ଦ୍ୱାରକାପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ ଏହି ସମୟରେ ଦ୍ୱାରକାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀ, ସତ୍ୟଭାମା, ଜାମ୍ବବତୀ, କାଳିନ୍ଦୀ, ମିତ୍ରବିନ୍ଦା, ଭଦ୍ରା, ନାଗ୍ନଜିତୀ, ମାଦ୍ରୀ, ଓ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ଭାନୁ, ସୁଭାନୁ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ପ୍ରଭାନୁ, ଭାନୁମାନ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାନୁ, ବୃହଦ୍ଭାନୁ, ଓ ରତିଭାନୁ ନାମକ ଅଷ୍ଟପୁତ୍ର ଥିଲେ। ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଦଶପୁତ୍ର—ଶ୍ରୀଭାନୁ, ପ୍ରତିଭାନୁ, ସାମ୍ବ, ସୁମିତ୍ର, ପୁରୁଜିତ, ଶତଜିତ, ସହସ୍ରଜିତ, ବିଜୟ, ଚିତ୍ରକେତୁ, ଓ ଭସୁମାନ ଥିଲେ। ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ସାମ୍ବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପୁରୁଜିତ, ଶତଜିତ, ସହସ୍ରଜିତ, ବିଜୟ, ଚିତ୍ରକେତୁ, ଭସୁମାନ, ଦ୍ରାବିଡ, ଓ କ୍ରତୁ ଥିଲେ। ନାଗ୍ନଜିତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର—ବୀରଚନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱସେନ, ଚିତ୍ରଗୁ, ବେଗବାନ, ବୃଷ, ଆମ, ଶଂକୁ, ବସୁ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଓ କୁନ୍ତିର। କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଶ୍ରୁତ, କବି, ବୃଷ, ବୀର, ସୁବାହୁ, ଭଦ୍ର, ଏକଲ, ଶାନ୍ତି, ଦର୍ଶ, ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ସୋମକ। ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର—ପ୍ରଘୋଷ, ଗାତ୍ରବାନ, ସିଂହ, ବଳ, ପ୍ରବଳ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗ, ମହାଶକ୍ତି, ସହ, ଓଜ, ଏବଂ ଅପରାଜିତ। ମିତ୍ରବିନ୍ଦାଙ୍କ ପୁତ୍ର—ବୃକ, ହର୍ଷ, ଅନିଳ, ଗୃଧ୍ର, ବର୍ଧନ, ଅନ୍ନାଦ, ମହାଶ, ପାବନ, ଭହ୍ନି, ଏବଂ କ୍ଷୁଧି। ଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର—ସଂଗ୍ରାମଜିତ, ବୃହତ୍ସେନ, ଶୂର, ପ୍ରହରଣ, ଅରିଜିତ, ଜୟ, ସୁଭଦ୍ର, ବାମାୟୁ, ଓ ସତ୍ୟକ। ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାମ୍ର, ତପ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଝିଅ ରୁକ୍ମାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଭୋଜକଟ ନଗରରେ ହୋଇଥିଲା। ଏମିତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାତାମାନେ—ସୋଳ ହଜାର ନାରୀ—ମିଶି ଦଶମିଳିଅନ୍ରୁ ଅଧିକ ସନ୍ତାନ ହୋଇଥିଲେ। ରୁକ୍ମିଙ୍କ ଝିଅ ରୁକ୍ମାବତୀଙ୍କ ବିବାହ ଉପରେ ଏଠି ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଏହି ରୁକ୍ମି, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ, ସେ କିପରି ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଲେ? ଏହି ବିରୋଧୀମାନଙ୍କ ବିବାହ ଉପଖ୍ୟାନ କୁ କହ।' ତେବେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ—'ଏହି ସ୍ୱୟଂବରରେ ରୁକ୍ମାବତୀ ନିଜେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବରଚୟନ କଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇ ଏକାକି ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ। ରୁକ୍ମି, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱେଷ ରହିଥିଲା, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାପାଇଁ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀର ପୁତ୍ରକୁ ବିବାହ କରାଇଲେ। କୃତବର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଝିଅକୁ ବିବାହ କଲେ। ରୁକ୍ମି ଏହି ବିବାହକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ଅନୁଚିତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭାଗିନୀ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।' ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ବଳରାମ, କୃଷ୍ଣ, ସାମ୍ବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଜକଟ ନଗରକୁ ଗଲେ। ବିବାହ ଶେଷେ କଳିଙ୍ଗ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାରରେ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ବଳରାମ ସହ ଜୁଆ ଖେଳିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। 'ଏହି ଲୋକ ଜୁଆ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ହାର ବଡ଼,' ବୋଲି ବଳରାମଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ ଏବଂ ରୁକ୍ମି ସହ ତାଙ୍କର ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପ୍ରଥମେ ବଳରାମ ଏକ ଶତ, ଏକ ହଜାର, ତାପରେ ଦଶ ହଜାର ମୁଦ୍ରା ଲାଗି ଖେଳିଲେ, ରୁକ୍ମି ତାଙ୍କୁ ହରାଇଲେ। କଳିଙ୍ଗ ରାଜା ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ହସିଲେ, ଯାହା ବଳରାମ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ମୁଦ୍ରା ଲାଗି ଖେଳିଲେ, ଏଥିରେ ବଳରାମ ଜିତିଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି ଚାଳାକି କରି 'ମୁଁ ଜିତିଛି' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ମୁଦ୍ରା ଲାଗି ଖେଳିଲେ, ଏବଂ ଏଥିରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜିତିଲେ। କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି ପୁଣି ଚାଳାକି କଲେ, 'ମୁଁ ଜିତିଛି, ସାକ୍ଷୀ ଦେଖାନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ। ଏହିବେଳେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ହେଲା—'ଏଠି ବଳରାମ ଜିତିଛନ୍ତି, ରୁକ୍ମି ମିଥ୍ୟା କହୁଛନ୍ତି।' କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମି ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରକୁ ଅବହେଳା କଲେ ଓ କଳିଙ୍ଗ ଆଦି ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ସେ ବଳରାମଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି କହିଲେ—'ତୁମେ ଗୋପାଳ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଛ, ରାଜାମାନେ ଜୁଆ ଖେଳନ୍ତି ଓ ଧନୁଷ ଚାଳନ୍ତି, ତୁମେ ନୁହଁ।' ଏଭଳି ଉପହାସ ଓ ଅପମାନ ସହିନପାରି ବଳରାମ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଗଦା ଉଠାଇ ରୁକ୍ମିଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ ମଣ୍ଡଳରେ ଘାତ କଲେ। ପରେ କଳିଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କୁ ଦାଶମ ପଦେ ଧରି ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ—ଏହି ସେଇ ରାଜା, ଯିଏ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ହସିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ବଳରାମଙ୍କ ଗଦାରେ ମାର୍ମିକ ଆଘାତ ପାଇ ରକ୍ତରେ ବିଗ୍ନ ହୋଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ରୁକ୍ମି ବଳରାମଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ଭାଙ୍ଗିଯିବ ଭୟରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ କି ନ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, କି ନ ନିନ୍ଦା କଲେ। ଏପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ନୂତନ ବଧୂକୁ ଭବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ ବଳରାମ ଓ ଦଶାର୍ହମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ଭୋଜକଟରୁ କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ଉଷା ଉପଖ୍ୟାନ ଏଠି ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଏହି ଯଦୁବଂଶୀ ଅନିରୁଦ୍ଧ କିପରି ବାଣାସୁରଙ୍କ ଝିଅ ଉଷାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ? ଏହି ସମୟରେ ହରି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ।' ଶୁକଦେବ କହିଲେ—'ବଳି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଶତପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବାଣା। ବଳି ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧରାକୁ ବାମନ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ବାଣା ଶିବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ଦୟାଳୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ। ସୋଣିତପୁରୀ ନାମକ ସୁନ୍ଦର ନଗରରେ ସେ ରାଜ କରୁଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ହଜାର ହସ୍ତରେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ସମୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ସଙ୍ଗୀତ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ମନୋରଥ ପୂରଣର ଵର ଦେଇଲେ। ବାଣା ତାଙ୍କ ନଗରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।