ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ କଠୋର କଥା କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରାନୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ତଃକରଣରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ଅପାର ଦୁଃଖରେ ଲୀନ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁପାତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରେ ଅଞ୍ଜନ ମିଶିଥିବା ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ରତ୍ନାଳଙ୍କିତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର ନଖରେ ଶୋଭିତ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ତଳଭୂମିକୁ ଚିତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀର ସଫ୍ରନ୍ ଲେପିତ ଥିଲା, ମୁଣ୍ଡ ନମ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଗଭୀର ଶୋକରେ କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଇଥିଲା। ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ବିଷାଦରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତରୁ ଚୂଡ଼ା ଖସିଗଲା, ବିଳ୍ୱଳା ହାତରୁ ପଂଖା ଖସିପଡ଼ିଲା। ତିନିଏ ଅଚେତନ ହୋଇ, ଚୁଲି ଖୁଲିଯାଇ, ଗଛକୁ ବାୟୁ ଝଟକା ଦେଲେ ଯେପରି, ଏମିତି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କର ଗଭୀର ଭାବନା ଅଜାଣି, ଦୟାକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ବିରାଜାମାନ ଶୟନାସନ ଛାଡ଼ି ଚାରିଭୁଜା ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ ଉଠେଇଲେ, ଚୁଲି ଗଠିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ପଦ୍ମପାଣିରେ ପଛେଇଲେ। ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ଓ ଶୋକରେ ଭିଜା ଅଂଗକୁ ପଛେଇ, ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିଶୀଳା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ବାହୁପାଶରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଜଣେ ସଂତ୍ବନାଦାତା ଭାବେ ଦୟାର୍ଦ୍ର ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ମନ ଅଭିମାନ ଓ ରଙ୍ଗରେ ଭ୍ରମିତ ଥିଲା, ତଥାପି ସେ ଏପରି ଦୁଃଖ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଧର୍ମର ନିବାସ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ହେ ଵିଦର୍ଭର କୁମାରୀ, ରୁଷ୍ଟ ହେଉନାହାଁ। ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତ। ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ମଧୁର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଏଭଳି ରଙ୍ଗ କରିଥିଲି। ତୁମ ଅପୂର୍ବ ମୁହଁ, କମଳାନନା, ଭୟ-ଲଜ୍ଜା ମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୂକୁଟିର ଅଲୌକିକ ଭଙ୍ଗିମା ଦେଖିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା। ଗୃହସ୍ଥଜୀବନରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ବିନୋଦ ଆଳାପ ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲାଭ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସଂତ୍ବନା ଦ୍ୱାରା, ରୁକ୍ମିଣୀ ତାଙ୍କର କଥା ମଜାକ ଥିଲା ବୋଲି ବୁଝିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି ବୋଲି ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେ ଶାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଲଜ୍ଜାମୟ ମୃଦୁ ହାସି ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।" "ହେ କମଳାନନା, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ। ମୋ ନିମ୍ନ ଗୁଣ ଓ ଅଜ୍ଞତା ଦ୍ୱାରା କେମିତି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ସମ ହୋଇପାରିବି? ଆପଣ ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ନାଥ, ସ୍ୱୟଂ ମହିମାରେ ଆନନ୍ଦିତ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ବିରାଜିତ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସାଗର ତରଙ୍ଗ ତଳେ ଥିବା ପରି। ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କର ଚରଣାମୃତ ପଥ ମୁନିମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଯାହା ମାନବ ଓ ପଶୁମାନେ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ କୌତୁକ ଲୋକ ଧାରଣାରୁ ପରେ, କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ପଦଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏହି ମାର୍ଗ ବୁଝନ୍ତି। ଆପଣ ସତ୍ୟରେ ନିର୍ମମ୍ବ, କାରଣ କିଛି ଆପଣଠାରୁ ଅଲଗା ନାହିଁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେନ୍ତି। ଅତୃପ୍ତ କାମନା ଓ ଧନରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିନାହାନ୍ତି, ତଥାପି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଓ ତାଙ୍କର ଫଳ ଆପଣଙ୍କ ଦେହର ଅଂଶ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଗି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ସଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ନୁହେଁ ଯେଉଁମାନେ ମାନବ ଏବଂ ନାରୀର ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ଲୀନ। ମୁନିମାନେ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କ ମହିମା ଗାନ କରନ୍ତି, ଆପଣ ସେଠି ଆତ୍ମା ଓ ଜଗତର ଆତ୍ମାଦାତା। ଆପଣଙ୍କ ଭୂକୁଟି ଭଙ୍ଗିଲେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆଶୀର୍ବାଦ ହରାଇଦେନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କ'ଣ? ହେ ଗଦାଗ୍ରଜ, ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୂଢ଼ ଲାଗିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଧନୁଷ୍ୟ ଧ୍ୱନିରେ ରାଜାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆପଣ ମୋତେ ନେଇଲେ, ସିଂହ ଜଣେ ନିଜ ଶିକାର ନେଉଥିବା ପରି। ତାଙ୍କର ଭୟରୁ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶରଣ ନେଇଥିଲି। ଆପଣଙ୍କୁ ପାଇବାକୁ ଅମ୍ବରୀଷ, ନହୁଷ, ଗୟା ପରି ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କାହିଁକି ଆପଣଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ? ଗୁଣବାନ୍ମାନେ ଗାନ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କ ଚରଣାମୃତର ସୁଗନ୍ଧ ଯେଉଁ ଲୋକ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ଖୋଜିବେ କିପରି? ମୃତ୍ୟୁଶୀଳ ଲୋକ ଭୌତିକ ଧନ-ଅର୍ଥରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି। ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜିଛି, ଆପଣ ଦୁଇ ଜନ୍ମର ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ହେଉ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆପଣ ମିଥ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତି ଦେନ୍ତି। ଘରେ ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଧା, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ବିଲେଇ, ଦାସ ପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାରେ ଯେଉଁ କଥା ଗାଯାଏ, ତାହା ଯଦି ସେମାନଙ୍କ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ? ଏକ ମୂଢ଼ା ନାରୀ, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣାମୃତର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପତିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ—ଯାହା ଚର୍ମ, ଚୁଲ, ନଖ, ମାଂସ, ହାଡ଼, ରକ୍ତ, କୀଟ, ମଳ, କଫ, ପିତ୍ତ, ବାୟୁ ଭରିଥିବା ଜୀବିତ ଶବ। ହେ କମଳାନନା, ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ତୃପ୍ତ, କାହାକୁ ବି ଅଲଗା ଭାବିନାହାନ୍ତି। ବୟସ୍କାଳରେ ରଜୋଗୁଣ ବଢ଼ିଲେ ଆପଣ ଯଦି ମୋତେ ଦୟାଦୃଷ୍ଟି ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ଆମ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃପା। ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଆପଣଙ୍କ କଥା ମୁଁ ମିଥ୍ୟା ଭାବୁନାହିଁ। କାରଣ, କନ୍ୟାର ପ୍ରେମ ସାଧାରଣତଃ ମାଆପାଇଁ ଥାଏ, ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ୱଚିତ୍। ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀ ବିବାହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ନୂତନ କାହାକୁ ଭାବେ।