ଏହି ଗୁପ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ମଧ୍ୟରେ, ଯାହା ମୁକ୍ତାମାଳା ରେ ଶୋଭିତ, ମଣିମୟ ଛତ୍ର ଓ ରତ୍ନଦୀପର ଆଲୋକରେ ଦ୍ୟୋତିତ ହେଉଥିଲା, ସେଠାରେ ଚମ୍ପା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା, ମନୋହର ପୁଷ୍ପଗୁଛ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଝଙ୍କାର ଓ ଝରୋଖା ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ସମଗ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ମଧୁର ମନୋଭାବ ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ପାରିଜାତ ଉଦ୍ୟାନର ଗନ୍ଧ ବିହଙ୍ଗ କୁଳର ପବନ ସହ କମ୍ରା ମଧୁର ମାନ୍ୟତା ଦେଉଥିଲା, ଅଗରୁ ଚନ୍ଦନ ଧୂପ ଝରୋଖା ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଯାଉଥିଲା। ଏପରି ମଧୁର ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଧ ଫେଣା ପରି ଧଳା ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କର ସେବା କରୁଥିଲେ। ସଖୀଙ୍କ ହାତରୁ ମଣିମୟ ହାଣ୍ଡଲ୍ ଥିବା ଚାମର ନେଇ, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ ଦେଉଥିଲେ—ଏହା ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିମୟ ପୂଜା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଚାଲିବା ସମୟରେ ରତ୍ନ ନୂପୁରର ମୃଦୁ ଝଙ୍କାର, ହାତରେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ବାଲା ଓ ଚାମର ଶୋଭା, ଗୁପ୍ତ ଅଂଶରେ କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ହାର ଓ ଅମୂଲ୍ୟ କମରବନ୍ଧ ତାଙ୍କୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଖରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା। ଏପରି ରୂପ ଓ ଶ୍ରୀର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ରୂପକୁ ଅନୁକୂଳ କରି ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ହରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଗୋଲା ଚୁଲି, ଶୋଭାମୟ କୁଣ୍ଡଳ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହାର ଓ ଅମୃତ ସ୍ମିତ ଉପରେ ଅପାର ସ୍ନେହ ଝଲକିଲା, ଏବଂ ସେ ହସି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ତୁମକୁ ଅନେକ ରାଜା—ଏହି ଜଗତର ରକ୍ଷକମାନେ—ଶକ୍ତି, ଧନ, ରୂପ, ଦାନ ଓ ବଳରେ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲେ—ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଭିମାନୀ ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେମାନେଠାରୁ ମୁଖ ଫେରାଇଲା। ତୁମର ଭାଇ ଓ ପିତା ତୁମକୁ ଦାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତୁମ ସମାନ କାହାକୁ ଚୟନ କରିନଥିଲ? ରୂପବାନୀ, ରାଜାମାନେ ଭୟରୁ ତୁମେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ରାଜସିଂହାସନ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଏପରି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ଯାହାଙ୍କର ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି। ଆମେ ସଦା ଦରିଦ୍ର, ଦରିଦ୍ରମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଧନୀ ମହିଳାମାନେ ମୋତେ ଚୟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବିବାହ ଓ ସଖ୍ୟତା ସମାନ ଧନ, ଜନ୍ମ, ବଳ, ରୂପ ଓ ପଦବୀ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଉଚିତ; ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ମଧ୍ୟରେ କଦାପି ନୁହେଁ। ହେ ରୁକ୍ମିଣୀ, ଏହି କଥା ନ ବୁଝି, ତୁମେ ମୋତେ—ଏକ ଗୁଣହୀନ, ଭିକ୍ଷୁମାନେ ଅନବସରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାକୁ—ଚୟନ କରିଛ। ତେଣୁ ତୁମ ସମାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରଙ୍କ ସହ ବିବାହ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇପାରିବ। ଶିଶୁପାଳ, ଶାଲ୍ୱ, ଜରାସନ୍ଧ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଏବଂ ତୁମ ବଡ଼ ଭାଇ ରୁକ୍ମୀ ମଧ୍ୟ, ମୋ ବିପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଛି, ଏହି ଅଭିମାନୀ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ମଦରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରି, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ। ସତ୍ୟକୁ ମୁଁ ନିର୍ଲିପ୍ତ, ନା ମୋତେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଭୋଗର ଆଶା ଅଛି; ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ କେବଳ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ପୂଜା।" ଏପରି ଉକ୍ତି କରି, ପ୍ରଭୁ ଚୁପ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅଂଶ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଶମିତ କରିଦେଲେ। ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଏପରି କଠୋର କଥା କହିଲେ—ଯାହା ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କ ଠାରୁ କେବେ ଶୁଣିନଥିଲେ—ସେ ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହୃଦୟ କମ୍ପିତ, ଅପାର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗିନ ନଖ ଶୋଭିତ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଲେ, ଅଞ୍ଜନ ଲାଗିଥିବା ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା; କୁଙ୍କୁମ ଲିପ୍ତ ଉଦାର ଛାତି ଲୁହରେ ଭିଜିଗଲା, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଅଟକିଗଲା। ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ବିଷାଦରେ ମନ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଗଲା, କଂକଣ ହାତରୁ ଖସିଗଲା, ଚାମର ମାଟିକୁ ଝରିପଡ଼ିଲା; ଦେହ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର, ସେ ହଠାତ୍ ଅଚେତନ ହୋଇ, ପବନେ ହୋଇଥିବା କଦଳୀ ଗଛ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କେଶ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଭଲପାଇବାରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଗଭୀର ପ୍ରେମ ଅନୁଭବ କରିପାରିନଥିଲେ, ପ୍ରେମରେ ଦୟାଲୁ ହେଲେ। ତୁରନ୍ତ ଶୟ୍ୟାରୁ ଅବତରି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ, କେଶ ଗଠିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ନୀଳ କମଳ ହସ୍ତରେ ପୁଞ୍ଜିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖିର ଲୁହ, ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଥିବା ଛାତି ପ୍ରଭୁ ନିଜ ବାହୁରେ ଆଲିଂଗନ କଲେ, ଏହି ଦେବୀ ଯିଏ କେବଳ ତାଙ୍କରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ସଂତାପିତ ଅନ୍ତଃକରଣ ଥିବା ଏହି ମହିଳାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଭିମାନ ଓ କୌତୁକରେ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଏମିତି ଦୁଃଖ ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ ଦୟା ପୂର୍ବକ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ—ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ। "ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ରାଗିବା ନାହିଁ; ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ମୋପ୍ରତି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତ। ତୁମ ବାକ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଆମି ଏପରି କୌତୁକ କରିଥିଲି। ମୁଁ ଚାହୁଁଥିଲି ତୁମ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ—ପ୍ରେମରେ କମ୍ପିତ ଅଠି, ଲାଲ ଚାହିଁ, ଭୃକୁଟିର ଅଦ୍ଭୁତ ଭଙ୍ଗିମା। ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ସଂକୋଚିତ ଅନ୍ଗୀ, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ସହ ଏପରି କୌତୁକ ଆଲୋଚନା ସାର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ବୁଝିଗଲେ ଯେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଥା କୌତୁକ ମାତ୍ର; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କ ଛାଡ଼ିଦେବା ଭୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖି, ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି, ଲଜ୍ଜା ମିଶ୍ରିତ ମନୋହର ହସ ସହ କହିଲେ— "ହଁ, ହେ କମଳନୟନ, ଆପଣ କହିଥିବା ସବୁ ସତ୍ୟ। ମୋ ଭଳି ଅଲ୍ପ ଗୁଣ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ କେମିତି ଆପଣ ପରି ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ନାଥ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ମହିମାରେ ମନ ରଖିଥିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବି?