଛ? କେଉଁ ପୁରୁଷ ତୁମ ମନ ଭରିଛି? ରାଜକୁମାରୀ, ମୁଁ ତୁମ ହାତ ଧରିଥିବା କାହାକୁ ଦେଖିନଥିଲି।” ଉଷା କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଦେଖିଲି—କଳା, କମଳନୟନ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଯିଏ ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ବନ୍ଧି ନେଉଛନ୍ତି।” “ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରିୟଜନକୁ ଖୋଜୁଛି, ଯିଏ ମୋ ପାଟରୁ ଅମୃତ ପାନ କରାଇଲେ, ତା'ପରେ ମୋତେ ଚାହିଁ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ମୋତେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଫେଳିଦେଲେ।” ଚିତ୍ରଲେଖା କହିଲେ, “ତୁମ ଦୁଃଖ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଲିଖା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏହା ଦୂର କରିଦେବି। ଏହି ମୋହିନୀକୁ କିଏ ତୁମେ କହ, ମୁଁ ତା'କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଦେବି।