ନାଗ୍ନଜିତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ବୀରଚନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱସେନ, ଚିତ୍ରଗୁ, ବେଗବାନ, ବୃଷ, ଆମ, ଶଂକୁ, ବସୁ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ କୁନ୍ତିର। କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ଶ୍ରୁତ, କବି, ବୃଷ, ବୀର, ସୁବାହୁ, ଭଦ୍ର, ଏକଲ, ଶାନ୍ତି, ଦର୍ଶ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ; ସୋମକ ସବୁଠୁ କନିଆ। ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପ୍ରଘୋଷ, ଗାତ୍ରବାନ୍, ସିଂହ, ବଳ, ପ୍ରବଳ, ଉର୍ଧ୍ୱଗ, ମହାଶକ୍ତି, ସହ, ଓଜ ଓ ଅପରାଜିତ। ମିତ୍ରବିନ୍ଦାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବୃକ, ହର୍ଷ, ଅନିଳ, ଗୃଧ୍ର, ବର୍ଧନ, ଅନ୍ନାଦ, ମହାଶ, ପାବନ ଓ ବହ୍ନି, ସହିତ କ୍ଷୁଧି। ଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସଂଗ୍ରାମଜିତ, ବୃହତ୍ସେନ, ଶୂର, ପ୍ରହରଣ, ଅରିଜିତ, ଜୟ, ସୁଭଦ୍ର, ଭାମାୟୁ ଓ ସତ୍ୟକ। ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାମ୍ର, ତପ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ରୁକ୍ମବତୀ, ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଝିଅ, ଭୋଜକଟ ନଗରରେ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହା ଅନିରୁଦ୍ଧ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ପୁରୁଷମାନେ ଦଶ ମିଲିଅନ୍ରୁ ଅଧିକ ଥିଲେ, ରାଜା; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମାତାମାନେ ସୋଳେ ହଜାର ଥିଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ରୁକ୍ମି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ହେଲେ, କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ବିବାହ କରାଇଲେ? ଏହି ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବିବାହର କଥା ମୋତେ କହ।" ଯୋଗୀମାନେ ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଅନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ, ଦୂର ଓ ଲୁଚିଥିବା କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଶୁକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଏହି ସ୍ୱୟଂବରରେ, କାମଦେବ ନିଜେ ଅନେକ ଅଙ୍ଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଝିଅ ତାଙ୍କୁ ବାଛିଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ଅପସ୍ତମ୍ଭିତ କରି, ସେ ଏକା ଚରିଅଟରେ ଝିଅକୁ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଇଗଲେ। ରୁକ୍ମି, ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ଓ ଅପମାନକୁ ମନେ ରଖି, ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀର ପୁଅକୁ ବିବାହ କରାଇ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀକୁ ଖୁସି କରିଲେ। କୃତବର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶ୍ରୀମତୀ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଝିଅକୁ ବିବାହ କଲେ। ରୁକ୍ମି ତାଙ୍କର ନାତି ରୋଚନାକୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ହରିଙ୍କ ଉତ୍ତରପୁରୁଷ, ଉପରେ ବିବାହ କରାଇଲେ, ଯଦିଓ ଦୁଇ ଦଳର ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ଥିଲା, ଭଉଣୀକୁ ଖୁସି କରିବାକୁ; ଏହି ଦାଉପଣ ଅନୁଚିତ ଜାଣିଥିଲେ, ତଥାପି ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି ରହିଲେ। ସେହି ଶୁଭ ଅବସରରେ, ରାଜା, ରୁକ୍ମିଣୀ, ରାମା, କୃଷ୍ଣ, ସାମ୍ବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଜକଟ ନଗରକୁ ଗଲେ। ବିବାହ ଶେଷ ହେବାପରେ, କଳିଙ୍ଗର ରାଜା ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଗର୍ବିତ ଓ ଅହଂକାରି ହୋଇ, ବଳରାମଙ୍କୁ ଦାଉ ଖେଳରେ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ। "ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଦାଉ ଖେଳ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ରାଜା, ତଥାପି ହାର ଅତି ଭୟାନକ," ଏଭଳି କହି, ବଳରାମଙ୍କୁ ଡାକି, ରୁକ୍ମି ସହିତ ଦାଉ ଖେଳିଲେ। ସେଠାରେ, ବଳରାମ ଏକଶ ଶତ, ଏକ ହଜାର, ତାପରେ ଦଶ ହଜାର କୋଇନ୍ ଦାଉ ଲଗାଇଲେ; ରୁକ୍ମି ତାଙ୍କୁ ହାରାଇଲେ, ଏବଂ କଳିଙ୍ଗର ରାଜା ବଳରାମଙ୍କୁ ଦାଉ ଦେଖି ବଡ ଆଉ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ହସିଲେ, ଯାହା ହଳାୟୁଧ ଆସହାୟ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ରୁକ୍ମି ଏକ ଲକ୍ଷ କୋଇନ୍ ଦାଉ ଲଗାଇଲେ, ବଳରାମ ଏହି ଦାଉ ଜିତିଲେ; ରୁକ୍ମି ଚତୁର୍ୟ ଆଶ୍ରୟ କରି, "ମୁଁ ଜିତିଛି," ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ବଳରାମ ରୋଷରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ତା ଓ ଜନ୍ମର ରାଗରେ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇ, ଦଶ ମିଲିଅନ୍ କୋଇନ୍ ଦାଉ ଲଗାଇଲେ। ଏହି ଦାଉ ମଧ୍ୟ ବଳରାମ ସାଧାରଣ ଉପାୟରେ ଜିତିଲେ, ରୁକ୍ମି ଚତୁର୍ୟ କରି, "ମୁଁ ଜିତିଛି; ସାକ୍ଷୀମାନେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ," କହିଲେ। ତାପରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା: "ବଳରାମ ଏହି ଦାଉ ଜିତିଛନ୍ତି; ରୁକ୍ମି ଭୁଲ କହୁଛନ୍ତି, କଥାରେ ଜିତିଛନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ନୁହେଁ।" ସେହି ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦକୁ ଅନଦାନ୍ତି, ଵିଦର୍ଭର ରାଜା, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ଓ ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ, ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ଉପହାସ କଲେ। "ତୁମେ ଦାଉ ଖେଳରେ ପାରଙ୍ଗତ ନୁହେଁ, ଗୋପମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚରିବା; ରାଜାମାନେ ଦାଉ ଖେଳନ୍ତି ଓ ବାଣ ହାନନ୍ତି, ତୁମେ ନୁହେଁ।" ଏଭଳି ଅପମାନ ଓ ଉପହାସରେ, ବଳରାମ ରାଗରେ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ, ମାନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୁକ୍ମିକୁ ଘାତ କଲେ। କଳିଙ୍ଗ ରାଜାକୁ ଦଶମ ପଦରେ ଧରି, ବଳରାମ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କଲେ—ଯିଏ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ହସିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ତାଙ୍କର ହାତ, ଜଂଘା, ମୁଣ୍ଡ ଭଙ୍ଗ ଓ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ବଳରାମଙ୍କ ଦଣ୍ଡରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ରୁକ୍ମି, ଭଉଣୀର ସ୍ୱାମୀ, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ; ହରି, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ସ୍ନେହ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଭୟରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନ ନିନ୍ଦା କଲେ, ନ ନିନ୍ଦା କଲେ। ଏହାପରେ, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ନବବଧୁକୁ ଏକ ଭବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ, ରାମା ଓ ଦଶାର୍ହମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଭୋଜକଟରୁ କୁଶାସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଲେ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ୟାଦବମାନେର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ନାୟକ ବାଣଙ୍କ ଝିଅ ଉଷାକୁ ବିବାହ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ବଡ଼ ଯୋଗୀ, ଏହି କଥା ସବୁବେଳେ ଖୁବ ଭଲଭାବେ କହିପାରିବେ।" ଶ୍ରୀ ଶୁକ କହିଲେ: ବାଣ, ମହାତ୍ମା ବଳିଙ୍କ ଏକ ଶତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଯିଏ ଭୂମିକୁ ବାମନ ରୂପରେ ହରିକୁ ଦେଇଥିଲେ। ବାଣ ନିଜେ ଶିବଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଆଦରିତ, ଦାନଶୀଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଓ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ୍। ସୋଣିତ ନଗରରେ ସେ ରାଜା ହୋଇ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିମାନେ ଦେବମାନେ ପରି ଥିଲେ। ଏକ ହଜାର ହାତରେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟରେ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସଙ୍ଗୀତ ଦେଇ ଖୁସି କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେର ଆଶ୍ରୟ ଓ ପ୍ରିୟତମ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚୟନ ବର ଦେଲେ। ସେ ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ନଗରର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ବାଛିଲେ। ଏକ ଦିନ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ, ଗିରିଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ଅଂଗୁଳିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ମହାଦେବ, ଜଗତର ଗୁରୁ ଓ ନାଥ, ଯାହାଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେର ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଚରଣକୁ ଦେବମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।